Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2025, tijdvak 2

Een tekst kan op verschillende manieren worden ingeleid, bijvoorbeeld

door:

1 de tekst kort samen te vatten

2 een belangrijke persoon voor de tekst te introduceren

3 een conclusie te trekken over het onderwerp

4 een definitie van een belangrijk begrip te geven

5 een voorbeeld bij de tekst te geven

6 een waarschuwing te geven

Op welke twee manieren wordt de tekst in de alinea’s 1 en 2 ingeleid?

Noteer de twee nummers in de uitwerkbijlage.

Voor welke twee problemen zorgt voedselverspilling volgens de alinea’s

3 en 4? Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

In alinea 4 zegt Ilona de Hooge: “Als je het vervolgens weggooit, is het

helemaal zonde.” (regels 53-54)

Wat wordt met deze zin bedoeld?

Er is sprake van minder voedselverspilling, maar het is echt zonde dat

er nog steeds zo veel voedsel wordt weggegooid.

Voedsel dat verwerkt aankomt en vervolgens wordt weggegooid, moet

opnieuw worden verwerkt als afval; dat is extra verspillend.

Voedselverspilling leidt wereldwijd tot een enorme uitstoot van CO2

per jaar, want het produceren van eten kost veel energie en water.

Voedselverspilling wordt niet tegengegaan als de horeca gasten

tevreden blijft stellen door onnodig veel voedsel aan te bieden.

In alinea 5 gaat het over de ‘vuilnisbelt van verloren voedsel’.

(regels 56-57)

Wat wordt hiermee bedoeld?

de totale hoeveelheid afval die in Nederland op de vuilnisbelt ligt

de totale hoeveelheid voedsel die mensen thuis weggooien

de totale hoeveelheid weggegooid voedsel dat over de datum is

de totale hoeveelheid weggegooid voedsel in Nederland

In alinea 5 worden twee zaken genoemd die strijdig zijn met elkaar. In de

alinea’s 6 en 7 geven bedrijfsleider Daan Veldhoen en docent Ilona de

Hooge drie oplossingen voor die tegenstrijdigheid.

Welke drie oplossingen zijn dat? Noteer de antwoorden in de

uitwerkbijlage. Gebruik per oplossing maximaal 15 woorden.

Over welke tegenvaller heeft bedrijfsleider Daan Veldhoen het aan het

begin van alinea 9?

De keuken in het restaurant is klein en men kan daarom niets doen

tegen verspilling.

Er wordt toch meer voedsel weggegooid dan de chef eigenlijk had

gewild.

Het nieuwe digitale inkoopsysteem is er nog niet en de data ontbreken

daardoor.

Het restaurant had geen plek voor de weegschaal en kon daardoor

niet meedoen aan de challenge.

In alinea 10 noemt Ilona de Hooge de verschillende fases waarin

voedselverspilling tegengegaan kan worden. In de uitwerkbijlage staat

een tabel met die voorbeelden en fases.

Kruis per genoemd voorbeeld aan bij welke fase dit het best past.

Noteer je antwoorden in de tabel in de uitwerkbijlage. Let op: zet bij

elk voorbeeld één kruisje.

Welke drie opeenvolgende alinea’s bevatten nuttige informatie voor het

schrijven van een werkstuk over de omvang van voedselverspilling?

Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

Wat is het belangrijkste doel van deze tekst?

adviseren over hoe de horeca voedselverspilling zou moeten

aanpakken

adviseren over hoe klanten in de horeca zelf voedselverspilling tegen

kunnen gaan

informeren over de verschillende standpunten over voedselverspilling

in de horeca

informeren over wat er in de horeca aan voedselverspilling gedaan

kan worden

Wat is de beste samenvatting van de tekst?

In restaurant Three in Rotterdam wordt veel gedaan om

voedselverspilling aan te pakken. Ze bieden kleinere porties aan en ze

hebben een digitaal inkoopsysteem.

Naast de horeca speelt ook de klant een rol bij het tegengaan van

voedselverspilling. Zo kunnen zij eten laten inpakken en later opeten.

Voedselverspilling leidt jaarlijks tot een uitstoot van 3,3 miljard ton

CO2. Dat komt met name door zwaar voedsel als vlees.

Voedselverspilling zorgt voor veel CO2-uitstoot en kost de horeca veel

geld. De horeca zoekt naar manieren om voedselverspilling zo veel

mogelijk tegen te gaan.

In regels 51-52 staat: “We weten niet zeker waarom dit gebeurt”.

Wat wordt bedoeld met ‘dit’?

dat mensen literatuur met lange en complexe zinnen lezen

dat mensen met hun ogen vooruit- en terugspringen bij het lezen

dat onderzocht wordt hoe mensen literatuur lezen

dat onze ogen en ons brein samenwerken bij het lezen

De tekst is, na de inleiding, te verdelen in vijf opeenvolgende

deelonderwerpen.

Bij welke alinea begint elk deelonderwerp? Vul de tabel in de

uitwerkbijlage verder in. Twee alinea’s zijn al ingevuld.

Je moet een samenvatting van de tekst maken.

Welke zin uit alinea 9 bevat informatie die zeker in de samenvatting moet

worden opgenomen?

Dat heeft ook te maken met het soort teksten dat haar cursisten vaak

lezen.

Zondag geeft vooral trainingen aan ambtenaren, managers en

beleidsmakers: mensen die overladen worden met vuistdikke

rapporten die ze in korte tijd moeten doorploegen.

Voor hen is leestempo vaak maar een onderdeel van het snellezen.

Maar door vooraf snel de inhoud van een tekst te scannen en te

bepalen wat belangrijk is en wat niet, valt al veel tijd te besparen.

In alinea 10 gaat het over het lezen van fictie.

Is het aan te raden om snellezen te gebruiken bij het lezen van fictie,

volgens de tekst?

Ja, omdat je beter begrijpt hoe teksten zijn opgebouwd, heb je ook

voordelen bij het lezen van fictie.

Ja, omdat snellezers minder moeite hebben met het lezen van

'gewone’ en 'lastige’ woorden, kunnen ze dit ook inzetten bij het lezen

van fictie.

Nee, want bij een cursus snellezen leer je zakelijke teksten lezen en

behandelen ze geen fictieteksten.

Nee, want bij het lezen van fictie kost het tijd om een beeld in je hoofd

te vormen en zorgt het opgaan in de details voor het leesgenot.

De laatste zin van de tekst is: “De beste manier om snel te leren lezen,

zonder in te leveren aan begrip en leesgenot, is dus simpelweg méér

lezen.”

Wat is de belangrijkste functie van deze zin?

advies

oplossing

samenvatting

toekomstverwachting

Van welk tekstdoel is vooral sprake in deze tekst?

de lezer informeren over de trainingen en apps om je leessnelheid te

vergroten

de lezer informeren over de voordelen en de risico's van snellezen

de lezer overtuigen van de resultaten van een cursus snellezen

de lezer overtuigen van de verschillen tussen fictie en non-fictie bij

snellezen

Er bestaan verschillende situaties waarin je beter wel en situaties waarin

je beter niet kunt snellezen volgens de tekst.

Kruis in de tabel in de uitwerkbijlage aan of het volgens de tekst wel of

niet aan te raden is om in deze situatie snellezen in te zetten.

Welke functie heeft de foto in deze advertentie vooral?

De foto

geeft voorbeelden van de mensen over wie de tekst gaat.

illustreert het belang van de inhoud van de tekst.

is nodig om de tekst te kunnen begrijpen.

laat zien voor wie de tekst is bedoeld.

Voor welke doelgroep is deze advertentie met name bedoeld?

voor lezers

die een krant laten thuisbezorgen

die ervaring hebben als krantenbezorger

die iemand kennen die krantenbezorger is

die zelf kranten willen gaan bezorgen

Citeer het zinsgedeelte waaruit het best blijkt waarom de

krantenbezorgers gewaardeerd moeten worden.

In de advertentie staat ‘Uw waardering maakt voor hen het verschil’.

Welke foto geeft een goed voorbeeld van hoe die waardering eruit moet

zien?

Op welke manieren wordt deze tekst ingeleid in de alinea’s 1 tot en

met 4?

Kruis in de tabel in de uitwerkbijlage de juiste antwoorden aan.

In de tekst staat een illustratie die laat zien hoelang het duurt voor

zwerfafval vergaat.

Waarom is deze informatie belangrijk?

Deze informatie is belangrijk, omdat hiermee vooral aangetoond wordt

waarom zwerfafval een probleem voor het milieu is.

wat de omvang van het zwerfafval op straat is.

wat het belang van de Landelijke Opschoondag is.

welke soorten zwerfafval er op straat liggen.

“Volgens Mooijman is het zwerfafvalprobleem enorm complex.”

(regels 30-31)

Citeer de zin uit alinea 5 of alinea 6 waarin de reden staat waarom het

probleem complex is.

Leg in eigen woorden uit waarom er volgens Mooijman landelijk een

verbetering is in de hoeveelheid zwerfafval. Gebruik maximaal

20 woorden.

Wat is het verband tussen de alinea’s 7 en 8?

Alinea 7 en 8 vormen samen een opsomming.

Alinea 7 en 8 vormen samen een tegenstelling.

Alinea 8 geeft een conclusie bij alinea 7.

Alinea 8 noemt een gevolg van de oorzaak in alinea 7.

“De verantwoordelijkheid ligt bij de vervuiler én bij de overheid”

(regels 86-87)

Citeer de zin uit alinea 8, 9 of 10 waarin ongeveer hetzelfde staat.

Welk kopje vat het best de inhoud van de alinea’s 9 tot en met 13 samen?

De broken windows-theorie over gedrag en zwerfafval

Gedrag aanpassen tegen zwerfafval

Landelijke Opschoondag belangrijk

Opruimen geen prioriteit

Is het volgens Bos nodig dat de overheid aan gedragssturing doet om

zwerfafval te bestrijden?

Ja, want mensen nemen niet de moeite om naar een prullenbak te

lopen en vinden opruimen niet zo belangrijk.

Ja, want mensen zijn zich vaak niet bewust van hun weggooigedrag

en dan helpen de maatregelen.

Nee, want er is zowel landelijk als regionaal al een afname in de

hoeveelheid zwerfafval merkbaar.

Nee, want mensen hebben zelf ook een verantwoordelijkheid en dat

hoeft de overheid niet te sturen.

Wat is het langetermijneffect van de Landelijke Opschoondag volgens

Bos?

Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

Welke uitspraak over drankblikjes en plastic flesjes past het best bij de

inhoud van de alinea’s 16 en 17?

De statiegeldmaatregel voor drankblikjes en plastic flesjes blijkt

succesvol te zijn in de strijd tegen zwerfafval.

De statiegeldmaatregel voor drankblikjes en plastic flesjes werd

ingevoerd om ervoor te zorgen dat die blikjes en flesjes niet bij het

zwerfafval terechtkomen.

Drankblikjes en plastic flesjes vormen het grootste deel van het

zwerfafval en dat probleem moet met Europese regels aangepakt

worden.

Wat is het belangrijkste doel van deze tekst?

de lezer activeren om geen afval meer op straat te gooien

de lezer activeren om ook mee te doen met de Landelijke

Opschoondag

de lezer informeren over de problemen bij het bestrijden van

zwerfafval

de lezer informeren over wie er verantwoordelijk zijn voor zwerfafval

Wat is de hoofdgedachte van deze tekst?

De overheid en vervuilende bedrijven hebben de grootste

verantwoordelijkheid om zich in te zetten voor het terugdringen van

zwerfafval.

Mensen zijn van nature gemakzuchtig en zorgen voor zwerfafval op

straat, daarom hebben ze overheidssturing nodig om hun gedrag te

veranderen.

Om zwerfafval succesvol aan te kunnen pakken, moeten er meer

Europese regels voor bedrijven ingevoerd worden.

Zwerfafval blijft een moeilijk aan te pakken probleem, ondanks allerlei

burgerinitiatieven, overheidsmaatregelen en regels voor bedrijven.

Rondom jullie school ligt veel zwerfafval. De buurtbewoners zijn hier niet

blij mee en willen graag dat er minder afval komt. Een van de buurt-

bewoners, Jack Simmons, is kunstenaar en heeft een idee: een kunstwerk

van zwerfafval. Hij hoopt dat zo’n kunstwerk bij gaat dragen aan het

verminderen van al dat afval in de buurt en dat mensen zich bewuster

worden van al het afval dat ze op straat gooien.

Hij wil zijn kunstwerk naast het schoolplein neerzetten. Op die manier

hoopt hij dat buurtbewoners en leerlingen zich bewust worden van de

impact van zwerfafval. Simmons wil graag weten wat buurtbewoners en

leerlingen van zijn plan vinden en of ze zelf misschien andere ideeën

hebben.

Hij doet daarom de volgende oproep in de wijkkrant:

Ben jij het zwerfafval in de buurt ook beu? Wil je meehelpen om het op te

ruimen? Een kunstwerk van zwerfafval kan het verschil maken!

Hier zie je een paar voorbeelden van wat mogelijk is:

Voor het zover is, moet er nog wel wat gebeuren. Daarom heb ik een

aantal vragen voor je:

− Wat vind je van mijn plan voor een kunstwerk van zwerfafval en

waarom vind je dat?

− Zou je willen meewerken aan het kunstwerk en waarom wel of niet?

− Op welke andere manier kunnen we mensen bewust maken van de

impact van zwerfafval?

− Welke twee andere ideeën heb je zelf om het zwerfafval in de buurt

aan te pakken?

Stuur je reactie naar kunstwerkvanafval@simmons.nl.

Alvast bedankt voor het meedenken!

Jullie hebben in de klas net de tekst ‘Zwerfval, is er een oplossing?’

gelezen. Jullie docent heeft de oproep in de wijkkrant gelezen en geeft

jullie als opdracht te reageren op de oproep en een e-mail naar de

kunstenaar te sturen.

Schrijf de e-mail aan Jack Simmons. Een aantal gegevens is al

voorgedrukt in de uitwerkbijlage. Vermeld het onderwerp van je e-mail in

de onderwerpregel.

Gebruik voor je e-mail de gegevens op de vorige bladzijdes en eventueel

de tekst ‘Zwerfafval, is er een oplossing?’ Gegevens die niet in de

opdracht staan, moet je zelf bedenken.

Besteed in jouw e-mail aandacht aan de volgende punten:

− de aanleiding om de e-mail te schrijven;

− je mening over het plan;

− twee argumenten die je mening onderbouwen;

− of je mee wil werken;

− de reden daarvoor;

− een andere manier om mensen bewust te maken van de impact van

zwerfafval;

− twee andere ideeën om het zwerfafval in de buurt te verminderen;

− een passende slotzin.

Sluit je e-mail af met ‘Met vriendelijke groet,’ en je eigen voor- en

achternaam.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.

Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.