Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2024, tijdvak 1

Deze tekst wordt onder andere ingeleid door het introduceren van een

(ervarings)deskundige.

Op welke twee andere manieren wordt deze tekst ingeleid in de

alinea’s 1 tot en met 4? Kruis de juiste antwoorden aan in de

tabel in de uitwerkbijlage.

Volgens alinea 5 is de Britse oostkust de snelst eroderende kust van

Europa.

Wat zijn de twee hoofdoorzaken hiervan? Noteer deze twee in de

uitwerkbijlage. Gebruik maximaal tien woorden per hoofdoorzaak.

Alinea 6 (regels 50-58) bestaat uit twee zinnen.

Wat is het verband tussen deze zinnen?

Zin 2 geeft een verklaring voor het besluit uit zin 1.

Zin 2 geeft een voorbeeld bij het probleem in zin 1.

Zin 2 is een tegenstelling bij het probleem in zin 1.

Zin 2 vormt samen met zin 1 een opsomming.

Welk deelonderwerp hebben de alinea’s 1 tot en met 5?

de afbrokkeling van de kust door klimaatverandering

de risico’s die kusterosie met zich meebrengt

het terugtrekken van de kust van Engeland

het verdwijnen van het dorp Happisburgh

Welk deelonderwerp hebben de alinea’s 6 tot en met 9?

de kosten en baten van het beschermen van kusten

de noodzaak van het beschermen van de dorpen

de vraag of kusten beschermd moeten worden

het beschermen van de Engelse kust

Nicholls vergelijkt Nederland in de alinea’s 8 en 9 met Engeland.

Welk verschil ziet hij? Noteer dit verschil in de uitwerkbijlage.

Nicholls noemt in alinea 9 twee zaken die een rol spelen bij de

kosten-batenanalyse.

Welke twee zijn dat? Schrijf deze zaken op in de uitwerkbijlage.

Er zijn verschillende manieren van omgaan met de gevolgen van

klimaatverandering voor de kustlijn.

Welke manier is volgens Nicholls het best?

accepteren dat de kustlijn erodeert en land aan de natuur teruggeven

bepaalde locaties goed beschermen en andere locaties overgeven aan

de zee

dammen en muren bouwen om de zee op afstand te houden

meer geld investeren in bescherming van de kustlijn bij grote steden

Wat is de hoofdgedachte van deze tekst?

De geschiedenis van Engeland gaat verloren, doordat erosie van de

kust door een stijgende zeespiegel steeds meer dorpen in zee laat

verdwijnen.

De kustlijn van Engeland erodeert door klimaatverandering en daarom

moeten er maatregelen worden getroffen om dorpen te behouden.

Engelse dorpen verdwijnen steeds vaker in zee omdat de Britse

regering geen maatregelen neemt, in tegenstelling tot de regering van

Nederland.

Erosie van de Engelse kustlijn is een eeuwenoud proces dat steeds

sneller gaat en daarom moet er nagedacht worden over de vraag wat

beschermd moet worden.

Lees nu het tekstfragment en beantwoord daarna vraag 10 en 11.

(1) Lange strandwandelingen bij zonsondergang of afkoelen tijdens een

hittegolf: jaarlijks trekken miljoenen mensen naar het strand. Maar wereld-

wijd kan de helft van de zandstranden binnen een eeuw verdwijnen.

(2) Dit blijkt uit een onderzoek van het Joint Research Centre (JRC) van

de Europese Commissie dat gisteren is gepubliceerd. “Wij zijn

geschrokken van de impact op kusten wereldwijd”, zegt Arjen Luijendijk,

een van de onderzoekers en werkzaam bij kennisinstituut Deltares.

(3) Zandstranden zullen namelijk tientallen tot honderden meters

landinwaarts trekken of zelfs compleet verdwijnen als gevolg van de

stijgende zeespiegel. Ruim 130.000 kilometer aan zandstrand dreigt te

verdwijnen. Als er niet ingegrepen wordt, verdwijnen zandstranden in het

oosten van Noord-Amerika, het Amazonegebied, Zuid- en West-Azië, en

het zuidwesten van Europa. In de Verenigde Staten is zelfs al een

complete kustplaats opgeslokt door de zee.

(4) In totaal bestaat een derde van alle kustlijnen ter wereld uit

zandstranden. Deze stranden zijn belangrijk als een natuurlijke buffer

voor stormen en hoog water. Daarnaast zijn ze belangrijk voor de

economie, de recreatie en het toerisme.

(5) Hoeveel stranden daadwerkelijk zullen verdwijnen, hangt volgens het

onderzoek grotendeels af van twee dingen. Allereerst van de inzet van

landen om kusterosie tegen te gaan, door bijvoorbeeld zand op te spuiten

zoals we in Nederland doen. En het hangt af van de toekomstige uitstoot

van broeikasgassen.

(6) “Kusterosie is een sluipmoordenaar”, legt Luijendijk uit. “Het is een

langzame trend waarbij op lange termijn pas grote gevolgen zichtbaar

zijn.”

Welke deelonderwerpen in de tabel in de uitwerkbijlage komen zowel in

tekst 1 als in het tekstfragment aan de orde?

Zet een kruisje op de juiste plaatsen in de tabel in de

uitwerkbijlage.

Hoe is het tekstfragment het best te typeren ten opzichte van tekst 1?

als een aanvulling

als een conclusie

als een verklaring

als een voorbeeld

In alinea 1 staat “Of heeft goed kauwen andere voordelen?” (regels 6-7)

In welke alinea wordt het duidelijkste antwoord gegeven op deze

vraag? Noteer je antwoord in de uitwerkbijlage.

In de alinea’s 2 en 3 worden drie verschillende antwoorden gegeven op

de vraag hoe grondig je je voedsel moet kauwen.

Noteer in de uitwerkbijlage welke drie antwoorden dat zijn. Gebruik

maximaal 15 woorden per antwoord.

Hoe makkelijk voedingsstoffen opgenomen worden, blijkt onder meer af te

hangen van het soort voedingsmiddel.

Noteer in de uitwerkbijlage achter ieder soort voedingsmiddel hoe

goed je het moet kauwen om de voedingsstoffen goed op te kunnen

nemen. Geef ook aan waarom je dat moet doen. Kies uit de

antwoorden in de uitwerkbijlage en vul alleen de nummers in.

Let op! Er blijven twee antwoorden over.

Wat is de functie van alinea 5?

Alinea 5

geeft achtergrondinformatie bij het gestelde in alinea 4.

noemt een gevolg van het gestelde in alinea 4.

noemt een verschil met de informatie in alinea 4.

plaatst een kanttekening bij de informatie in alinea 4.

Goed kauwen zorgt er volgens Guido Camps voor dat je minder snel en

daardoor minder gaat eten. (alinea 7)

Geef in de uitwerkbijlage de drie verschillende redenen die hij

hiervoor geeft.

Camps vindt het belangrijk dat kinderen al op jonge leeftijd goed leren

kauwen. (alinea 8)

Citeer de zin waarin wordt uitgelegd waarom dit zo belangrijk is op de

lange termijn.

Wat is de belangrijkste functie van alinea 9?

een advies geven

een conclusie trekken

een samenvatting geven

een toekomstverwachting geven

Welke zin geeft het best de hoofdgedachte van deze tekst weer?

Alleen bij bepaalde voedingsmiddelen is het belangrijk dat je goed

kauwt, bij andere voedingsmiddelen niet.

Goed kauwen heeft meerdere voordelen en daarvoor hoef je geen

honderd keer te kauwen op een hap.

Het is belangrijk dat je als kind al leert om goed te kauwen, anders zul

je later minder gezond eten.

Onderzoek naar kauwen bewijst dat de voordelen van goed kauwen

het grootst zijn als je minstens honderd keer op een hap kauwt.

De afbeelding in deze advertentie trekt de aandacht.

Welke andere functie heeft de afbeelding in deze advertentie vooral?

De afbeelding

is nodig om de tekst te kunnen begrijpen.

laat zien voor wie de tekst is bedoeld.

ondersteunt de inhoud van de tekst.

voegt nieuwe inhoudselementen aan de tekst toe.

In de tekst staat: “Het heeft mij zoveel gegeven door de jaren heen,

zoveel gebracht. Daarom voelt het logisch dat ik iets teruggeef en straks

muziek ga steunen door na te laten aan het Cultuurfonds.”

Wat is het verband tussen deze twee zinnen?

doel – middel

reden – uitspraak

tegenstelling

uitspraak – toelichting

Wat is het belangrijkste doel van deze advertentie?

lezers aansporen om net zoals de man uit de advertentie muziek te

maken voor het Cultuurfonds

lezers aansporen om op de website van het Cultuurfonds te kijken of

hun brochure aan te vragen

lezers informeren over de mogelijkheid geld aan het Cultuurfonds na

te laten uit hun erfenis

lezers informeren over het bestaan van de website en brochure van

het Cultuurfonds

In de advertentie staat de tekst “Wat gaat u straks steunen?”

Tot wie richt de advertentie zich hier vooral?

vooral tot lezers die

geld willen geven aan de muziekprojecten van het Cultuurfonds

in hun testament hebben vastgelegd geld na te laten aan het

Cultuurfonds

interesse hebben in de culturele projecten van het Cultuurfonds

met hun erfenis cultuur in Nederland willen steunen via het

Cultuurfonds

Een tekst kan op verschillende manieren ingeleid worden.

bijvoorbeeld door

1 de aanleiding voor het schrijven van de tekst te melden

2 een anekdote te vertellen

3 een conclusie te trekken

4 een deskundige te introduceren

Op welke twee manieren wordt deze tekst ingeleid in alinea 1?

1 en 2

1 en 4

2 en 3

3 en 4

In de alinea’s 2 en 3 vergelijkt gedragspsycholoog Bjarne Timonen een

bak snoepjes met sociale media.

Leg uit welke overeenkomst en welk verschil er volgens hem is

tussen een bak snoepjes en sociale media. Noteer je antwoord in de

uitwerkbijlage.

“Daardoor blijft je brein geprikkeld en blijf je scrollen.” (regels 32-33)

Wat zorgt er vooral voor dat je brein geprikkeld blijft?

De schokkende beelden op sociale media zorgen dat je blijft kijken.

De variatie van de inhoud op sociale media is als een fruitmachine.

Door het algoritme krijg je steeds iets verrassends te zien wat jou

interesseert.

Je vrienden plaatsen steeds weer iets nieuws wat jou interesseert.

In de alinea’s 5 en 6 staan de resultaten van het Nationale Social Media

Onderzoek 2021 van Newcom.

Wat blijkt uit dit onderzoek?

Hieruit blijkt in vergelijking met een jaar eerder dat

jongeren en ouderen steeds meer gebruik gaan maken van sociale

media.

jongeren in tegenstelling tot ouderen veel minder gebruikmaken van

sociale media.

jongeren steeds meer gebruikmaken van sociale media, terwijl het

gebruik van sociale media door ouderen niet veel verandert.

jongeren steeds meer gebruikmaken van sociale media, terwijl

ouderen steeds minder sociale media gebruiken.

“En hoe meer een verslaving door de maatschappij wordt omarmd, des te

lastiger het is om er een einde aan te maken.” (regels 74-77)

Welk verband is er tussen het eerste deel (voor de komma) en het tweede

deel (na de komma) van deze zin?

doel – middel

oorzaak – gevolg

opsomming

uitspraak – toelichting

De alinea’s 9 en 10 hebben een gezamenlijk deelonderwerp.

Welk deelonderwerp is dat?

beter communiceren

nadeel van telefoongebruik in relaties

stoppen met sociale media

tips voor vermindering telefoongebruik

Wat is het hoofdonderwerp van deze tekst?

storing bij Facebook

storing op sociale media

verslaafd aan Instagram

verslaafd aan sociale media

Een van de tekstdoelen van deze tekst is de lezer een verklaring geven

voor de verslaving aan sociale media.

Welk ander tekstdoel heeft deze tekst?

de lezer

informeren over de gevolgen van de storing bij Facebook

informeren over manieren om het socialemediagebruik te beperken

overtuigen om een socialemediadetox te doen

overtuigen van de nadelen van het gebruik van algoritmes door apps

In de les Nederlands is de tekst ‘Uit gewoonte naar Instagram’ behandeld.

Je docent vroeg de leerlingen of ze een dag zonder sociale media zouden

kunnen of dat ze dit lastig zouden vinden. Er ontstond een levendige

discussie. Zo bleek dat er leerlingen waren die niet zonder sociale media

kunnen, maar er waren ook leerlingen die hier weinig om geven.

Daarnaast werden er nadelen genoemd van het overmatig gebruik van

sociale media. Ook werden mogelijke manieren besproken om het gebruik

van sociale media te verminderen. Het onderwerp lijkt iedereen bezig te

houden.

Jij zit in de leerlingenraad en bespreekt deze discussie. Een medeleerling

uit de raad komt met het plan om een challenge te organiseren waarbij

leerlingen een week geen sociale media gebruiken. De meningen binnen

de leerlingenraad zijn verdeeld. Bovendien kost het organiseren van zo’n

challenge veel tijd, dus willen jullie eerst weten of er wel behoefte is aan

zo’n week. Jullie plaatsen een artikel in de nieuwsbrief. In het artikel

roepen jullie leerlingen op om te laten weten of ze bereid zijn deel te

nemen aan de challenge.

Je gaat dit artikel schrijven. Je vertelt hierin wat de aanleiding voor het

artikel is, namelijk het idee van de leerlingenraad om een challenge te

organiseren waarbij leerlingen een week geen sociale media gebruiken.

Je legt uit dat jullie op dit idee zijn gekomen door de verschillende

meningen bij de discussie in de les Nederlands. Ook het doel van de

challenge vergeet je niet te vermelden. Natuurlijk geef je verder aan tot

welke datum de leerlingen de leerlingenraad kunnen e-mailen. Ze kunnen

hun mail sturen naar challenge@leerlingenraad.nl om zo te laten weten of

ze wel of niet aan de challenge mee zouden willen doen.

Schrijf het artikel voor de nieuwsbrief van school. Gebruik daarvoor de

gegevens op de vorige bladzijde en eventueel de tekst ‘Uit gewoonte naar

Instagram’. Gegevens die niet in de opdracht staan, moet je zelf

bedenken.

Besteed in jouw artikel aandacht aan de volgende punten:

− de aanleiding om het artikel te schrijven;

− hoe het idee is ontstaan voor een challenge waarbij leerlingen een

week geen sociale media gebruiken;

− het doel van de challenge;

− twee verschillende nadelen van overmatig gebruik van sociale media;

− twee verschillende manieren om het gebruik van sociale media te

verminderen;

− een oproep om bereidheid tot deelname aan de challenge te laten

weten;

− de manier om te reageren;

− de uiterste datum om te kunnen reageren;

− een activerende slotzin.

Maak er een samenhangend geheel van en zet er een passende titel

boven.

Zet je voor- en achternaam en je klas eronder.

Let op: Zorg ervoor dat je tekst minimaal uit 100 woorden bestaat.

Bij minder dan 100 woorden krijg je geen punten voor taalgebruik.