Eindexamen nederlands vmbo gl/tl 2016, tijdvak 1

Wat is het onderwerp van de tekst ‘Smaken verschillen niet’?

overeenkomsten in smaakvoorkeur

overeenkomsten tussen vormen

verschillen in smaak tussen personen

verschillen tussen vorm en beeld

Hoe wordt de tekst ingeleid in alinea 1?

De tekst wordt ingeleid door

een conclusie te trekken.

een opmerking te plaatsen.

een voorbeeld aan te halen.

een waarschuwing vooraf te geven.

De tekst is te verdelen in drie delen met de volgende kopjes:

1 Zoveel mensen, zoveel smaken?

2 Onderzoek naar schoonheidsprincipes

3 Vernieuwing en meerwaarde

Bij welke alinea begint deel 2?

Bij welke alinea begint deel 3?

“We houden in het algemeen ook meer van symmetrische dan van

asymmetrische vormen en beelden.” (regels 53-55)

Geef een voorbeeld van het begrip asymmetrie dat genoemd wordt in

alinea 5 of alinea 6.

Lees de informatie uit alinea 6.

Welke van de volgende afbeeldingen zou volgens het onderzoek van de

universiteit van Leipzig het hoogst gewaardeerd worden?

“Dezelfde esthetische norm hanteren we voor levenloze objecten (…)”

(regels 91-92)

Welke esthetische norm wordt hier bedoeld?

de norm dat onderlinge afstanden niet mogen afwijken van het

gemiddelde

de norm dat voor levenloze objecten hetzelfde moet gelden als voor

niet-levenloze

de norm dat vormen in gewone gezichten niet te veel mogen

verschillen

de norm dat zaken best anders mogen zijn, maar niet te veel mogen

afwijken

“(…) onze luie geest wil het wel meteen kunnen herkennen als een stoel

of een wijnglas.” (regels 96-98)

Citeer een zin uit alinea 8 die deze bewering afzwakt.

Noem de vier algemene principes die volgens deze tekst blijken te gelden

bij schoonheidservaringen.

“Integendeel, veel vernieuwingen in kunst en design worden door het

grote publiek in eerste instantie afgewezen.” (regels 113-116)

Noem twee redenen uit de alinea’s 9 en 10 waarom we vernieuwingen

toch mooier gaan vinden.

Met welk doel is deze tekst geschreven?

De schrijver wil de lezer

aansporen om het brein te prikkelen en zodoende de smaak te

verbreden.

ervan overtuigen dat het hebben van een eigen smaak staat voor

identiteit.

informeren over verrassende regels ten aanzien van smaakervaring.

uitleggen hoe je ervoor zorgt dat producten voldoen aan ieders smaak.

“Smaken verschillen, zo leren we als kind al. Maar is dat wel zo?”

(regels 13-14)

Welk antwoord geeft de tekst op deze vraag?

De smaak van mensen blijkt helemaal niet te verschillen, ook al

denken veel mensen dat.

Doordat ons brein geprikkeld wil worden door ongebruikelijke vormen,

verschillen smaken van mensen inderdaad.

Er liggen verschillende overeenkomende principes ten grondslag aan

de smaak van mensen, maar smaken komen niet volledig overeen.

Mensen vinden het vooral belangrijk dat hun smaak niet te veel afwijkt

van die van anderen, waardoor smaken vrijwel niet verschillen.

Vat de tekst ‘Last van verveling in de trein?’ samen in maximaal

190 woorden.

Besteed daarbij alleen aandacht aan de volgende punten:

1 de onderzoeksvraag van de psychologen Epley en Schroeder;

2 twee mogelijke redenen voor de vraag die de onderzoekers willen

beantwoorden;

3 een beschrijving van de uitgevoerde experimenten;

4 de uitkomst van het onderzoek;

5 een verklaring voor deze uitkomst;

6 de algemene conclusie die de onderzoekers trekken;

7 de rol van persoonlijke eigenschappen bij het praten met onbekenden;

8 de aanbeveling die Schroeder doet op basis van haar onderzoek.

Maak er een samenhangend geheel van. Gebruik geen telegramstijl.

Noem niet onnodig voorbeelden. Tel de woorden en zet het aantal onder

de samenvatting. Zet de titel erboven.

Het doel van een tekst kan onder andere zijn:

1 de lezer informeren

2 de lezer amuseren

3 de lezer tot handelen aansporen

4 de lezer waarschuwen

Wat zijn de belangrijkste twee doelen van deze advertentie?

Voor wie is deze advertentie vooral bedoeld?

Voor mensen die

al klant bij Eneco zijn.

bij het bedrijf Eneco willen werken.

duurzame energie bij Eneco willen afnemen.

informatie over Eneco willen krijgen.

Welke twee aspecten worden in de foto bij deze advertentie vooral

benadrukt?

de hoeveelheid windturbines en de duurzaamheid van de energie

de hoogte van het werk en de manier waarop de energie opgewekt

wordt

de oer-Hollandse wind en het gevaar dat het werk met zich meebrengt

de schone energie en de hoge korting die klanten krijgen

De man op de foto zegt in de advertentietekst: “De wind mag dan de baas

zijn, hij werkt wel keihard mee.”

Leg uit waarom de wind de baas is en keihard meewerkt. Vul voor je

antwoord de onderstaande zinnen aan in de uitwerkbijlage:

De wind is de baas, omdat …. De wind werkt keihard mee, omdat ….

Een schrijver kan verschillende doelen hebben met het schrijven van een

tekst.

Welke twee schrijfdoelen zie je met name terug in deze tekst?

amuseren en informeren

amuseren en overtuigen

informeren en overtuigen

informeren en tot handelen aanzetten

Hoe wordt de tekst ingeleid in alinea 1?

De tekst wordt ingeleid door

de aanleiding te noemen voor het schrijven van het artikel.

een voorbeeld te geven bij het onderwerp.

een voor de tekst belangrijke vraag te stellen.

het standpunt van de schrijver weer te geven.

De alinea’s 2, 3 en 4 horen bij elkaar.

Welke vraag geeft het beste de inhoud van de alinea’s 2, 3 en 4 samen

weer?

Bestaan er verschillen tussen jongens en meisjes?

Verschillen hersenen van jongens en meisjes?

Waarom verschillen de verwachtingen van ouders en leerkrachten?

Wat zijn de oorzaken voor verschillen tussen jongens en meisjes?

De schrijver is het niet eens met journalisten die aangeven dat er geen

verschillen bestaan tussen jongens en meisjes.

Citeer een woord of woordgroep uit alinea 2 waaruit blijkt dat de

schrijver het niet eens is met deze journalisten.

“Dit wordt ook wel de ‘sekse-stereotypering’ genoemd.” (regels 25-27)

Leg uit wat er in de tekst met ‘sekse-stereotypering’ bedoeld wordt.

Gebruik voor je antwoord niet meer dan 20 woorden.

“Mannen en vrouwen verschillen in ten minste vier T’s: Talents, Tastes,

Temperaments en Tails.” (regels 68-71)

Welke van deze vier T’s is geen eigenschap van de man of vrouw

zelf?

“Mannen en vrouwen verschillen in ten minste vier T’s: Talents, Tastes,

Temperaments en Tails.” (regels 68-71)

Leg voor iedere T uit wat het verschil tussen mannen en vrouwen is.

− Talents

− Tastes

− Temperaments

− Tails

Welke tekststructuur herken je in alinea 6 tot en met 9?

middel – doel

opsomming

overeenkomst – verschil

voorwaarde

“Mannen zijn gemiddeld competitiever ingesteld (…)” (regels 101-102)

Citeer twee woorden of woordgroepen die de schrijver in alinea 8

gebruikt voor ‘competitiever’.

“De prooi (…) pad zijn.” (regels 144-152)

Dit tekstgedeelte geeft een verklaring voor het verschil tussen mannen en

vrouwen in

Tails.

Talents.

Tastes.

Temperaments.

Een schrijver kan een tekst op verschillende manieren afsluiten:

1 door een aanbeveling te doen

2 door een conclusie te trekken

3 door een samenvatting te geven

4 door een toekomstverwachting te geven

Welke twee manieren vind je terug in alinea 11 van deze tekst?

Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte weer van deze tekst?

De aangeboren verschillen tussen jongens en meisjes moeten niet

ontkend worden.

De onderzochte verschillen tussen jongens en meisjes zijn

gemiddelden.

Jongens en meisjes zijn zowel op ruimtelijk als verbaal gebied

verschillend.

Wetenschappers zijn het oneens over de verschillen tussen jongens

en meisjes.

Traditiegetrouw vindt op de eerste vrijdag van april op jouw school de

‘Beroependag’ plaats. Op die dag krijgen alle leerlingen van 3 vmbo

centrale voorlichting over beroepen en de daarbij passende

vervolgopleidingen. Enkele weken voor de Beroependag komt de decaan,

meneer Jacobs, in jouw klas voor de inschrijving. Iedere leerling moet zich

inschrijven voor drie presentaties. Meneer Jacobs heeft bij de

samenstelling van het programma een onderscheid gemaakt tussen

mannen- en vrouwenberoepen.

Tijdens het uitdelen van het programma blijkt dat nogal wat leerlingen het

oneens zijn met deze opzet van de Beroependag. “Een onderscheid

tussen mannen- en vrouwenberoepen is echt niet meer van deze tijd”,

mopperen verschillende klasgenoten. Jullie decaan reageert daarop door

te zeggen dat nou eenmaal niet alle beroepen door zowel mannen als

vrouwen worden uitgevoerd. Hij haalt daarnaast de tekst ‘Waarom

jongens geen meisjes zijn en meisjes geen jongens’ aan, die jullie

onlangs gelezen hebben. In die tekst wordt gezegd dat jongens en

meisjes wel degelijk verschillen. Dat rechtvaardigt volgens de decaan een

onderscheid in mannen- en vrouwenberoepen. Een klasgenoot is het met

de decaan eens. “Er zijn volgens mij genoeg beroepen die geschikter zijn

voor meisjes dan voor jongens en andersom”, geeft hij aan.

De discussie gaat nog even door en jullie worden het niet eens over de

vraag of een onderscheid tussen mannen- en vrouwenberoepen terecht

is. Meneer Jacobs stelt voor om deze vraag voor te leggen aan het

populaire televisieprogramma ‘Kan ik je iets vragen?’ van de

televisiezender T10. In dat programma gaat de presentator op zoek naar

antwoorden op vragen van kijkers. Meneer Jacobs vraagt je een brief te

sturen naar de redactie van dit televisieprogramma om haar de vraag uit

jullie klas voor te leggen en te verzoeken of de vraag beantwoord kan

worden in het televisieprogramma.

Schrijf een brief naar T10, ter attentie van de redactie van het programma

‘Kan ik je iets vragen?’.

Bedenk zelf een volledig adres van de televisiezender.

Dateer de brief op 10 maart 2016.

Gebruik voor je brief de gegevens uit de tekst op de vorige bladzijde en

eventueel de tekst ‘Waarom jongens geen meisjes zijn en meisjes geen

jongens’. Gegevens die niet in de opdracht vermeld staan, moet je zelf

bedenken.

Besteed in je brief aandacht aan de volgende punten:

− jezelf voorstellen met naam, klas en school;

− aanleiding van de brief: de discussie in de klas;

− de inhoud van de discussie;

− twee mogelijke redenen voor een onderscheid tussen mannen- en

vrouwenberoepen;

− jouw mening over het onderscheid tussen mannen- en

vrouwenberoepen;

− twee argumenten voor jouw mening;

− de vraag die jullie als klas hebben aan de redactie van het

programma;

− een verzoek om een spoedig antwoord.