bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 2 vmbo gl/tl 2026, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1Fosforstenen

Op de bodem van de Noordzee komt op sommige plaatsen fosfor voor dat afkomstig is uit bijvoorbeeld de Eerste Wereldoorlog. Als dit fosfor aanspoelt, kan dit tot ongelukken leiden, zoals in onderstaand tekstfragment…

Op de bodem van de Noordzee komt op sommige plaatsen fosfor voor dat afkomstig is uit bijvoorbeeld de Eerste Wereldoorlog. Als dit fosfor aanspoelt, kan dit tot ongelukken leiden, zoals in onderstaand tekstfragment is beschreven. tekstfragment Een gezin vond mooie stenen op het strand. Ze namen de stenen mee naar huis. Daar vlogen de stenen spontaan in brand. Binnen een paar seconden stond alles vol rook. De stenen bleken bedekt te zijn met fosfor. De ‘fosforstenen’ bleken met water niet te blussen. Fosfor brandt zo hevig, dat alleen verstikken met zand of met een blusdeken zou helpen. De vergelijking van de verbranding van fosfor is hieronder onvolledig weergegeven. Eén coëfficiënt en één formule ontbreken. P + … … → P O 4 4 10

11p
Wat wordt bedoeld met 'verstikken' van de fosforbrand?
A de brandstof wegnemen
B de ontbrandingstemperatuur verlagen
C de zuurstof wegnemen
21p
Welke coëfficiënt en welke formule ontbreken in de vergelijking?
A 2 O5
B 5 O2
C 10 O
D 10 O2
Het reactieproduct bestaat uit moleculen P O , maar het wordt ook vaak 4 10 weergegeven met de formule P O . 2 5
32p
Geef de rationele naam van P2O5.
41p
Is het massapercentage P in P4O10 gelijk aan dat in P2O5?
A Ja, de massapercentages P zijn gelijk.
B Nee, het massapercentage P in P4O10 is groter.
C Nee, het massapercentage P in P4O10 is kleiner.
Zuivere fosfor komt voor als verschillende stoffen, zoals witte fosfor en rode fosfor. Elke stof heeft bepaalde eigenschappen, zoals in onderstaande tabel is weergegeven: witte fosfor rode fosfor smeltpunt 44 °C…

Zuivere fosfor komt voor als verschillende stoffen, zoals witte fosfor en rode fosfor. Elke stof heeft bepaalde eigenschappen, zoals in onderstaande tabel is weergegeven: witte fosfor rode fosfor smeltpunt 44 °C smeltpunt 590 °C (hoge druk) ontbrandingstemperatuur 30 °C ontbrandingstemperatuur 260 °C dichtheid 1,8 g/cm3 dichtheid 2,2 g/cm3 geeft licht in het donker geeft geen licht in het donker zeer giftig niet giftig

52p
Uit het gegeven dat de gevonden stenen in brand vlogen kan worden
afgeleid dat deze 'fosforstenen' waren bedekt met witte fosfor, en niet met
rode fosfor.
Leg uit dat de gevonden stenen met witte fosfor waren bedekt.
Vermeld in je antwoord de eigenschap uit de tabel waaruit dit blijkt.
61p
Geef een reden waarom de gevonden fosforstenen op de bodem van de
Noordzee niet zijn gaan branden.

opgave 2Reactiesnelheid

De snelheid van een chemische reactie kan worden beïnvloed door verschillende factoren, zoals de temperatuur. Elke factor beïnvloedt de tijdsduur die nodig is om een bepaalde hoeveelheid beginstof volledig te laten…

De snelheid van een chemische reactie kan worden beïnvloed door verschillende factoren, zoals de temperatuur. Elke factor beïnvloedt de tijdsduur die nodig is om een bepaalde hoeveelheid beginstof volledig te laten reageren.

71p
Welke van de onderstaande diagrammen geeft de invloed van de
temperatuur op de tijdsduur het best weer?
figuur bij de opgave
A diagram I
B diagram II
C diagram III
Harry onderzoekt de invloed van een andere factor op de reactiesnelheid. Hij vult vier maatcilinders met water en een oplossing van natriumthiosulfaat (oplossing A). Aan elke maatcilinder voegt hij vervolgens 10 mL…

Harry onderzoekt de invloed van een andere factor op de reactiesnelheid. Hij vult vier maatcilinders met water en een oplossing van natriumthiosulfaat (oplossing A). Aan elke maatcilinder voegt hij vervolgens 10 mL zoutzuur toe, waarbij steeds direct een tijdmeting wordt gestart. Elke tijdmeting wordt gestopt zodra in de maatcilinder een troebeling te zien is. Deze troebeling ontstaat als gevolg van een reactie waarvan de vergelijking hieronder onvolledig is weergegeven. Alleen de formule van het thiosulfaation ontbreekt. De lading van dit ion is 2–. 2 H+ + … → H O + S + SO 2 2

81p
Geef de formule van het thiosulfaation.
91p
Geef de naam van het reactieproduct dat de troebeling veroorzaakt.
101p
In de maatcilinders zijn twee ionsoorten aanwezig die niet meedoen aan
de reactie, waaronder Na+.
Geef de formule van het andere ionsoort.
111p
Bij deze reactie wordt een overmaat zoutzuur gebruikt.
Welke pH heeft de vloeistof na afloop van de proef?
A tussen 0 en 7
B 7
C tussen 7 en 14
In een tabel geeft Harry aan waarmee de vier maatcilinders zijn gevuld. Hij noteert ook de tijdsduur tot het moment waarop de troebeling zichtbaar werd. Deze tabel is hieronder weergegeven. Helaas heeft Harry bij…

In een tabel geeft Harry aan waarmee de vier maatcilinders zijn gevuld. Hij noteert ook de tijdsduur tot het moment waarop de troebeling zichtbaar werd. Deze tabel is hieronder weergegeven. Helaas heeft Harry bij twee van de maatcilinders de meetresultaten per ongeluk verwisseld. vooraf toegevoegd meetresultaat maatcilinder water oplossing A zoutzuur tijd tot troebeling (mL) (mL) (mL) (sec) 1 0 40 10 12 2 10 30 10 210 3 20 20 10 80 4 30 10 10 32

121p
figuur bij de opgave
Hiernaast staan vier maatcilinders
afgebeeld. Eén ervan geeft het
volume van maatcilinder 1 aan
wanneer oplossing A is toegevoegd.
Welke afbeelding is dit?
^AB III
C III
D IV
132p
Oplossing A bevat 24,8 mg natriumthiosulfaat per mL.
Bereken het aantal mg natriumthiosulfaat per mL in het mengsel dat
aanwezig is in maatcilinder 2 vóórdat zoutzuur wordt toegevoegd.
141p
Met zijn proef heeft Harry één van de factoren die invloed hebben op de
reactiesnelheid onderzocht.
Geef aan welke factor dit is.
151p
Van welke twee maatcilinders heeft Harry de meetresultaten verwisseld?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 1 en 4
D 2 en 3
E 2 en 4
F 3 en 4

opgave 3Knalerwt

Knalerwten zijn een soort vuurwerk. Een knalerwt bestaat uit een papieren omhulsel met daarin een mengsel van zilverfulminaat (AgCNO) en zand. Zilverfulminaat moet met grote voorzichtigheid behandeld worden.…

Knalerwten zijn een soort vuurwerk. Een knalerwt bestaat uit een papieren omhulsel met daarin een mengsel van zilverfulminaat (AgCNO) en zand. Zilverfulminaat moet met grote voorzichtigheid behandeld worden. Knalerwten worden daarom zorgvuldig verpakt om ontploffing tijdens transport te voorkomen. Zilverfulminaat kan worden gemaakt uit zilver. Dit proces is hieronder vereenvoudigd met een blokschema weergegeven. Dit blokschema is nog onvolledig: één formule is weergegeven met 'stof X'. Stof X is een zuur.

161p
Tot welk soort stoffen behoort zilverfulminaat?
A tot de koolwaterstoffen
B tot de moleculaire stoffen
C tot de zouten
D tot de zuren
171p
Welk zuur is stof X?
A azijnzuur
B salpeterzuur
C zoutzuur
D zwavelzuur
183p
Uit blok II wordt meer water afgevoerd dan er in dit blok wordt ingevoerd.
Dit komt doordat bij de reactie van zilvernitraat met alcohol ook water
ontstaat.
Geef de vergelijking van de reactie van zilvernitraat met alcohol.
Neem aan dat zilverfulminaat als vaste stof ontstaat.
Door de knalerwt hard op de grond te gooien, ontstaat wrijvingswarmte. Hierdoor ontleedt het zilverfulminaat, volgens: 2 AgCNO → 2 Ag + 2 CO + N 2 Doordat bij deze ontleding het volume in heel korte tijd sterk…

Door de knalerwt hard op de grond te gooien, ontstaat wrijvingswarmte. Hierdoor ontleedt het zilverfulminaat, volgens: 2 AgCNO → 2 Ag + 2 CO + N 2 Doordat bij deze ontleding het volume in heel korte tijd sterk toeneemt, knapt het papieren omhulsel met een knalletje.

191p
Wat is de naam van het type ontledingsreactie dat het knalletje
veroorzaakt?
A extractie
B fotolyse
C sublimeren
D thermolyse
E verbranding
F verdamping
202p
Een knalerwt kan 0,80 mg zilverfulminaat bevatten.
Bereken hoeveel mg zilver kan ontstaan uit 0,80 mg zilverfulminaat.
212p
Welke verandering wordt door de ontleding veroorzaakt?
Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
het ontstaan van een groter aantal wel/niet atomen … moleculen … soorten stoffen …
222p
Het knalletje wordt vooral veroorzaakt door het ontstaan van de
reactieproducten. Twee daarvan leveren de grootste bijdrage aan de knal.
Geef de formules van deze reactieproducten en licht toe waarom deze
stof de grootste bijdrage levert.
Noteer je antwoord als volgt:
formules: … en …
toelichting: …

opgave 4Toestel van Kipp

Het toestel van Kipp (figuur 1) kan worden gebruikt om figuur 1 kleine hoeveelheden gas te maken. Het toestel bestaat uit drie bolvormige ruimtes en een kraantje. In de bovenste bol wordt een vloeistof gedaan, die…

Het toestel van Kipp (figuur 1) kan worden gebruikt om figuur 1 kleine hoeveelheden gas te maken. Het toestel bestaat uit drie bolvormige ruimtes en een kraantje. In de bovenste bol wordt een vloeistof gedaan, die door het pijpje omlaag stroomt naar de onderste (halve) bol. In de middelste bol wordt een vaste stof geplaatst. Wanneer het kraantje openstaat, stijgt de vloeistof naar de middelste bol en komt in contact met de vaste stof. Hierbij ontstaat een gas. Het gas kan via het kraantje worden opgevangen. Het toestel kan bijvoorbeeld worden gevuld met zoutzuur en calciumcarbonaat.

233p
Bij de reactie van zoutzuur en calciumcarbonaat ontstaat onder meer een
gas.
Geef de vergelijking van deze reactie. Noteer het zuur als H+.
241p
Reza gebruikt zoutzuur en stukjes calciumcarbonaat. Hij bedenkt
twee manieren om daarmee zo snel mogelijk gas te maken.
Welke van de volgende manieren is juist?
I een indicator toevoegen
II de brokjes calciumcarbonaat verbrokkelen
A alleen I
B alleen II
C beide: I en II
D geen van beide
Door een andere vaste stof in het toestel te doen, kan een ander gas worden gevormd. Een voorbeeld daarvan is diwaterstofmonosulfide (H S) 2 dat ontstaat volgens: FeS (s) + 2 H+ (aq) → Fe2+ (aq) + H S (g) (reactie 1) 2
251p
Welk van onderstaande deeltjes reageert als base bij reactie 1?
A Fe
B Fe2+
C H2
D H+
E S
F S2−
263p
Bereken hoeveel mg FeS heeft gereageerd wanneer 20,0 mL H2S is
ontstaan. Neem aan dat 1,0 mL H2S een massa heeft van 1,54 mg.
In het toestel kan eventueel stikstofdioxide worden gemaakt, wanneer salpeterzuur en koper worden gebruikt. Bij de reactie ontstaan dan onder meer metaalionen, waardoor de vloeistof van kleur verandert.
271p
Welke kleur geven de metaalionen aan de vloeistof?
A blauw
B geel
C rood
D wit

opgave 5Koken op oud brood en visafval

Uit 'biomassa', zoals oud brood en visafval, kan door vergisting biogas worden geproduceerd. Biogas bestaat vooral uit methaan (CH ) en 4 koolstofdioxide, maar bevat ook kleine hoeveelheden water en…

Uit 'biomassa', zoals oud brood en visafval, kan door vergisting biogas worden geproduceerd. Biogas bestaat vooral uit methaan (CH ) en 4 koolstofdioxide, maar bevat ook kleine hoeveelheden water en diwaterstofmonosulfide. Na behandeling mag dit gas 'groen gas' worden genoemd. Groen gas kan als brandstof worden gebruikt. Dit proces is hieronder vereenvoudigd weergegeven.

281p
Wat is de formule van glucose?
A C2H6
B C2H6O
C C6H12
D C6H12O6
E C12H22
F C12H22O11
291p
Bij de vergisting (b) wordt ook een dikke suspensie gevormd. De vaste
stof uit deze suspensie kan worden gebruikt als compost. Daarvoor moet
de vloeistof eerst verwijderd worden.
Geef de naam van een mogelijke scheidingsmethode die kan worden
gebruikt om de vaste stof te scheiden van de vloeistof.
302p
Biogas wordt behandeld, zodat groen gas ontstaat (c).
Leg uit, aan de hand van de informatie bij b en c, of het gehalte
methaan afneemt, toeneemt, of gelijk blijft bij deze behandeling.
311p
H2S wordt verwijderd uit biogas (c), omdat de verbranding van H2S
negatieve effecten op het milieu kan hebben. Dit gas mag daarom niet in
groen gas aanwezig zijn.
Geef de naam van een van deze negatieve milieueffecten.
321p
Bij de volledige verbranding van methaan (e) ontstaan koolstofdioxide en
één ander reactieproduct.
Wat is de naam van dit andere reactieproduct?
A koolstof
B water
C waterstof
D zuurstof
331p
Leg uit waarom het geproduceerde 'groen gas' geen fossiele brandstof is.
Een bedrijf verwerkt per jaar 55 miljoen kg biomassa tot 2,7 miljoen m3 groen gas en 20 miljoen kg compost. Het bedrijf stelt dat het 202 kg CO 2 bespaart per duizend kg biomassa.
342p
Het totale gasverbruik in Nederland is ongeveer 4,0∙10 miljoen m per
jaar.
Bereken hoeveel miljoen kg biomassa het bedrijf nodig zou hebben
voor het produceren van 4,0∙10 miljoen m groen gas.

opgave 6Fenolrood als indicator

1 Een oplossing van fenolrood kan worden gebruikt als indicator. Hiervoor 2 wordt een rode stof met de formule C H NaO S opgelost in water. Het 19 13 5 3 smeltpunt van de rode stof is 558 K. Marieke doet een proefje.…

1 Een oplossing van fenolrood kan worden gebruikt als indicator. Hiervoor 2 wordt een rode stof met de formule C H NaO S opgelost in water. Het 19 13 5 3 smeltpunt van de rode stof is 558 K. Marieke doet een proefje. Ze voegt 4 3,0 mL zwavelzuuroplossing bij 3,0 mL natronloog en doet daar twee 5 druppels fenolroodoplossing bij. Het mengsel wordt geel.

351p
Uit hoeveel atoomsoorten is de rode stof (regel 2) opgebouwd?
A 4
B 5
C 6
D 37
E 39
F 40
361p
Welke fase heeft de rode stof bij kamertemperatuur (regels 2 en 3)?
A gasvormig
B vloeibaar
C vast
371p
Geef de naam van het negatieve ionsoort dat aanwezig is in een
oplossing van zwavelzuur.
381p
Is natronloog een zuivere stof of een mengsel?
A een mengsel, want het bestaat uit twee soorten ionen
B een mengsel, want het bestaat uit twee soorten stoffen
C een zuivere stof, want het bestaat uit één soort stof
D een zuivere stof, want het is een zout
391p
Geef aan waarom de gele kleur (regel 5) aantoont dat zwavelzuur in
overmaat aanwezig was.
Om het gele mengsel weer rood te kleuren, voegt Marieke een geschikte oplossing (oplossing A) toe. Ze blijkt 3,5 mL van deze oplossing nodig te hebben om de kleuromslag te laten plaatsvinden.
402p
Welke oplossing kan Marieke hebben toegevoegd?
Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
een oplossing van wel/niet HAc … NH 3 … NaCl … Ca(OH) 2 …
412p
Marieke weet dat 12,5 mL van de gebruikte oplossing A reageert met
5,0 mg zwavelzuur. Ze berekent daarmee hoeveel mg zwavelzuur heeft
gereageerd wanneer de kleur omslaat van geel naar rood.
Bereken dit aantal mg zwavelzuur.

opgave 7Dobbelen met zouten

opgave als beeld van het examen
Leg uit of het plastic waarmee is geprint een thermoharder is of een thermoplast.
Een van de afgebeelde positieve ionen behoort niet tot de metaalionen. • Geef de formule van dit ion.
Geef de rationele naam van dit zout. Maak hierbij gebruik van een Romeins cijfer.
opgave als beeld van het examen
In welke verhouding komen de ionen voor in het zout dat bestaat uit de afgebeelde ionen van worp III ? Ca 2+ Cl – A 1 1 B 1 2 C 2 1 D 4 1
Met behulp van een vlamkleurtest kan onderscheid worden gemaakt tussen de zouten die met worp II en worp III beschreven kunnen worden. • Geef aan welke waarneming wordt gedaan bij een vlamkleurtest met het zout uit worp III .
Voer de opdracht van de docent uit. • Geef de vergelijking van de neerslagreactie. Vermeld ook de toestandsaanduidingen. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift.