bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Vaccin
Om mensen een betere afweer tegen een bepaalde ziekte te laten krijgen, wordt soms een vaccin gebruikt. Een vaccin bevat meestal een sterk verzwakte vorm of een klein deel van de ziekteverwekker. Het lichaam maakt hier dan 'antistoffen' tegen. Hierdoor is het lichaam beter beschermd bij een besmetting met deze ziekteverwekker. Bij een onderzoek werden twee vaccins (A en B) vergeleken. Vaccin A bevatte onder meer de volgende bestanddelen: 0,86 mg aluminiumhydroxide (Al(OH) ) 3 50 µg conserveringsmiddel 50 mg sucrose (C H O ) 12 22 11 17 µg (verzwakte) ziekteverwekker Vaccin B had dezelfde samenstelling, maar het bevatte 1,34 mg aluminiumfosfaat (AlPO ) in plaats van het aluminiumhydroxide. 4 Uit het onderzoek bleek dat de meeste antistoffen werden gemaakt wanneer aluminiumfosfaat in het vaccin was gebruikt.
11pEen conserveringsmiddel wordt soms weergegeven met een E-nummer.
Tussen welke getallen kan dit E-nummer liggen?
E100 - E163
E200 - E252
E400 - E466
E620 - E633
21pGeef aan uit hoeveel atoomsoorten sucrose bestaat.
31pGeef aan waarom in de formule van aluminiumhydroxide haakjes staan.
41pVan welk van de gegeven bestanddelen bevat vaccin A de grootste
massa?
aluminiumhydroxide
conserveringsmiddel
sucrose
ziekteverwekker
51pWelk van de gegeven aluminiumzouten is slecht oplosbaar in water?
alleen aluminiumfosfaat
alleen aluminiumhydroxide
beide: aluminiumfosfaat en aluminiumhydroxide
geen van beide
62pBij dit onderzoek moest de hoeveelheid aluminiumionen in beide vaccins
vergelijkbaar zijn. Het Al(OH)3 in vaccin A bevat 0,3 mg aluminiumionen.
Laat met een berekening zien dat het aluminiumfosfaat in vaccin B
ook 0,3 mg aluminiumionen bevat.
opgave 2Calciumcarbide
Calciumcarbide reageert met water tot het gas ethyn (C H ) en een 2 2 oplossing van een zout. De vergelijking van deze reactie is hieronder onvolledig weergegeven. Alleen de formule van calciumcarbide ontbreekt. … + 2 H O → C H + Ca2+ + 2 OH– 2 2 2 Ethyn kan bij verbranding een explosie veroorzaken. Een explosie is een extreem snelle verbranding.
71pUit de gegeven vergelijking is de formule van calciumcarbide af te leiden.
Geef deze formule.
82pTot welk soort stoffen behoort ethyn?
Neem onderstaande tabel over en kies steeds 'wel' of 'niet'.
91pGeef de triviale naam van de gevormde zoutoplossing.
102pUit de gegeven vergelijking blijkt dat de pH van de vloeistof verandert.
Licht dit toe aan de hand van een formule.
Noteer je antwoord als volgt:
Bij de reactie ontstaat …, dus de pH..*... (*kies 'daalt' of 'stijgt')
113pGeef de vergelijking van de volledige verbranding van ethyn.
Aan het werken met calciumcarbide zijn grote risico’s verbonden. Op de website van een leverancier zijn daarom voorzorgsmaatregelen gegeven, waaronder: a Bewaar in goed gesloten verpakking. b Draag beschermende kleding/materialen bij gebruik. De leverancier geeft ook informatie over de risico's van calciumcarbide: 1 Vormt in contact met water ontvlambare gassen. 2 Veroorzaakt huidirritatie. 3 Veroorzaakt ernstig oogletsel. 4 Kan irritatie van de luchtwegen veroorzaken.
121pWelk van onderstaande pictogrammen past bij de gegeven risico’s?
Maak eventueel gebruik van Binas.
pictogram I pictogram II
alleen
I
alleen II
beide:
I en II
geen van beide
131pEen gemeente geeft op haar website aan dat bij carbidschieten gedacht
moet worden aan water en een blusdeken.
Welke verbrandingsvoorwaarde kan worden weggenomen met een
blusdeken?
141pRiet stelt dat 'ethyn-schieten' een betere naam is dan 'carbidschieten'.
Geef een argument voor de stelling van Riet. Maak gebruik van de
informatie boven vraag 7.
opgave 3Zuurstof op de maan
1 Leven op de maan is nu onmogelijk, onder andere omdat op de maan 2 geen zuurstof aanwezig is. De maanbodem (regoliet) biedt misschien 3 uitkomst. Het regoliet is een mengsel van fijn gruis en gesteente en 4 bestaat voor een belangrijk deel uit metaaloxiden. Door middel van 5 elektrolyse kan zuurstof worden gevormd uit deze metaaloxiden. In een 6 laboratorium is dit al gelukt uit nagemaakt regoliet. Doordat op deze 7 manier zuurstof beschikbaar wordt, is het in de toekomst misschien toch 8 mogelijk om langdurig op de maan te verblijven.
151pIn regoliet komen onder meer Al2O3 en Fe2O3 voor.
Wanneer van elk metaaloxide 1 kg volledig wordt omgezet door middel
van elektrolyse, leveren ze beide een bepaalde massa zuurstof.
Welke van beide stoffen levert daarbij de grootste massa zuurstof?
Al
2O3
Fe
2O3
Beide stoffen leveren dezelfde massa zuurstof.
161pRegoliet bevat ook oxiden van andere elementen.
Welk van onderstaande oxiden is volgens Binas geen metaaloxide?
MgO
MnO
SiO
2
TiO
2 171pHet nagemaakte regoliet (regel 6) werd in het laboratorium verhit tot een
temperatuur van 950 °C. Bij deze temperatuur is dit regoliet vast.
Bij welke temperatuur kan dit regoliet smelten?
bij een smeltpunt hoger dan 950 °C
bij een smeltpunt lager dan 950 °C
tijdens een smelttraject hoger dan 950 °C
tijdens een smelttraject lager dan 950 °C
181pHet nagemaakte regoliet werd fijngemalen en vermengd met gesmolten
calciumchloride. In gesmolten calciumchloride kunnen de aanwezige
deeltjes bewegen, waardoor deze stof de elektrische stroom geleidt.
Welk soort deeltjes zijn dat?
atomen
ionen
moleculen
191pWelk soort proces is de vorming van zuurstof (regel 5)?
mengen
ontleden
scheiden
verbranden
201pBij het experiment wordt een elektrode van tin(IV)oxide gebruikt.
Welke informatie geeft IV in de naam tin(IV)oxide?
de index van het oxide-ion
de index van het tin-ion
de lading van het oxide-ion
de lading van het tin-ion
211pBij de elektrolyse worden oxide-ionen omgezet tot zuurstofmoleculen.
Bij welke elektrode vindt deze omzetting plaats?
De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode.
De negatief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode.
De positief geladen oxide-ionen reageren bij de negatieve elektrode.
De positief geladen oxide-ionen reageren bij de positieve elektrode.
223pEen astronaut gebruikt gemiddeld 550 liter zuurstof per dag.
Bereken hoeveel kilogram regoliet minimaal nodig is om 550 liter
zuurstof te produceren. Neem aan dat:
− zuurstof een dichtheid heeft van 1,43 g per liter.
− per gram regoliet 0,42 gram zuurstof kan worden gevormd.
opgave 5Wintertafereel
Op Instagram staat een filmpje waarin een spiraal van koperdraad in een bekerglas wordt overgoten met een kleurloze oplossing. Deze oplossing bevat zilverionen (Ag+). Op het koper ontstaat een grijswit laagje zilver, waardoor het lijkt alsof de spiraal met sneeuw is bedekt. De oplossing in het bekerglas verandert hierbij van kleur. De chemische reactie die dit wintertafereel veroorzaakt kan als volgt worden weergegeven: zilverionen + koper → zilver + koper(II)ionen (reactie 1)
311pDe gebruikte kleurloze oplossing bevat één zout.
Geef de naam van een zout dat in deze oplossing aanwezig kan zijn.
Maak gebruik van Binas-tabel 35.
323pGeef de reactievergelijking van reactie 1 in formules. Vermeld ook de
toestandsaanduidingen.
331pBij het ontstaan van het wintertafereel verandert de kleur van de
oplossing in het bekerglas.
Geef aan welke kleur de oplossing krijgt.
342pDe massaverhouding zilverionen: koper is gelijk aan 3,40: 1,00.
Bereken hoeveel mg koper maximaal kan reageren met 50,0 mL
kleurloze oplossing die 21,6 mg zilverionen per mL bevat.
351pVoor één wintertafereel is 1,0 gram zilverionen nodig.
Een potje bevat 10 gram van een zilverzout.
Hoeveel wintertaferelen kunnen hiermee maximaal worden gemaakt?
minder dan 10
10
meer dan 10
opgave 6Medailles
Voor de Olympische Spelen 2020 is oude elektronica ingezameld en gerecycled. Uit de verkregen metalen werden medailles gemaakt. De medailles moesten voldoen aan een aantal eisen: medaille samenstelling gouden zilver bedekt met minstens 6,0 gram goud zilveren 92,5 massaprocent zilver en 7,5 massaprocent koper bronzen 95 massaprocent koper en 5 massaprocent zink
361pIn de tabel zijn onder 'samenstelling' vier verschillende metalen gegeven.
Geef de symbolen van de twee metalen die in dezelfde periode staan.
371pEén gouden medaille voor de Olympische Spelen 2020 weegt 556 gram
en bevat 1,08 massaprocent goud.
Laat door middel van een berekening zien dat een gouden medaille
voldoet aan de eis van minimaal 6,0 gram goud.
382pLeg uit of de metalen in de gouden medaille tot een legering zijn gevormd.
391pWelke medaille heeft de grootste massa? Neem hierbij aan dat de
medailles een gelijk volume hebben.
de gouden medaille
de zilveren medaille
de bronzen medaille
401pDe benaming 'bronzen medaille' is chemisch gezien opvallend. Deze
medaille van de Olympische Spelen 2020 is namelijk niet werkelijk
gemaakt van brons.
Geef de naam van de legering waaruit deze medaille is samengesteld.
Maak gebruik van Binas.
opgave 7Koolstofdioxide maken
1 Een docent maakt een opstelling voor een demonstratieproef. 2 In de erlenmeyer doet hij achtereenvolgens zoutzuur, een paar 3 druppels methyloranje en een klein schepje calciumcarbonaat. 4 Direct daarna sluit hij de erlenmeyer af met een kurk waar 5 een glasbuisje doorheen steekt met een slangetje eraan. 6 Het slangetje leidt naar een maatcilinder die helder 7 kalkwater bevat. Doordat in de erlenmeyer 8 calciumcarbonaat reageert met zoutzuur ontstaat 9 koolstofdioxide (reactie I). Dit gas reageert vervolgens 10 met de vloeistof in de maatcilinder (reactie II).
411pGeef de formule van calciumcarbonaat.
421pDoor welk type reactie ontstaat het koolstofdioxide (regels 8 en 9)?
door een neerslagreactie
door een ontleding
door een verbranding
door een zuur-basereactie
432pVoer de opdracht van de docent uit. Maak hierbij gebruik van de
informatie boven vraag 41.
Noteer je antwoord als volgt:
X = …
Y = …
De docent voegt steeds wanneer de reactie stopt, een beetje calciumcarbonaat toe. Dit doet hij net zolang totdat het calciumcarbonaat niet meer reageert. De leerlingen maken vervolgens een verslag van deze demonstratieproef. Hieronder staat een onderdeel uit zo'n verslag: In de erlenmeyer ontstaan belletjes. In de maatcilinder gaat het borrelen. In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel. In de erlenmeyer verandert de kleur. Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming. Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen.
441pGeef aan waaraan de docent merkt dat het calciumcarbonaat niet meer
reageert.
451pEen verslag bestaat uit verschillende onderdelen, zoals een
onderzoeksvraag.
Geef aan welk onderdeel van het verslag is weergegeven.
461pEen van de gegeven zinnen uit het verslag maakt duidelijk dat het
ontstane gas koolstofdioxide is.
Welke van deze zinnen is dat?
In de erlenmeyer ontstaan belletjes.
In de maatcilinder gaat het borrelen.
In de maatcilinder wordt de vloeistof troebel.
In de erlenmeyer verandert de kleur.
Na de kleurverandering stopt na een tijdje de gasvorming.
Op de bodem in de erlenmeyer blijft vaste stof liggen.
471pDe kleurverandering in de erlenmeyer is zichtbaar doordat methyloranje
aan de vloeistof was toegevoegd.
Geef aan welke kleurverandering plaatsvindt.
Noteer je antwoord als volgt:
De kleur verandert van … naar ….
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
