bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er
bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet
méér. Alleen de eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
− Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als
een gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren.
Een goede uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
− Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Bitumen
1 Bij het maken van asfalt worden steen, zand en vulstof gemengd met 2 bitumen. Bitumen is een zwart, troebel en stroperig mengsel dat 3 voornamelijk bestaat uit koolwaterstoffen. Deze koolwaterstoffen kunnen 4 worden ingedeeld in twee groepen: maltenen en asfaltenen. 5 De materiaaleigenschappen van asfalt, zoals de hardheid en de 6 elasticiteit, hangen onder andere af van de samenstelling van het 7 gebruikte bitumen. Daarbij speelt de verhouding tussen maltenen en 8 asfaltenen in het bitumen een rol. Om deze verhouding te bepalen, wordt 9 het bitumen gemengd met heptaan (C H ). De maltenen lossen daarbij 7 16 10 op, maar de asfaltenen niet.
11pZand is een triviale naam.
Geef de formule van het belangrijkste bestanddeel van zand.
21pBitumen ontstaat als residu bij de destillatie van aardolie.
Door welke stofeigenschap van bitumen kan het bitumen worden
afgescheiden van de overige aardolie?
Bitumen heeft een lager kooktraject dan de overige aardolie.
Bitumen heeft een hoger kooktraject dan de overige aardolie.
Bitumen heeft een slechte oplosbaarheid in de overige aardolie.
Bitumen heeft een goede oplosbaarheid in de overige aardolie.
31pGeef de naam van de scheidingsmethode die is beschreven in de regels 8
tot en met 10.
42pTot welk(e) type(n) stoffen behoort heptaan (regel 9)?
Neem onderstaande tabel over en vul deze in. Maak steeds een keuze
tussen 'wel' of 'niet'.
Bij het aanleggen van asfaltwegen wordt warm asfalt als een dik vloeibaar mengsel op het wegdek aangebracht. Bij afkoelen hardt het asfalt uit. Asfalt kan volledig worden hergebruikt. Het wordt dan verwarmd en eventueel vermengd met een andere bitumensoort om nieuw asfalt met de juiste materiaaleigenschappen te krijgen.
52pBitumen is een materiaal dat zich gedraagt als een thermoplast.
Leg uit dat asfalt op deze manier kan worden hergebruikt, omdat het
bitumen de eigenschappen van een thermoplast heeft.
Ga verder op de volgende pagina.
opgave 2Rabarbermoes
Rabarber is een groente met een zure smaak, die wordt veroorzaakt doordat rabarber oxaalzuur (H C O ) bevat. 2 2 4 Van rabarber kan moes worden gekookt volgens onderstaand recept: Snijd de stelen van de rabarber in stukjes en kook deze tien minuten in weinig water. Roer het mengsel fijn. Daarna kan per kilogram rabarber 200 gram suiker worden toegevoegd tegen de zure smaak. Ook kan krijt (CaCO ) worden toegevoegd. Dan is voor een 3 kilogram rabarber 100 gram suiker en een theelepel krijt voldoende. Door het toevoegen van krijt wordt de moes minder zuur. De vergelijking van de reactie die dan optreedt, is hieronder onvolledig weergeven. Eén stof ontbreekt. 2 H+ + CaCO Ca2+ + CO + … 3 2
61pGeef de rationele naam van krijt.
71pDaan en Loes hebben rabarbermoes gekookt. Loes wil weten of de moes
zuur is. Ze doet een druppeltje rodekoolsap in een buisje met 1 mL van
het sap uit de rabarbermoes.
Welke kleur heeft het rodekoolsap na het toevoegen van het sap?
Neem aan dat het sap uit de rabarbermoes een pH van 3,2 heeft en
kleurloos is.
blauwpaars
felrood
groenblauw
paarsrood
81pGeef de naam van de ontbrekende stof in de reactievergelijking in het
tekstblok.
91pWelke fase heeft krijt wanneer het reageert met H+?
gas
opgelost
vast
vloeibaar
102pLeg uit dat de rabarbermoes door het toevoegen van krijt minder zuur
wordt.
112pLaat met een berekening zien of de moes van een kg rabarber na het
toevoegen van één theelepel (2,0 gram) krijt nog zuur is.
Neem aan dat:
− 1,0 kg rabarber 4,5 gram oxaalzuur bevat;
− oxaalzuur met krijt in de massaverhouding 9: 10 reageert.
opgave 3Aluminium
Op de website www.periodieksysteem.com staat informatie over elementen in het periodiek systeem. Bij elk element is een afbeelding gegeven met daarin een aantal toepassingen van het element. Hiernaast is de afbeelding bij het element aluminium weergegeven. Het metaal is buigzaam en niet sterk. In legeringen is het geschikt voor allerlei toepassingen. In de natuur komt dit element alleen in verbindingen voor, zoals in de ertsen kryoliet en bauxiet.
121pIn de afbeelding op de website is in plaats van X een getal vermeld. Dit
getal is uniek voor het element en bepalend voor de plaats van het
element in het periodiek systeem.
Geef dit getal.
131pGeef de formule van het metaal aluminium. Vermeld ook de
toestandsaanduiding bij kamertemperatuur.
141pEen aluminiumlegering met koper, zink en tin wordt gebruikt in munten.
Wat is de naam van deze legering?
amalgaam
duraluminium
messing
nordic gold
152pIn vliegtuigonderdelen worden ook aluminiumlegeringen gebruikt.
De dichtheid van een bepaalde aluminiumlegering is 2,81 g per cm3.
Geef aan of de massa van een bepaald vliegtuigonderdeel groter of
kleiner is wanneer het – in plaats van uit zuiver aluminium – bestaat uit
de legering. Motiveer je antwoord met een gegeven uit Binas-tabel 15.
162pKryoliet bestaat voornamelijk uit natriumaluminiumfluoride. Deze stof is
opgebouwd uit natriumionen, aluminiumionen en fluoride-ionen. De
verhouding van het aantal aluminiumionen en fluoride-ionen is 1: 6.
Geef de formule van natriumaluminiumfluoride.
171pBas maakt een kunstwerk van gebruikte aluminium drankblikjes. Hij verhit
de blikjes en giet het gesmolten aluminium in een vorm.
Tot welke temperatuur moeten de blikjes ten minste worden verwarmd?
Gebruik Binas-tabel 15.
397 °C
660 °C
933 °C
1206 °C
Aluminium wordt gewonnen uit bauxiet (aluminiumerts). Bauxiet bestaat voornamelijk uit aluminiumoxide. In een aantal stappen wordt uit het bauxiet aluminiumoxide verkregen. Dit wordt vervolgens met behulp van elektrische stroom omgezet tot zuiver aluminium en zuurstof. Daarbij wordt de positieve elektrode, die van grafiet is gemaakt, verbruikt. De vergelijking van deze omzetting is hieronder onvolledig weergegeven. De coëfficiënten ontbreken. … Al O + … C … Al + … CO 2 3 2 Bauxiet bestaat niet volledig uit aluminiumoxide. Daarom blijft een groot gedeelte van deze (ruwe) grondstof over bij de productie van aluminium. Uit 4,6 ton bauxiet kan 1,9 ton aluminiumoxide worden geproduceerd, waaruit 1,0 ton aluminium kan worden gemaakt. naar: http://www.morgo.nl
181pNeem de onvolledige vergelijking over en vul de coëfficiënten in.
191pIs het aluminiumgehalte van bauxiet lager dan, gelijk aan of hoger dan het
aluminiumgehalte van aluminiumoxide? Neem aan dat bauxiet maar één
soort aluminiumverbinding bevat.
lager
gelijk
hoger
201pIn 2013 werd wereldwijd 259 miljoen ton bauxiet gewonnen.
Bereken hoeveel miljoen ton aluminium hieruit kan worden
geproduceerd.
opgave 4Massa's zout in zeewater
Jesse en Sebas doen als sectorwerkstuk een onderzoek naar zeewater. Ze vragen zich af hoeveel gram zeezout per liter zeewater aanwezig is. Zeezout is een mengsel. Ze bepalen daarom de totale massa van de aanwezige zouten. Ze krijgen van de docent een bekerglas met helder zeewater. De docent zegt dat dit water ofwel uit de Noordzee, ofwel uit de Waddenzee afkomstig is. Ze gaan als volgt te werk: 1 Jesse weegt een groot bekerglas: 98,9 gram. 2 Hij meet 150 mL zeewater af en giet dit in het bekerglas. 3 Sebas verwarmt het bekerglas (met zeewater) tot het zeewater kookt en blijft verwarmen totdat alleen vaste stof is achtergebleven. 4 Ten slotte bepalen ze de massa van het bekerglas met de achtergebleven vaste stof: 103,8 gram.
211pMet welke fase worden de zouten in het gekregen zeewater aangeduid?
aq
g
l
s
221pMet welk soort glaswerk kan het nauwkeurigst 150 mL zeewater worden
afgemeten?
een bekerglas van 250 mL
een erlenmeyer van 250 mL
een maatcilinder van 250 mL
231pJesse en Sebas gebruiken een scheidingsmethode (stap 3).
Geef de naam van deze scheidingsmethode.
Het zeewater is een mengsel van zeezout en water. Deze vloeistof moet voorzichtig verwarmd worden (stap 3). Wanneer de vloeistof gaat spetteren, is er gevaar voor oogschade en brandwonden. Ook kan de uitkomst van de bepaling dan onjuist worden.
241pWaarom kan door spetteren een onjuiste uitkomst worden verkregen?
De uitkomst wordt te hoog omdat water uit het bekerglas spat.
De uitkomst wordt te hoog omdat zeezout uit het bekerglas spat.
De uitkomst wordt te laag omdat water uit het bekerglas spat.
De uitkomst wordt te laag omdat zeezout uit het bekerglas spat.
253pLaat zien, met behulp van een berekening op basis van de
proefresultaten, uit welke zee het onderzochte zeewater afkomstig is.
Geef je antwoord als volgt:
berekening: …
conclusie: …
Jesse vindt op internet dat het zoutgehalte in zeewater soms hoger is dan de waardes die ze van hun docent kregen. Hij ontdekt dat zeezout voornamelijk bestaat uit natriumchloride en vindt daarbij de volgende gegevens (massa per liter zeewater): natriumchloride 24 g magnesiumchloride 5 g natriumsulfaat 4 g calciumchloride 0,7 g magnesiumbromide 0,8 g naar: https://nl.wikipedia.org
262pBereken aan de hand van de gegevens die Jesse op internet heeft
gevonden het gemiddelde massapercentage natriumchloride in zeezout.
Ga ervan uit dat er behalve de genoemde zouten geen andere zouten in
het zeezout aanwezig zijn.
271pWelke kleur zal het zeezout vooral aan de vlam geven bij een
vlamkleuringstest?
blauw
paars
geel
groen
282pSebas wil met een neerslagreactie aantonen dat er magnesiumionen
aanwezig zijn in het zeewater.
Leg uit of hij daarvoor een oplossing van natriumfosfaat kan
gebruiken.
opgave 6A73 bedekt met zoutzuur
1 In Limburg vond op de snelweg A73 een 2 ongeluk met een tankauto plaats. Bij het 3 ongeluk scheurde de tank, waardoor veel 4 zoutzuur op het wegdek stroomde. Daarbij 5 ontstond een grote zoutzuurnevel. Het 6 zoutzuur op het wegdek werd met schuim 7 afgedekt om verdamping te beperken. 8 Daarna werd het schuim met het zuur door een afvalbedrijf afgevoerd. Het 9 restant zuur op het wegdek werd weggespoeld, waarbij het spoelwater 10 werd opgevangen en afgevoerd. naar: www.1limburg.nl
361pOp de tankauto die het zoutzuur vervoert, staat een veiligheidspictogram.
Welk van onderstaande pictogrammen is dat?
371pDe politie adviseerde mensen die in de buurt van het ongeluk waren om
uit de nevel te blijven en om het ventilatiesysteem van de auto uit te
zetten. Zo konden gezondheidsklachten, zoals ademhalingsproblemen,
worden beperkt.
Geef nog een gezondheidsklacht die de aanwezige mensen gekregen
kunnen hebben. Gebruik hierbij een tabel uit Binas.
381pBereken hoeveel ton waterstofchloride minimaal nodig is voor de
productie van deze 21 ton zoutzuur.
392pNeem onderstaande tabel over en geef bij elk deeltje aan of het 'wel' of
'niet' aanwezig is in zoutzuur.
401pWaaruit bestaat de zoutzuurnevel (regel 5)?
uit gasbelletjes buitenlucht in zoutzuur
uit gasbelletjes waterstofchloride in buitenlucht
uit druppeltjes zoutzuur in buitenlucht
uit druppeltjes water in waterstofchloride
411pHet gebruikte schuim bevat hydroxide-ionen die een deel van het zuur op
het wegdek neutraliseren. Hierbij ontstaat één reactieproduct.
Geef de formule van dit reactieproduct.
421pHet afvalbedrijf spoelde ten slotte het overgebleven zoutzuur van het
wegdek met water. Hierbij veranderde de pH van het zoutzuur.
Welk diagram geeft deze pH-verandering weer?
diagram
I
diagram II
diagram III
diagram IV
diagram
V
diagram VI
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 7Grondwater ontgassen
1 In Friesland wordt voor het produceren van drinkwater grondwater 2 opgepompt. Dit grondwater bevat opgelost methaan (CH ) en 4 3 koolstofdioxide. Deze stoffen komen bij de verwerking tot drinkwater vrij 4 als gasmengsel. In de atmosfeer dragen deze gassen bij aan de 5 opwarming van de aarde. Het drinkwaterbedrijf 'ontgast' daarom het 6 grondwater. Het opgevangen gasmengsel dient als brandstof voor een 7 generator waarmee elektriciteit wordt opgewekt. Het ontgaste grondwater 8 wordt daarna verder gezuiverd tot drinkwater. naar: www.vitens.nl
431pWelke verzamelnaam hebben de gassen die het genoemde effect op het
milieu hebben (regels 4 en 5)?
broeikasgassen
cfk’s
edelgassen
halogenen
442pEen deel van het koolstofdioxide in het grondwater (regel 3) reageert met
water. Hierbij ontstaat koolzuurhoudend water.
Geef de formules van twee soorten ionen die aanwezig zijn in
koolzuurhoudend water.
452pHet leidingwater is niet overal in Nederland even hard.
Leg uit of het leidingwater minder hard is geworden wanneer de
gassen uit het grondwater zijn verwijderd.
461pHet waterleidingbedrijf pompt 25 miljoen m3 grondwater per jaar op.
Hieruit kan 36 g methaan per m3 grondwater worden opgevangen.
Bereken hoeveel kg methaan uit het opgepompte water per jaar wordt
opgevangen.
472pBeschrijf een proef waarmee de aanwezigheid van koolstofdioxide in het
gasmengsel (regel 6) kan worden aangetoond.
Geef je antwoord als volgt:
handeling(en): …
waarneming(en):...
483pGeef de vergelijking van de volledige verbranding van methaan.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
