bij dit examen
Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld
twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de
eerste twee redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een
gedeelte van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede
uitkomst zonder berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.
opgave 1Aardolie
1 Bij de eerste bewerking die aardolie ondergaat, wordt de aardolie gescheiden in 2 een aantal fracties. Elk van de verkregen fracties heeft een eigen toepassing. 3 Eén van de fracties wordt in aanwezigheid van een katalysator verhit. 4 Daardoor worden grote moleculen omgezet in kleinere moleculen. 5 Een deel van de stoffen die bij dit proces ontstaan, wordt gebruikt voor het 6 maken van kunststoffen.
11pHebben de verkregen fracties (regel 2) een kookpunt of een kooktraject, en
waardoor wordt dit veroorzaakt?
A Een kookpunt, doordat het mengsels zijn.
B Een kookpunt, doordat het zuivere stoffen zijn.
C Een kooktraject, doordat het mengsels zijn.
D Een kooktraject, doordat het zuivere stoffen zijn.
21pWelk proces wordt beschreven in de regels 3 en 4?
A destilleren
B kraken
C smelten
D verbranden
31pWat is een andere naam voor kunststoffen (regel 6)?
A amalgaam
B halogenen
C polymeren
D suspensies
opgave 2Tinnen lepels
1 In de natte Amsterdamse bodem is een groot aantal tinnen lepels gevonden. Ze 2 zijn gemaakt in de periode tussen 1300 en 1700. Tin werd toen gebruikt voor het 3 maken van bestek, borden en andere gebruiksvoorwerpen. Om het tin sterker te 4 maken werd er lood aan toegevoegd. 5 De gevonden lepels zijn nog in zeer goede staat, omdat het tin nauwelijks is 6 aangetast door zuurstof. Uit onderzoek bleek dat er op de lepels een harde 7 beschermende laag is ontstaan. Deze laag bestaat uit een mengsel van koper- 8 en ijzersulfiden (Cu S en Fe S ). De ionen waaruit deze zouten bestaan, komen 2 2 3 9 voor in het Amsterdamse bodemwater. 10 De metaalionen zijn afkomstig van koperen en ijzeren voorwerpen die ook in de 11 bodem terecht zijn gekomen. Doordat oplosbare koper- en ijzerzouten ontstaan, 12 komen de metaalionen in het water. De metaalionen kunnen vervolgens 13 neerslaan op de lepels. 14 In sommige delen van het land worden nauwelijks tinnen lepels aangetroffen. 15 Als daar een lepel wordt gevonden, dan is hij in zeer slechte staat. Door de 16 losse zandgrond kan er zuurstof bij het metaaloppervlak komen. Het tin wordt 17 dan omgezet in tinoxide en het lood in loodwit (PbCO ). 3 naar:
42pGeef de formules van de twee ionsoorten die aanwezig zijn in Fe2S3.
51pWelke formule geeft een oplosbaar ijzerzout (regel 11) weer?
A Fe(OH)3
B Fe2(SO4)3
C Fe2O3
D FePO4
63pDoor de reactie van tin in de zandgrond (regels 16 en 17) ontstaat onder andere
tin(II)oxide.
Geef de reactievergelijking voor de vorming van tin(II)oxide uit tin.
71pTot welk soort stoffen behoort loodwit (regel 17)?
A atomaire stoffen
B metalen
C moleculaire stoffen
D zouten
81pOm loodwit te laten ontstaan (regels 16 en 17) moet er behalve zuurstof nog een
stof in de zandgrond aanwezig zijn. Welke van de hieronder genoemde stoffen
kan dat zijn?
A koolstofdioxide
B stikstof
C waterstof
D zwaveldioxide
opgave 3'Schoon geld'
91pIn het Binas informatieboek is de samenstelling van een aantal legeringen
gegeven. Hoe wordt de legering genoemd waarvan de muntstukken van 10, 20
en 50 eurocent zijn gemaakt?
A brons
B duraluminium
C nieuw zilver
D nordic gold
101pDe munten van 1, 2 en 5 eurocent bestaan uit twee metalen. Toch mag je hier
niet spreken van een legering.
Leg dit uit.
Munten van 1, 2 en 5 eurocent worden na enige tijd dof. Dat wordt veroorzaakt door corrosie van het koper. Zoals uit onderstaande proef blijkt, kunnen de munten weer blinkend gemaakt worden met citroensap. naar: Proeven in de keuken, uitgegeven door de Stichting C 3
111pCitroensap heeft een pH van 3.
Waarmee kan deze pH zijn bepaald?
A blauw lakmoespapier
B rood lakmoespapier
C fenolftaleïen
D universeelindicatorpapier
122pBij het schoon worden van de munt reageert koperoxide (CuO) met H+ ionen uit
het citroensap. Daarbij ontstaan koperionen en water.
Geef de vergelijking van deze reactie.
131pBij welk nummer, in de afbeelding die op bladzijde 4 staat, wordt de reactie van
koperoxide met H+ ionen weergegeven?
A nummer 1
B nummer 2
C nummer 3
D nummer 4
opgave 5De lucifer
1 Lucifers bevatten een combinatie van stoffen. Elke stof heeft een eigen functie. 2 De kop van een lucifer bestaat uit: 3 − de zuurstofleverende stof kaliumchloraat; 4 − een ruwmakende stof die bij het afstrijken voor wrijvingswarmte zorgt; 5 − een brandbare stof, bijvoorbeeld zwavel. 6 Het luciferhoutje is gedrenkt in paraffine en bevat ook ammoniumfosfaat. De 7 paraffine brengt de vlam over van de kop naar het houtje en bevindt zich alleen 8 in het bovenste gedeelte van het houtje. Ammoniumfosfaat is een remstof, deze 9 stof zorgt ervoor dat het binnenste van het luciferhoutje niet verder brandt en 10 daardoor heel blijft.
223pAls kaliumchloraat (KClO3) wordt verhit, ontleedt het in kaliumchloride en
zuurstof.
Geef de reactievergelijking van de ontleding van kaliumchloraat.
231pWelk reactieproduct ontstaat voornamelijk bij de verbranding van zwavel?
A CO2
B H2O
C H2S
D SO2
243pDe kop van de lucifer gaat branden doordat met de verschillende stoffen in de
kop van de lucifer aan de drie verbrandingsvoorwaarden is voldaan.
Neem onderstaande tabel over en vul deze in.
252pGeef de formule van ammoniumfosfaat (regel 8).
261pLuciferhoutjes zonder ammoniumfosfaat zijn minder veilig dan luciferhoutjes die
deze remstof wel bevatten.
Leg uit waardoor luciferhoutjes zonder ammoniumfosfaat minder veilig zijn.
11 Lucy onderzoekt hoeveel paraffine in een lucifer aanwezig is. 12 Ze verwijdert de koppen van 25 lucifers. De houtjes doet ze samen met 8 mL 13 wasbenzine in een reageerbuis. Ze plaatst de reageerbuis een kwartier in een 14 bekerglas met heet water. 15 Vervolgens filtreert Lucy het mengsel en giet daarna het filtraat op een 16 horlogeglas. Nadat de wasbenzine verdampt is, blijft een hoeveelheid witte 17 wasachtige vaste stof achter (paraffine). Deze stof heeft een massa van 214 mg.
271pVoor welke scheidingsmethode gebruikt Lucy de wasbenzine?
A adsorberen
B bezinken
C destilleren
D extraheren
281pWelk soort mengsel heeft Lucy op het horlogeglas gegoten (regels 15 en 16)?
A een emulsie
B een oplossing
C een suspensie
292pBereken hoeveel milligram paraffine een doosje lucifers bevat. Ga er vanuit dat
bij het onderzoek van Lucy geen paraffine in de lucifers is achtergebleven en dat
een doosje 45 lucifers bevat.
opgave 6Roetfilter
1 Nieuwe dieselauto’s worden uitgerust met een zogenoemd 'wall-flow' roetfilter. 2 Het filter heeft een speciaal 'zigzag' model (zie afbeelding). Na verloop van tijd 3 zal het filter vol raken. Als het filter te vol raakt dan wordt het roet naverbrand in 4 het filter. Hiervoor is een temperatuur nodig van minimaal 550 ºC. De filters 5 houden ten minste 95% van de roetdeeltjes tegen. verbrandingsgassen verbrandingsgassen met roetdeeltjes met minder roetdeeltjes filter
302pGeef twee stofeigenschappen van roet.
311pHet filter heeft een speciaal 'zigzag model'. Het is aannemelijk dat dit model een
voordeel heeft ten opzichte van een 'recht model'.
Geef een voordeel van een 'zigzag model' ten opzichte van een 'recht model'.
321pWat is de vergelijking van de volledige verbranding van roet?
A C + O → CO
B C + 2 O → CO2
C 2 C + O2 → 2 CO
D C + O2 → CO2
Het 'wall-flow' filter houdt ook bepaalde stoffen tegen, waaronder fosfor- verbindingen. Deze stoffen blijken niet naverbrand te worden en blijven achter. Daarom moet het filter na ongeveer 70 duizend kilometer extra gereinigd worden.
331pGeef het symbool voor fosfor.
Op oudere dieselauto’s kunnen ook roetfilters geplaatst worden: een zogenoemd 'retro-fit' filter. De overheid voerde een campagne om mensen te motiveren een roetfilter te laten monteren op hun auto. Zo werd bij het plannen van een route op www.routenet.nl automatisch de hoeveelheid fijnstof berekend die tijdens de geplande autorit zou worden uitgestoten, zowel zonder roetfilter als met een 'retro-fit' filter. Dit filter zou de uitstoot van roet met 40% verlagen. Bij het plannen van een rit van Amsterdam naar Maastricht op www.routenet.nl werden twee kaders zichtbaar. Deze kaders zijn hieronder weergegeven waarbij één getal is weggelaten. Autorit ZONDER roetfilter Autorit MET retro-fit filter van: Amsterdam van: Amsterdam naar: Maastricht naar: Maastricht aantal mg fijnstof: 10800 aantal mg fijnstof: …
341pMet de term 'fijnstof' worden kleine vaste deeltjes in de lucht bedoeld.
Wat is de scheikundige benaming van een mengsel van kleine vaste deeltjes in
een gas?
A mist
B nevel
C rook
D suspensie
352pBereken hoeveel mg fijnstof op de stippellijn in het rechter kader moet staan.
De uitstoot van roet van een dieselauto met een goed roetfilter is vergelijkbaar met een moderne benzine-auto. De uitstoot van stikstofoxiden is echter tot 10 maal hoger. Stikstofoxiden veroorzaken zure regen, omdat hieruit, in de atmosfeer salpeterzuur wordt gevormd.
361pWat is de notatie van verdund salpeterzuur?
A Na+ + OH–
B Ca2+ + 2 OH–
C H+ + NO3–
D 2 H+ + SO42–
opgave 7Ammonia(k)
1 Als mensen dreigen flauw te vallen, kan men gebruik maken van de prikkelende 2 geur van ammoniak. Hiervoor zijn capsules in de handel. Op de verpakking van 3 deze capsules staat dat ze een mengsel van ammonia en alcohol bevatten. Om 4 zo'n capsule te gebruiken moet men het glas ervan breken. Dan komt een rode 5 vloeistof in het papieren omhulsel. Uit de vloeistof verdampen zowel ammoniak 6 als alcohol. Deze damp zorgt er voor dat iemand die dreigt flauw te vallen, 7 meteen weer 'wakker' is. 8 De doorsneetekening van zo'n ammoniacapsule ziet er als volgt uit: omhulsel van stevig adsorberend papier glazen capsule met rode vloeistof
371pWat is het verschil tussen ammoniak (regel 2) en ammonia (regel 3)?
381pJorrit denkt dat aan het mengsel in de capsule (regel 3) een indicator is
toegevoegd, waardoor de vloeistof rood is geworden.
Welke indicator uit Binas-tabel 33 zou dit kunnen zijn?
A dimethylgeel
B fenolrood
C lakmoes
D methylrood
393pJorrit besluit een proef te doen om te onderzoeken of de rode kleur van de
vloeistof inderdaad door een indicator wordt veroorzaakt. Hij breekt de capsule
open en brengt de inhoud in een reageerbuis.
Beschrijf hoe Jorrit het onderzoek kan uitvoeren. Geef daarbij aan wat hij
moet doen, een mogelijke waarneming en de bijbehorende conclusie.
Jorrit wil de hoeveelheid NH in een capsule bepalen. Hij verwijdert het papier 3 dat om de capsule zit. Daarna brengt hij wat water in een erlenmeyer en doet er de capsule in. Vervolgens breekt Jorrit de capsule waardoor de ammonia mengt met het water in de erlenmeyer. Van de rode kleur is nu weinig meer te zien. Jorrit voegt een geschikte indicator toe en titreert de ammonia met zoutzuur. Hij heeft 8,7 mL van het zoutzuur nodig. Uit een andere proef weet hij dat 10 mL van het gebruikte zoutzuur reageert met 68 mg NH . 3
402pGeef de notatie van zoutzuur. Vermeld hierbij ook de toestandsaanduiding(en).
412pBereken met behulp van de gegevens van de titratie van Jorrit hoeveel mg NH3
in een capsule aanwezig is.
opgave 8Zwembadwater gedesinfecteerd
1 In zwembadwater komen verschillende soorten ziektekiemen voor. Denk hierbij 2 aan schimmels, bacteriën en virussen. Door toevoeging van natriumhypochloriet 3 (NaClO) aan zwembadwater wordt het grootste gedeelte van deze ziektekiemen 4 gedood en wordt het zwembadwater gedesinfecteerd. 5 Natriumhypochloriet wordt ook wel chloorbleekloog of chloorbleekmiddel 6 genoemd. In de volksmond wordt natriumhypochloriet ‘chloor’ genoemd. Het gas 7 chloor heeft echter een andere formule, namelijk Cl . 2 8 Een oplossing van natriumhypochloriet kan onder andere worden gevormd door 9 (keuken)zout op te lossen in onthard water en deze oplossing vervolgens te 10 elektrolyseren. Er ontstaat dan een oplossing van natriumhypochloriet in water. naar: http://www.lenntech.com
422pNatriumhypochloriet (NaClO regel 3) is goed oplosbaar in water. Bij het
oplossen van natriumhypochloriet ontstaan natrium- en hypochlorietionen.
Geef de vergelijking voor het oplossen van natriumhypochloriet.
431pNatriumhypochloriet maakt het zwembadwater basisch.
Noem een eigenschap van een basische oplossing.
441pTot welk soort stof behoort chloor (regels 6 en 7)?
A edelgassen
B halogenen
C koolwaterstoffen
D ontleedbare stoffen
452pWater kan onthard worden door een waterontharder te gebruiken.
Geef nog twee andere methoden (dan het gebruik van waterontharders)
waarmee water kan worden onthard.
461pWelk soort proces is elektrolyse (regel 10)?
A neutralisatie
B ontleding
C verbranding
D verdamping
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
