Eindexamen natuur- en scheikunde 2 vmbo gl/tl 2009, tijdvak 1

Op een Amerikaanse website is de volgende proef beschreven: Hoe 'water' in 'rode wijn' te veranderen. Dit moet je doen: stap 1: Strooi wat natriumcarbonaat in een glas. stap 2: Vul een tweede glas tot de helft met water. Voeg ongeveer 10 druppels indicator aan het water toe. stap 3: Om het 'water' in 'wijn' te veranderen, giet je het water met de indicator in het glas dat het natriumcarbonaat bevat. Roer goed en het 'water' verandert van kleurloos naar rood. naar: http://chemistry.about.com

Zes mensen onwel door koolstofmono-oxide DEN HAAG - Door een defecte keukengeiser in een woning in Den Haag hebben maandagmiddag zes mensen koolstofmono-oxidevergiftiging opgelopen. 1 De vier vrouwen en twee kinderen zijn naar een ziekenhuis gebracht, maar hun 2 toestand is niet zorgwekkend. Dat heeft de Haagse brandweer gemeld. 3 Eén van de vrouwen belde de brandweer omdat ze haar slapende zoontje niet 4 wakker kreeg en ze zelf last had van hoofdpijn. Ze dacht aan een gaslek. 5 Op aanraden van de brandweer verlieten de bewoners de woning. Brandweer en 6 politie ontruimden de huizen naast de getroffen woning. naar: www.nu.nl

1 Om ijzer tegen roesten te beschermen kan er een laagje zink op aangebracht 2 worden. Na verloop van tijd kan het beschermende laagje zink beschadigen. 3 Daardoor kan het ijzer gaan roesten. Het is mogelijk om het aangetaste ijzer 4 opnieuw te verzinken. Eerst worden de oude zink- en roestlagen verwijderd in 5 een zogenoemd beitsbad. Dit beitsbad bevat een zure oplossing met een lage 6 pH. In het beitsbad reageren het zink en de roest met het zuur. Het 7 schoongemaakte ijzer wordt vervolgens ondergedompeld in een ander bad dat 8 vloeibaar zink bevat.

1 H@ns:Tot grote ergernis van mijn vrouw heb ik een verfblik op een marmeren 2 tafeltje buiten in de regen laten staan. Resultaat: een grote roestkring in het blad 3 (en net geen blauw oog ). Iemand een idee hoe dit op te lossen? 4 Klusidee Kees antwoordt: Het vervelende is, dat het enige dat roest (in feite 5 een base) neutraliseert, zuren zijn. En die zuren tasten ook het marmer aan: het 6 gaat meteen bruisen. Ik heb bijvoorbeeld met (pure!) zoutzuur roestvlekken 7 kunnen weghalen uit een grindtegel in de tuin. Maar dat lijkt me in jouw geval 8 niet zo geslaagd... 9 Reactie van Mwdecor: H@ns, oxaalzuur is wat je moet hebben. Je kan het 10 kopen in een bouwmarkt. Daar noemen ze het ontweringswater.

Lood(II)chromaat kan worden gebruikt als gele kleurstof voor verf. Lood(II)chromaat kan als volgt worden gemaakt. stap 1: Los 1,5 g vast natriumchromaat op in 50 mL water. Er ontstaat een gele oplossing waarin natriumionen en chromaationen (CrO 2–) aanwezig zijn 4 (oplossing 1). stap 2: Los 1,5 g vast lood(II)nitraat op in 50 mL water. Er ontstaat een kleurloze oplossing waarin loodionen en nitraationen aanwezig zijn (oplossing 2). stap 3: Voeg oplossing 1 toe aan oplossing 2. Er ontstaat dan een mengsel waarin gele vaste deeltjes (lood(II)chromaat) rondzweven in de vloeistof. stap 4: Filtreer het mengsel dat bij stap 3 ontstaan is.

1 Vermiljoen is een rode kleurstof die vroeger veel werd gebruikt in rode verf 2 waarmee kunstenaars schilderden. Na drie eeuwen zijn sommige rode delen van 3 de schilderijen verkleurd. Uit onderzoek bleek dat deze verkleuring onder 4 invloed van licht verloopt. 5 Vermiljoen bestaat voornamelijk uit een stof met de formule HgS. Bij de 6 ontleding van deze stof ontstaan kwik en zwavel. De verkleuring wordt 7 veroorzaakt door deze ontleding van het vermiljoen. Het zwavel dat bij de 8 ontleding is ontstaan, reageert met zuurstof tot zwaveldioxide. 9 Zwaveldioxide kan daarna met stoffen uit vochtige lucht worden omgezet tot 10 zwavelzuur. Dit zuur tast de schilderijen verder aan.

1 Waterstof en zuurstof gebruikt men voor de bereiding van waterstofperoxide. 2 Allereerst laat men waterstof in een eerste reactor reageren met een hulpstof A. 3 De vergelijking van deze reactie is: H + A → H A 2 2 4 Daarna laat men H A met zuurstof reageren in een tweede reactor. 2 5 De vergelijking van deze reactie is: H A + O → H O + A 2 2 2 2 6 Tenslotte wordt in een scheidingsruimte water toegevoegd aan het mengsel. 7 Waterstofperoxide lost daarbij in water op, stof A niet. 8 De oplossing van waterstofperoxide wordt afgetapt, stof A wordt weer 9 teruggevoerd naar de eerste reactor. 10 Het beschreven proces is hieronder schematisch weergegeven. H O H O 2 2 2 scheidings- reactor I reactor II ruimte 2 3 4 1

Op de site van de Consumentenbond is de volgende informatie te vinden: Elke dag een overdosis 1 Als we in Nederland minder zout zouden eten, zou dat naar schatting ruim 5000 2 sterfgevallen schelen. De boosdoener in keukenzout (natriumchloride) is 3 natrium. Natrium zorgt voor een stijging van de bloeddruk, het gevolg is een 4 verhoogd risico op een hart- of herseninfarct. Nederlanders krijgen dagelijks 5 rond de 11 gram zout binnen. Om goed te functioneren heeft het lichaam aan 6 1 gram voldoende. De Gezondheidsraad geeft als maximale Aanvaardbare 7 Dagelijkse Inname (ADI) een hoeveelheid van 6 gram zout. 8 Het zou beter zijn minder dan 6 gram te gebruiken, maar in de praktijk is dat 9 nauwelijks haalbaar. Dit komt omdat bijna driekwart van het zout dat we binnen 10 krijgen afkomstig is van kant-en-klare voedingsmiddelen. Bewust kiezen is 11 moeilijk want fabrikanten zijn niet verplicht het zoutgehalte op het etiket te 12 vermelden. Fabrikanten vermelden soms de hoeveelheid natrium, maar veel 13 consumenten weten niet dat dit een maat is voor het zoutgehalte. 14 Nog minder mensen weten dat het natriumgehalte met 2,5 vermenigvuldigd 15 moet worden om het gehalte keukenzout in een p