bronnen

Eindexamen natuurkunde vmbo gl/tl 1997, tijdvak 1Scan van het oorspronkelijke examen.

bij dit examen

figuur bij de opgaveEen schaakstuk Bregje en Elke krijgen van hun docent een schaakstuk. Ze moeten er achter zien te komen van welke stof dat schaakstuk gemaakt is. Ze doen een onderzoekje. In figuur 1 zie je de afbeeldingen van metingen die zij uitvoeren. figuur 1 4p 1 Laat met behulp van een berekening zien van welke stof het schaakstuk gemaakt kan zijn. Het stollen van kaarsvet Gijs heeft het stollen van kaarsvet onderzocht. Hij heeft met behulp van zijn meetresultaten de grafiek getekend uit figuur 2. figuur 2 in °C 50 40 0 10 20 30 tijd in minuten 2p 2 B Bij welke temperatuur is het kaarsvet volgens de grafiek gestold? A 42°C B 44°C 46°C 47°C 732009 13 2 Lees verder
figuur bij de opgave€ Gijs heeft zijn metingen gedaan in een schoollokaal waarin een constante temperatuur van 20 °C heerste. Als Gijs het lokaal niet na een half uur had moeten verlaten, had hij langer kunnen doormeten. Schets in de figuur op de bijlage het verdere verloop van de grafiek tot het tijdstip 150 minuten. Gijs vraagt zich af of het stolpunt van kaarsvet anders is wanneer de metingen de zomer bij een omgevingstemperatuur van 30 °C worden gedaan. Verandert deze zomerse temperatuur het stolpunt van kaarsvet? A Ja, het stolpunt komt lager te,liggen. 8 Ja, het stolpunt komt hoger te liggen. C Nee, het stolpunt blijft gelijk. Een eend Een eend drijft op het water van een sloot. De eend steekt zijn kop onder water en blijft ook in die stand drijven. Vergelijk de opwaartse kracht op de drijvende eend in die beide gevallen. De opwaartse kracht met de kop onder water is A kleiner. B even groot. C groter. A 732009 13 3 Lees verder
figuur bij de opgaveEen geluidsbox Koos wil zelf een geluidsbox maken. In de box komt één luidspreker. Hij kan kiezen uit drie luidsprekers 1,2 en 3 waarvan in figuur 3 de weergave-karakteristieken zijn afgebeeld. figuur 3 100 geluids, 00 (dB) 90 70 60 10 20 50 100 200 500Hz1 2 5 10 20kHz 10 20 50 100 200 500Hz1 2 5 10 20kHr frequentie frequentie luidspreker 1 luidspreker 2 100 geluids- sterkte 80 70 60 10 20 50 100 200 S500Hzi1 2 5 10 20kHz frequentie luidspreker 3 op 6 Welke luidspreker is het meest geschikt om muziek (dus allerlei tonen) weer te geven? Welke luidspreker is het meest geschikt om bassen (lage tonen) weer te geven? Voor het weergeven Voor het weergeven van muziek van bassen A 1 2 B 1 3 C 2 1 D 2 3 E 3 1 F 3 2 732009 13 Lees verder
figuur bij de opgave_a Lampjes De lampjes 1, 2,3 en 4 zijn geschakeld figuur 4 volgens het schema dat is getekend in figuur 4, Eén van de lampjes gaat kapot doordat de gloeidraad breekt. De andere drie lampjes branden nog. Welk lampje is kapot? A lampje 1 B lampje 2 C lampje 3 D lampje 4 Elk lampje kan kapot zijn: als er één lampje E kapot gaat, blijven de andere drie lampjes branden. Afwassen Gerrit moppert dat het afwaswater zo heet is. Zijn vader zegt dat hij niet moet zeuren: „Doe die borden maar in het water, daardoor koelt het genoeg af”. Gerrit twijfelt aan de uitspraak van zijn vader. Hij besluit na de afwas te gaan meten. Hij vult de afwasbak met 5 liter (= 5 kg) heet water. Na een paar keer de temperatuur te hebben gemeten doet hij 6 borden in het water. Daarna meet hij nog een paar keer de temperatuur van het water. In figuur 5 zie je de grafiek die Gerrit van zijn metingen gemaakt heeft. 58 temp in °C 54 1 2 3 4 5 6 tijd in minuten Bepaal uit de grafiek hoeveel het water extra in temperatuur is gedaald door de borden er 8 D in te doen. Vader beweerde dat het water genoeg zou afkoelen door de borden er in te doen. Leg uit wat jij van vaders uitspraak vindt. io 9 Lees verder 732009 43
figuur bij de opgaveEen ruimtereis Een raket vertrekt voor een ruimtereis. De massa van de raket inclusief de brandstof bedraagt op het moment van de lancering 3,0-106 kg, De wrijving tussen de raket en de lucht wordt verwaarloosd. De raket verlaat het aardoppervlak. De versnelling van de raket is op een bepaald moment 2 m·s⁻² verticaal omhoog. De kracht die de raketmotor op de raket uitoefent, heet de stuwkracht. 4p 10 D Bereken deze stuwkracht in de gegeven situatie. Neem aan dat de motoren bij het stijgen van de raket gedurende enige tijd een constante stuwkracht leveren. Daarbij neemt de massa van de raket af door het brandstofverbruik. 11 Wat zal hierdoor met de versnelling van de raket gebeuren? A De versnelling zal kleiner worden. B Niets: de versnelling blijft even groot. C De versnelling zal groter worden. De raket is na lange tijd in een gebied gekomen waarin de aantrekkingskracht van de aarde en van andere hemellichamen te verwaarlozen is. Bovendien is dat gebied luchtledig, zodat er geen wrijving is. De raketmotoren zijn uitgeschakeld. 2p 12 B Wat gebeurt er met de snelheid van de raket in dat gebied? A De raket gaat steeds langzamer. B Niets: de raket beweegt met constante snelheid. C De raket gaat steeds sneller. Bij de lancering van de raket is energie omgezet. Die energie bevond zich in de brandstof. Welke soort energie brengt men vooral in de raket als men die vult met brandstof? 2o 13 A bewegingsenergie B chemische energie C warmte-energie D zwaarte-energie Een dikke glazen plaat Een evenwijdige lichtbundel valt in twee situaties op een overal even dikke glazen plaat. Zie de figuren 6 en 7. figuur 7 figuur 6 In welke van deze figuren is de stralengang goed getekend? A in geen van beide B alleen in figuur 6 C alleen in figuur 7 D zowel in figuur 6 als figuur 7 Lees verdere’ 732009 13
figuur bij de opgaveEen bolle lens Iemand beschikt over een bolle lens. ap 15 Kan hij met deze lens een vergroot, reëel beeld vormen van een voorwerp? Kan hij met deze lens een vergroot, virtueel beeld vormen van een voorwerp? vergroot reëel vergroot virtueel A ja ja B ja nee C nee ja D nee nee De lengte van een gloeispiraal Jeanne wil de lengte van een gloeispiraal van een lampje bepalen. Omdat zij geen liniaal langs die spiraal kan leggen, maakt ze de opstelling uit figuur 8. Deze figuur is niet op schaal. Jeanne kan nu de lichtgevende gloeispiraal op een scherm projecteren en van het beeld de lengte meten. figuur B lampje lens scherm Op het scherm heeft het beeld van de gloeispiraal een lengte van 4,0 cm. De afstand van de gloeispiraal tot de lens bedraagt 15 cm. De afstand van de lens tot het scherm is 75 cm. Bereken de lengte van de gloeispiraal in het lampje. ap 16 De klankkast Op een klankkast zit een snaar gespannen. Zie figuur 9. Deze snaar kun je in trilling brengen. Het blokje 2 kan worden verschoven. figuur 9 Blokje 2 wordt een stukje naar blokje 1 verschoven. ap 17 Wat gebeurt er hierdoor met de toonhoogte van de trillende snaar tussen 1 en 2? Wat gebeurt er hierdoor met de toonhoogte van de trillende snaar tussen 2 en 3? tussen 1 en 2 tussen 2 en 3 A Niets, de toonhoogte blijft gelijk. Niets, toonhoogte blijft gelijk. B De toonhoogte wordt lager. De toonhoogte wordt hoger. C De toonhoogte wordt hoger. De toonhoogte wordt lager. 7 Lees verder 732009
figuur bij de opgaveEen tractor Een tractor heeft vóór kleine wielen en achter grote wielen. Zie figuur 10. figuur 40 De tractor rijdt met een constante snelheid over een rechte weg. 2p 18 Vergelijk de omtreksnelheid van een klein en een groot wiel. A De omtreksnelheid van het kleine wiel is kleiner dan die van het grote wiel, B De omtreksnelheid van het kleine wiel is gelijk aan die van het grote wiel. C De omtreksnelheid van het kleine wiel is groter dan die van het grote wiel. In de kou Op de Zuidpool vriest het soms meer dan 80 graden. Deze temperatuur kan worden gemeten met een vloeistofthermometer. Er zijn vloeistofthermoimeters die gevuld zijn met alcohol en er zijn vloeistofthermometers die gevuld zijn met kwik. 2p 19 Met welke van de beide vloeistofthermometers kun je een temperatuur van —80 °C meten? A alleen met de alcoholthermometer B alleen met de kwikthermometer C met beide thermometers Doorlichten Als men van iemand een röntgenfoto maakt, zie je op de foto verschil tussen de botten en de zachtere delen van het lichaam. Zie figuur 11. figuur 11 ep 20 Waardoor zijn de botten op de foto lichter dan het weefsel ernaast? Lees verder 732009 13
figuur bij de opgaveVerlichting in een tunnel Een tunnel wordt verlicht door natriumlampen. Deze lampen geven geel licht. Je rijdt achter een witte auto en een zwarte auto deze tunnel in. 2o 21 Welke kleur(en) krijgen de twee auto’s voor jou in de tunnel? A De witte auto blijft wit en de zwarte auto blijft zwart. B De witte en de zwarte auto krijgen beide een gele kleur. C De witte auto wordt geel en de zwarte auto blijft zwart. De 10 km van Koss Tijdens de Olympische Winterspelen van 1994 in Lillehammer in Noorwegen verbeterde Johann Koss zijn eigen wereldrecord op de 10 km hardrijden op de schaats. Hiermee veroverde hij goud op deze afstand. De Noor Storelid won het zilver en Bart Veldkamp het brons. In figuur 12 zie je een diagram waarin het tijdsverloop van de ritten van Koss, Storelid en Veldkamp is weergegeven. Ook zijn de tussentijden van het oude wereldrecord van Koss aangegeven. De tijd van het wereldrecord 13.30,55 betekent 13 minuten 30,55 seconden. Dit diagram is ontleend aan een artikel in de Volkskrant. 4 goud en wereldrecord Koss op 10 kilometer figuur 12 GOUD: Koss 13.30,55 (nieuw WR) verrees ZILVER: Storelid BRONS: Veldkamp mm oud WR: 13.43,54 (Koss, 10 feb. 1991, Heerenveen) 7 oo of on ha ha 8 7 7 3 2 Al 1 3 1600 2000 2400 2800 6800 7200 4 Tijdens zijn winnende race zijn de tussentijden van Koss beter dan die van zijn concurrenten. Na hoeveel meter liep Koss, achteraf gezien, duidelijk uit op zijn laatste concurrent? A 2400 m B 6000 m C 8000 m Bereken de gemiddelde snelheid van de 10 km-rit van Koss in Lillehammer in km/h. 23 | 4 24 Bepaal uit het diagram van figuur 12 het tijdsverschil van Bart Veldkamp met Koss aan de eindstreep. In het krantenartikel stond de volgende tekst: „Vooral tussen ronde 11 en ronde 17 spreidde Koss een bijna machinale regelmaat ten toon.” De bijbehorende rondetijden zijn: 32,10 — 32,07 — 32,13 — 32,14 — 32,02 en 32,13 seconden. Met wat voor een soort beweging hebben we hier bij benadering te maken? 25 Steeds weer worden records, die al scherp waren, gebroken. Een reden daarvoor is de verandering van het schaatspak: dat is in de loop van de tijd steeds gladder gemaakt. Waarom gaat een schaatser in zo’n glad pak sneller? 26 9 Lees verder 13
figuur bij de opgaveDe soldeerbout De wandcontactdozen met een spanning van 230 V bij de soldeertafel in het technieklokaal zijn samen beveiligd met één smeltveiligheid van 6 A. Op zo’n wandcontactdoos kan een leerling via een ideale transformator een soldeerbout met een vermogen van 125 W aansluiten. sp 27 Bereken hoeveel soldeerbouten tegelijkertijd bij deze tafel gebruikt kunnen worden. Na enige tijd wordt de stift van de soldeerbout van figuur 13 flink heet. verwarmingselement figuur 13 handgreep snoer zp 28 Welke vorm van warmtetransport zorgt er vooral voor dat de warmte door de metalen stift van P naar Q gaat? A B straling De handgreep van de soldeerbout is meestal niet van metaal gemaakt, maar van hout of een kunststof. to 29 Waarom neemt men een andere stof dan een metaal? Bij het solderen gebruiken de leerlingen tin, dat ze laten smelten. Om 5,0 g tin van 22 °C tot het smeltpunt te verwarmen is warmte nodig. sp 30 Bereken de hoeveelheid warmte die hiervoor nodig is. Een bril Klaas draagt al zijn hele leven een bril met figuur 14 bolle glazen. ip 31 Hoe heet de oogafwijking van Klaas? Nu Klaas niet zo jong meer is, heeft hij een bril waarvan de glazen uit 2 gedeelten bestaan. Zie figuur 14. Het onderste deel van de bril is om mee te lezen. Vergelijk het onderste deel van de bril met het bovenste deel. ap 32 A Het onderste deel is minder bol. B Het onderste deel is boller. C Het onderste deel is hol. 732009 13 10 Lees verder
figuur bij de opgaveInductie Debbie onderzoekt op welke manier zij een inductiespanning kan opwekken. Zij maakt twee verschillende opstellingen. Zie figuur 15 en figuur 16. In figuur 15 draait een spoel tussen de polen van twee magneten. In figuur 16 is één van de magneten vervangen door een stuk weekijzer. figuur 15 figuur 16 zp 33 Is het mogelijk om met de opstelling van figuur 15 een inductiespanning tussen P en Q op te wekken? Is het mogelijk om met de opstelling van figuur 16 een inductiespanning tussen P en Q op te wekken? figuur15 figuur16 A ja ja B ja nee C nee ja D nee nee 732009 13 Lees verder
figuur bij de opgaveEnergieverbruik thuis De PNEM (Provinciale Noordbrabantse Energie Maatschappij) levert in Brabant de elektrische energie aan huishoudens en bedrijven. Om de gebruikers energie-bewuster te maken verstrekt deze maatschappij aan de gebruikers informatie. In tabel 1 zie je jaargegevens over het gemiddelde elektrische energieverbruik van huishoudelijke apparaten. tabel 1 Elektriciteitsverbruik naar toepassing Toestel Belasting Jaar- in Watt verbruik in kWh Koeling koelkast 110 480 diepvrieskist/kast 110 380 Koken elektrische kookplaat 6970 397 elektrische oven 3125 97 magnetron 1075 108 Keuken- koffiezetapparaat 68 apparatuur frituurpan 750 12 warmwaterkoker 1500 50 afzuigkap 300 60 Warmwater- keukenboiler 2000 700 voorziening elektrische boiler 2000 1875 elektrische geiser 3000 549 Reiniging wasmachine 3000 236 losse centrifuge 300 15 wasdroger 3000 530 strijkijzer 1000 32 vaatwasmachine 2500 360 stofzuiger 700 63 Hobby e.d. aquariumpomp 20 175 audio/video T.V.-gebruik 80 88 communicatie T.V.-stand-by 8 61 video-gebruik 40 15 video-stand-by 12 101 elektrische wekker 4 35 Verlichting binnen+buiten 511 Boven de derde kolom van de tabel staat: „Belasting in Watt”. ip 34 Welke natuurkundige grootheid wordt hier bedoeld? 732009 13 12 Lees verder
figuur bij de opgaveUit de tabel kan afgeleid worden dat een videorecorder langer stand-by staat dan hij werkelijk gebruikt wordt. 2p 35 D Leid dat af uit de tabel. Hoeveel uur per jaar wordt er gemiddeld in een huishouden gestofzuigd? A uur B 44 uur C 63 uur D 90 uur E 700 uur F 44100 uur Het jaarverbruik van een diepvriezer is kleiner dan van een koelkast. Neem aan dat beide apparaten even goed geïsoleerd zijn. 2p 37 Leg uit waarom een diepvriezer een kleiner jaarverbruik heeft dan een koelkast. Echolood Men wil de diepte van de zee op een bepaalde plaats bepalen. Vanuit een schip stuurt zender Z een geluidssignaal naar beneden. Na 3,0 s vangt de ontvanger O de echo weer op. Zie figuur 17. C figuur 17 De geluidssnelheid in zeewater kun je opzoeken in je informatiemateriaal. 2p 38 Bereken de diepte van de zee onder het schip. Let op: de laatste vragen van dit exarnen staan op de volgende pagina. 732009 13 13 Lees verder
figuur bij de opgaveDe kabelhaspel In figuur 18 is een kabelhaspel afgebeeld. figuur 18 Een cirkelzaag wordt via de haspel aangesloten op de netspanning van 230 V. De cirkelzaag staat vervolgens 2,0 uur aan bij een gemiddelde stroomsterkte van 6,0 A. Hoeveel kWh aan elektrische energie is in die tijd verbruikt? 2p A 0,69 kWh 1,4 C 2,8 kWh D 12 kWh E 1,4-103 kWh F 2,8-103 kWh In de kabel zitten drie koperdraden: twee stroomdraden en een aarddraad. De weerstand van deze draden mag je niet verwaarlozen omdat de kabel lang is. Daardoor is er een spanningsverlies over de kabel en werkt de zaag op minder dan 230 V. Op de haspel staat: lengte 20 m. De doorsnede van elke koperdraad in de kabel is 0,75 mm². De stroomsterkte door de cirkelzaag is 6,0 A. Bereken het totale spanningsverlies over de kabel. so 40 Op de haspel staat ook nog vermeld dat de stroomsterkte door de opgerolde kabel maximaal 2,75 A mag zijn. Als de haspel is uitgerold is de toegestane stroomsterkte 8,0 A. 2p 4 Leg uit dat de stroomsterkte door een opgerolde kabel niet zo groot mag zijn als de stroomsterkte door een afgerolde kabel. 14 732009 13