bronnen

Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2022, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Politiek en beleid

tabel 1
Samenstelling van de gemeenteraad van Sittard-Geleen
partij zetels GOB 10 CDA 8 GroenLinks 4 PVV 3 Stadspartij 3 D66 2 PvdA 2 DNA 1 VVD 1 50Plus 1 SPA 1 Fractie Fredrix 1
bron: sittard-geleen.nl van september 2019
Bekijk tabel 1.
11p
Hebben de lokale partijen in de gemeente Sittard-Geleen een landelijke
partij nodig om een college te vormen dat een meerderheid heeft in de
gemeenteraad?
Leg je antwoord uit en geef aan hoeveel zetels de lokale partijen
minimaal nodig hebben voor een meerderheid.
Doe het zo: neem een van de onderstaande mogelijkheden over en vul
het antwoord aan.
Ja, de lokale partijen hebben een landelijke partij nodig voor een
meerderheid, want …
of
Nee, de lokale partijen hebben geen landelijke partij nodig voor een
meerderheid, want …
tekst 1
GroenLinks zit in veel provinciebesturen Nu elke provincie een nieuw bestuur heeft, is duidelijk dat GroenLinks de winnaar is geworden. GroenLinks heeft nu … in acht provinciebesturen.
naar: nederlandsdagblad.nl van 21 augustus 2019
21p
Wat moet er op de puntjes in tekst 1 worden ingevuld?
A ambtenaren
B gedeputeerden
C raadsleden
D wethouders
tekst 2
Demonstratie verboden Pegida mag overmorgen niet demonstreren in Eindhoven. Burgemeester Jorritsma vreest ernstige ongeregeldheden en heeft de betoging verboden. Pegida is groot genoeg om regelmatig op te duiken bij…

Demonstratie verboden Pegida mag overmorgen niet demonstreren in Eindhoven. Burgemeester Jorritsma vreest ernstige ongeregeldheden en heeft de betoging verboden. Pegida is groot genoeg om regelmatig op te duiken bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Die deelt de beweging in bij de … groeperingen, “die vooral actief zijn met intimiderende en radicale acties tegen de vermeende islamisering van Nederland, de komst van asielzoekers en het vermeende verlies van de Nederlandse identiteit.”

naar: nos.nl van 4 juni 2019
31p
Welke begrip moet er op de puntjes in tekst 2 worden ingevuld?
A christendemocratische
B ecologische
C extremistische
D liberale
E sociaaldemocratische
tekst 3
Openbare verhoren onderzoek kinderopvangtoeslag afgesloten De Parlementaire onderzoekcommissie Kinderopvangtoeslag heeft haar openbare verhoren afgesloten. De commissie biedt op 17 december 2020 haar verslag met…

Openbare verhoren onderzoek kinderopvangtoeslag afgesloten De Parlementaire onderzoekcommissie Kinderopvangtoeslag heeft haar openbare verhoren afgesloten. De commissie biedt op 17 december 2020 haar verslag met bevindingen aan de Tweede Kamer aan. De Kamerleden kunnen dan op basis van deze bevindingen het debat aangaan met de verantwoordelijke bewindspersonen. De commissie heeft een gerichte opdracht: zij doet onderzoek naar het fraudebeleid bij de kinderopvangtoeslag in de periode van 2013 tot en met november 2019. De commissie wilde in de openbare verhoren antwoorden op vragen zoals: wie wist wat wanneer? De commissie verhoorde getuigen en deskundigen onder ede en doet onderzoek op basis van openbare documenten en informatie die zij gevorderd heeft bij verschillende organisaties. Zo maakt zij een reconstructie van gebeurtenissen op ministeries en bij de Belastingdienst.

naar: tweedekamer.nl van 26 november 2020
Lees tekst 3.
41p
De Tweede Kamer heeft twee hoofdtaken.
Welke hoofdtaak van de Tweede Kamer is te herkennen in tekst 3?
Zie tekst 3.
51p
De Tweede Kamer heeft verschillende rechten. Twee van die rechten
staan in tekst 3.
Noem twee andere rechten van de Tweede Kamer.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Twee andere rechten van de Tweede Kamer zijn …
Zie tekst 3.
61p
De commissie heeft onderzoek gedaan op verschillende ministeries.
Welke mensen werken op ministeries?
A ambtenaren
B Eerste Kamerleden
C fractievoorzitters
D Tweede Kamerleden
72p
Nederland is lid van de Europese Unie.
Hieronder staan vier uitspraken over Nederland en de Europese Unie.
1 Het uitvoeren van het onderwijsbeleid van Nederland is een taak voor
de Raad van de Europese Unie.
2 De leden van het Europees Parlement worden gekozen door de
regeringen van de EU-landen.
3 Alle landen van de Europese Unie zijn verplicht om de euro in te
voeren.
4 Het Europees Parlement stemt over wetsvoorstellen.
Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 4
Wie is waarvoor verantwoordelijk? Op grond van de Gemeentewet is de … 1 … bevoegd verordeningen1) vast te stellen en te wijzigen. De uitvoering van de verordening en het toezicht op de naleving van de in de…

Wie is waarvoor verantwoordelijk? Op grond van de Gemeentewet is de … 1 … bevoegd verordeningen1) vast te stellen en te wijzigen. De uitvoering van de verordening en het toezicht op de naleving van de in de verordening opgenomen bepalingen behoort tot de verantwoordelijkheid van … 2 …. noot1 Een verordening is een wetgevende regeling op gemeentelijk niveau.

naar: uwwet.nl van april 2020
Lees tekst 4.
82p
Welke twee verschillende gemeentelijke politieke instanties moeten er op
de puntjes in tekst 4 worden ingevuld?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Bij 1 …
Bij 2 …
tekst 5
‘Kwetsende spotprenten’ De Chinese ambassadeur in Nederland verwacht dat de Nederlandse overheid ingrijpt als Nederlandse kranten en cartoonisten ‘kwetsende spotprenten’ over China publiceren. Cartoonist Collignon…

‘Kwetsende spotprenten’ De Chinese ambassadeur in Nederland verwacht dat de Nederlandse overheid ingrijpt als Nederlandse kranten en cartoonisten ‘kwetsende spotprenten’ over China publiceren. Cartoonist Collignon reageert: “Het is een goed teken als regeringen spotprenten niet prettig vinden. Een cartoon moet schuren en als dat lukt, is het raak. Soms gaat het dan de wereld over. Zo beïnvloedt een spotprent de publieke opinie. Geen ambassadeur die daartussen komt.”

naar: de Volkskrant van 5 februari 2020
Lees tekst 5.
91p
De Nederlandse overheid zal niet snel ingrijpen bij kwetsende
spotprenten.
Op basis van welk grondrecht zal de Nederlandse overheid niet snel
ingrijpen bij kwetsende spotprenten?
tekst 6
Kan een minister een burgemeester ontslaan? De huidige bepalingen rond het ontslag van de burgemeester zijn in 2001 ingevoerd en sindsdien niet meer gewijzigd. De Gemeentewet bepaalt dat de burgemeester te allen…

Kan een minister een burgemeester ontslaan? De huidige bepalingen rond het ontslag van de burgemeester zijn in 2001 ingevoerd en sindsdien niet meer gewijzigd. De Gemeentewet bepaalt dat de burgemeester te allen tijde op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken kan worden ontslagen.

naar: gemeente.nu van 4 juni 2020
Lees tekst 6.
101p
Welke twee bestuurslagen zijn in tekst 6 te herkennen?
111p
Wat doet een minister?
A Die beslist of er amendementen ingediend mogen worden op een
wetsvoorstel.
B Die beslist of wetsvoorstellen worden aangenomen.
C Die geeft leiding aan een ministerie.
D Die geeft leiding aan zijn partijleden in het parlement.
122p
Het kabinet heeft een aantal machtsmiddelen.
Hieronder volgen vier uitspraken over machtsmiddelen van het kabinet.
1 Het kabinet kan amendementen indienen op wetsvoorstellen.
2 Het kabinet kan steunen op ambtenaren.
3 Het kabinet kan verwijzen naar de gemaakte afspraken in het
regeerakkoord.
4 Het kabinet kan dreigen met een kabinetscrisis.
Geef van elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul juist of onjuist in.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
132p
Politieke partijen worden vaak ingedeeld in politieke stromingen.
Hieronder volgen vier combinaties van politieke partijen.
1 VVD - SGP
2 PvdA - SP
3 CDA - ChristenUnie
4 PVV - GroenLinks
Geef per combinatie van partijen aan of die wel of niet bij dezelfde
politieke stroming horen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul wel of niet in.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 7
De Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland overweegt juridische stappen De Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN) baalt. De vuurwerkbranche heeft eerder aangegeven voorstander te zijn van een verbod op…

De Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland overweegt juridische stappen De Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland (BPN) baalt. De vuurwerkbranche heeft eerder aangegeven voorstander te zijn van een verbod op knalvuurwerk, mits er een regeling komt. Marcel Teunissen, woordvoerder van BPN zegt: “De invoering van een verbod met directe ingang biedt de verkopers geen enkele mogelijkheid meer om van de producten af te komen. Wij hebben altijd bepleit dat we gezamenlijk tot een fatsoenlijke regeling willen komen. Vanwege de opstelling van de minister overwegen wij nu juridische stappen om dit alsnog af te dwingen.”

naar: ad.nl van 1 februari 2020
Lees tekst 7.
142p
BPN is een belangengroep die invloed wil uitoefenen op het politieke
besluitvormingsproces.
Welke manier om invloed uit te oefenen op het politieke
besluitvormingsproces is te herkennen in tekst 7?
Noem nog een andere manier die BPN heeft om het politieke
besluitvormingsproces te beïnvloeden.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De manier waarop BPN in tekst 7 probeert het politieke
besluitvormingsproces te beïnvloeden is …
Een andere manier om het politieke besluitvormingsproces te beïnvloeden
is …
tekst 8
Toespraak koning Willem-Alexander De toespraak die koning Willem-Alexander vrijdagavond gaf, is door meer dan 6,7 miljoen mensen bekeken. De toespraak, waarin de koning onder meer opriep tot saamhorigheid, werd zowel…

Toespraak koning Willem-Alexander De toespraak die koning Willem-Alexander vrijdagavond gaf, is door meer dan 6,7 miljoen mensen bekeken. De toespraak, waarin de koning onder meer opriep tot saamhorigheid, werd zowel door de publieke als door enkele commerciële omroepen uitgezonden.

naar: nos.nl van 20 maart 2020
Lees tekst 8.
151p
Wie is of zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de toespraak van
koning Willem-Alexander?
A de ministers
B de Nationale Ombudsman
C de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer
D het Nederlandse volk
tekst 9
Verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk In totaal hebben 3.322 mensen zich kandidaat gesteld. Zij dingen mee naar de winst in 650 kiesdistricten die elk staan voor één zetel in het Lagerhuis. In tegenstelling tot…

Verkiezingen in het Verenigd Koninkrijk In totaal hebben 3.322 mensen zich kandidaat gesteld. Zij dingen mee naar de winst in 650 kiesdistricten die elk staan voor één zetel in het Lagerhuis. In tegenstelling tot Nederland, werken de Britse parlementsverkiezingen niet op basis van ... 1 ... , maar op basis van … 2 … . Dat betekent dat in elk kiesdistrict alleen de kandidaat met de meeste stemmen in het parlement komt. De stemmen voor andere kandidaten gaan verloren.

naar: nu.nl van 12 december 2019
Lees tekst 9.
162p
Welke kiesstelsels moeten er op de puntjes in de tekst bij 1 en 2 worden
ingevuld?
Doe het zo: neem het nummer over en vul het antwoord aan.
Bij 1 …
Bij 2 …
tekst 10
EU-parlement eist actie tegen illegale handel huisdieren De illegale handel in huisdieren zorgt voor veel dierenleed en moet snel worden aangepakt, vindt het Europees Parlement. Een grote meerderheid riep … op om met…

EU-parlement eist actie tegen illegale handel huisdieren De illegale handel in huisdieren zorgt voor veel dierenleed en moet snel worden aangepakt, vindt het Europees Parlement. Een grote meerderheid riep … op om met een actieplan en wetsvoorstellen te komen. Het toezicht moet aangescherpt en overtreders moeten zwaarder worden bestraft, luidt de oproep.

naar: lc.nl van 12 februari 2020
Lees tekst 10.
171p
Welke instantie van de Europese Unie moet op de puntjes in tekst 10
staan?
A de Europese Commissie
B de Europese Raad
C de Raad van de Europese Unie

opgave 2Criminaliteit en rechtstaat

afbeelding 1
figuur bij de opgave
bron: plusonline.nl van 12 februari 2019
Zie afbeelding 1.
181p
De tekst uit afbeelding 1 is geplakt op het raam van een huis dat vlak aan
een stoep grenst. Er zijn geschreven en ongeschreven regels.
Van wat voor soort regel is er sprake in de afbeelding: een geschreven
of een ongeschreven regel? Leg je keuze uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Er is sprake van een … regel, want …
tekst 11
Rechters leggen zwaardere straffen op voor ernstige misdrijven Rechters hebben de laatste twintig jaar zwaardere straffen opgelegd. Dit blijkt uit een onderzoek van de Raad voor de rechtspraak. Vooral…

Rechters leggen zwaardere straffen op voor ernstige misdrijven Rechters hebben de laatste twintig jaar zwaardere straffen opgelegd. Dit blijkt uit een onderzoek van de Raad voor de rechtspraak. Vooral geweldsmisdrijven worden nu fors zwaarder bestraft. Ook vernielingen en misdrijven tegen orde en gezag worden zwaarder bestraft. Het lijkt er dus op dat de rechters reageren op de roep uit de samenleving om strengere straffen, concludeert onderzoeker Frank van Tulder.

naar: Trouw van 6 december 2019
Lees tekst 11.
191p
Waarin staan de genoemde delicten uit tekst 11 beschreven?
A de Opiumwet
B de Wegenverkeerswet
C de Wet wapens en munitie
D het Wetboek van Strafrecht
Zie tekst 11.
201p
Rechters zijn de laatste twintig jaar zwaarder gaan straffen.
Welke conclusie is te trekken naar aanleiding van tekst 11?
A Er heeft meer eigenrichting plaatsgevonden door burgers en daarom
zijn rechters zwaarder gaan straffen.
B Het aantal geweldsdelicten is de laatste twintig jaar flink gestegen.
C Het parlement heeft geëist dat rechters zwaardere straffen moesten
opleggen.
D Rechters hebben voor ernstige misdrijven vaker straffen opgelegd die
dichter tegen de maximumstraf aanzitten.
tekst 12
Agressieve en stelende klanten harder aangepakt Wie in Doetinchem tot twee keer toe agressie toont of een diefstal pleegt in een supermarkt, loopt vanaf 1 januari het risico een winkelverbod te krijgen voor twee…

Agressieve en stelende klanten harder aangepakt Wie in Doetinchem tot twee keer toe agressie toont of een diefstal pleegt in een supermarkt, loopt vanaf 1 januari het risico een winkelverbod te krijgen voor twee jaar. Eigenaren van elf supermarkten tekenden een overeenkomst met de politie van Doetinchem.

naar: ad.nl van 11 december 2019
Lees tekst 12.
211p
Maatregelen om criminaliteit aan te pakken kunnen een repressieve
werking en een preventieve werking hebben.
Leg uit dat de overeenkomst uit tekst 12 een repressieve werking
heeft.
Zie tekst 12.
221p
Maatregelen om criminaliteit aan te pakken kunnen een preventieve
werking en een repressieve werking hebben
Leg uit dat de overeenkomst uit tekst 12 een preventieve werking kan
hebben.
afbeelding 2
figuur bij de opgave
plofkraak in Apeldoorn
tekst 13
Geldautomaten voortaan ‘s nachts dicht wegens plofkraken Geldautomaten worden per direct ‘s nachts buiten werking gesteld in de strijd tegen plofkraken. Tussen 23.00 uur en 07.00 uur staan automaten uit waardoor het…

Geldautomaten voortaan ‘s nachts dicht wegens plofkraken Geldautomaten worden per direct ‘s nachts buiten werking gesteld in de strijd tegen plofkraken. Tussen 23.00 uur en 07.00 uur staan automaten uit waardoor het voor criminelen lastiger wordt om tot een succesvolle kraak te komen. Dat meldt de Nederlandse Vereniging van Banken.

naar: telegraaf.nl van 16 december 2019
Bekijk afbeelding 2 en lees tekst 13.
231p
De maatregel uit tekst 13 is ingegaan op 16 december 2019.
Stel dat na een jaar de maatregel beoordeeld wordt op effectiviteit.
Bij welk resultaat kun je de conclusie trekken dat de maatregel uit
tekst 13 effectief is?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De maatregel is effectief als …
tekst 14
Jonge advocaten zien geen toekomst meer in sociale advocatuur Jonge advocaten kiezen vrijwel niet meer voor een toekomst als sociaal advocaat. Er is al een tekort aan sociaal advocaten en dat tekort gaat oplopen,…

Jonge advocaten zien geen toekomst meer in sociale advocatuur Jonge advocaten kiezen vrijwel niet meer voor een toekomst als sociaal advocaat. Er is al een tekort aan sociaal advocaten en dat tekort gaat oplopen, vreest de Orde van Advocaten. Sociaal advocaten staan mensen bij die een laag inkomen hebben. Dat kan betekenen dat die mensen straks niet of nauwelijks nog aan een advocaat kunnen komen. Tweede Kamerlid Van Nispen (SP) hield zelf een enquête onder sociaal advocaten. 70 procent gaf daarin aan te willen stoppen. “Als alleen nog rijke mensen straks hun recht kunnen halen, dan is dat een vorm van ... .”

naar: nos.nl van 13 december 2019
Lees tekst 14.
241p
Welk begrip moet er op de puntjes in tekst 14 worden ingevuld?
A klassenjustitie
B overmacht
C rechtsgelijkheid
D recidive
tekst 15
Man met wapens in huis moet de cel in Een man bij wie de politie vier verboden wapens en munitie vond, is veroordeeld tot tien maanden cel, waarvan zes voorwaardelijk. De politie kwam bij hem thuis om vragen te…

Man met wapens in huis moet de cel in Een man bij wie de politie vier verboden wapens en munitie vond, is veroordeeld tot tien maanden cel, waarvan zes voorwaardelijk. De politie kwam bij hem thuis om vragen te stellen over een overval, waarvan de man aangifte had gedaan. De man zei dat hij in 2017 thuis was overvallen. In februari 2018 kwamen agenten bij hem voor een aanvullende verklaring. Toen lag er een gaspistool op tafel. De agenten namen het in beslag, maar werden daarna door de man uit zijn huis gezet. De officier van justitie gaf daarna toestemming om het hele huis te doorzoeken. Daarbij vonden ze nog drie wapens en munitie. Bij de politie bekende de man dat de wapens van hem waren. Hij had ze nodig omdat hij zich onveilig voelde, verklaarde hij.

naar: dvhn.nl van 26 november 2019
Lees tekst 15.
252p
Een officier van justitie heeft een aantal taken.
Welke taak van de officier van justitie is te herkennen in tekst 15?
Noem nog een andere taak van de officier van justitie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul de taken in.
De taak van de officier van justitie die in tekst 15 te herkennen is …
Een andere taak van de officier van justitie is …
Zie tekst 15.
261p
De rechter kan hoofdstraffen, bijkomende straffen en/of maatregelen
opleggen.
Uit welke groep of groepen komen de sancties die door de rechter in
tekst 15 zijn opgelegd?
A alleen uit de bijkomende straffen
B alleen uit de hoofdstraffen
C alleen uit de maatregelen
D uit de bijkomende straffen en de hoofdstraffen
E uit de bijkomende straffen en de maatregelen
F uit de hoofdstraffen en de maatregelen
tekst 16
Voormalige voorzitter in cel De voormalig voorzitter van de centrale ondernemingsraad van de Nationale Politie heeft een half jaar celstraf gekregen. F. G. gaf meer dan 300.000 euro uit in horecagelegenheden op…

Voormalige voorzitter in cel De voormalig voorzitter van de centrale ondernemingsraad van de Nationale Politie heeft een half jaar celstraf gekregen. F. G. gaf meer dan 300.000 euro uit in horecagelegenheden op rekening van de politie, stelde de rechtbank. F. G. gebruikte de creditcard van de politie zonder verantwoording af te leggen over uitgaven.

naar: omroepflevoland.nl van 30 januari 2020
Lees tekst 16.
271p
Welk begrip past het best bij tekst 16?
A belastingontduiking
B fraude
C heling
D witwassen
282p
In Nederland is er machtenscheiding. Er zijn drie machten. Twee daarvan
zijn de wetgevende macht en de rechterlijke macht.
Hieronder staan vijf taken:
1 zich bezig houden met de inrichting van de samenleving
2 burgers beschermen tegen de overheid
3 nieuwe wetten invoeren
4 wetgeving interpreteren
5 bepalen of burgers een wet hebben overtreden
Geef per taak aan of die hoort bij de wetgevende macht of de
rechterlijke macht.
Doe het zo: neem de nummers over en zet er wetgevende of rechterlijke
macht achter.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
5 = …
292p
In het strafrecht wordt een onderscheid gemaakt tussen overtredingen en
misdrijven. Een overtreding is een lichte schending van de wet en een
misdrijf een zware schending. In het schema hieronder staat dit verschil
tussen een overtreding en misdrijf al ingevuld.
Geef in het schema op dezelfde manier twee andere verschillen
tussen een overtreding en een misdrijf.
Doe het zo: neem het schema over en vul de verschillen in.
  overtreding misdrijf voorbeeld lichte schending van de wet zware schending van de wet verschil 1     verschil 2    
tekst 17
Verliefde jongen opgepakt voor Valentijnsstunt Een 17-jarige jongen is door de politie in Gorinchem opgepakt. Hij werd onder een viaduct bij de A15 betrapt tijdens het spuiten van graffiti. Op de muur schreef hij:…

Verliefde jongen opgepakt voor Valentijnsstunt Een 17-jarige jongen is door de politie in Gorinchem opgepakt. Hij werd onder een viaduct bij de A15 betrapt tijdens het spuiten van graffiti. Op de muur schreef hij: “Wil je mijn vriendin zijn”. Het beoogde meisje had achter de vraag het vakje van haar keuze moeten inkleuren.

naar: rijnmond.nl van 8 februari 2020
Lees tekst 17.
301p
Er wordt besloten de jongen uit tekst 17 naar Halt te verwijzen.
Wat voor soort sanctie kan de jongen bij Halt krijgen?
tekst 18
“Met vuisten alleen ga je het hier in Rotterdam-Zuid niet redden” De 13-jarige Jimmy1) woont in Rotterdam-Zuid en zegt dat hij weleens iemand heeft gestoken. “Als andere jongens disrespect tonen, dan reageren wij…

“Met vuisten alleen ga je het hier in Rotterdam-Zuid niet redden” De 13-jarige Jimmy1) woont in Rotterdam-Zuid en zegt dat hij weleens iemand heeft gestoken. “Als andere jongens disrespect tonen, dan reageren wij daarop.” Met een mes dus. Jimmy zegt dat hij zich door het dragen van een mes veiliger voelt. De jongens uit de buurt, zoals Jimmy, maar ook jongens zoals Qlas en Blacka, zeggen dat hun gedrag wordt beïnvloed door de omgeving waarin ze leven. Jimmy: “Als je hier opgroeit, word je automatisch zo. Ik zie hoe andere jongens dit doen, hoe familie dit doet. Ik kan er eigenlijk niks aan doen.” noot 1 Jimmy is niet de echte naam van de 13-jarige jongen.

naar: nos.nl van 22 november 2019
Lees tekst 18.
314p
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren.
Drie van die theorieën zijn:
1 de bindingstheorie
2 de aangeleerd-gedragstheorie
3 de neutraliseringstheorie
Kies twee van deze theorieën en geef per theorie een argument
waarom deze theorie het criminele gedrag van Jimmy kan verklaren.
Geef per theorie een zin uit de tekst die daarbij past.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik kies voor de … theorie, want … en de zin die daarbij past is …
Ik kies voor de … theorie, want … en de zin die daarbij past is …
tekst 19
Tieners proberen winkel te beroven na zien van Netflix-serie Twee tieners zagen in een Netflix-serie dat de alarmpoortjes van een winkel niet af zouden gaan als je een sterke magneet bij je hebt. Dat bracht ze op…

Tieners proberen winkel te beroven na zien van Netflix-serie Twee tieners zagen in een Netflix-serie dat de alarmpoortjes van een winkel niet af zouden gaan als je een sterke magneet bij je hebt. Dat bracht ze op ideeën. Ze kochten online allebei een magneet en probeerden het uit. Eenmaal in de winkel bleek hun experiment toch tegen te vallen. De alarmpoortjes gingen gewoon af en de twee werden opgepakt. “Binnenkort mogen zij zich voor de rechter verantwoorden voor hun diefstal”, schrijft de Politie Enschede op Facebook.

naar: rtlnieuws.nl van 18 februari 2020
Lees tekst 19
321p
Welke invloed van de media heeft bij de tieners uit tekst 19 plaats
gevonden?
A Media kunnen bepaalde opvattingen over de oorzaken van criminaliteit
en kenmerken van criminelen versterken.
B Media kunnen een belangrijke rol spelen in het tot stand komen van
de publieke opinie.
C Media kunnen het stereotype beeld laten ontstaan dat criminaliteit
alleen voorkomt onder jongeren.
D Media kunnen van invloed zijn op het ontstaan van crimineel gedrag.
tekst 20
Hoogbejaarde Utrechter voorkomt beroving In Utrecht werd een hoogbejaarde man slachtoffer van criminaliteit. Een inbreker wilde de man overvallen in zijn huis, maar de bewoner liet dat niet zomaar gebeuren en sloeg…

Hoogbejaarde Utrechter voorkomt beroving In Utrecht werd een hoogbejaarde man slachtoffer van criminaliteit. Een inbreker wilde de man overvallen in zijn huis, maar de bewoner liet dat niet zomaar gebeuren en sloeg de overvaller met een schoen. De overvaller kon daardoor niets buit maken en sloeg op de vlucht.

naar: indebuurt.nl van 22 oktober 2019
Lees tekst 20
331p
De politie heeft de hoogbejaarde man niet aangehouden, omdat de politie
rekening hield met de omstandigheden waarin de situatie in tekst 20
plaatsvond.
Welk begrip past het best bij de situatie uit tekst 20?
A eigenrichting
B heling
C noodweer
D overmacht
tekst 21
Veiligheidsmonitor 2019 In totaal is een steekproef van ruim 325.000 Nederlanders van 15 jaar of ouder gevraagd om aan het onderzoek deel te nemen voor de Veiligheidsmonitor. Ruim 135.000 personen hebben een…

Veiligheidsmonitor 2019 In totaal is een steekproef van ruim 325.000 Nederlanders van 15 jaar of ouder gevraagd om aan het onderzoek deel te nemen voor de Veiligheidsmonitor. Ruim 135.000 personen hebben een ingevulde vragenlijst ingeleverd over situaties die ze zelf hebben meegemaakt.

naar: longreads.cbs.nl
Lees tekst 21
341p
Met wat voor soort cijfers zijn de antwoorden uit de Veiligheidsmonitor het
beste te vergelijken?
met cijfers afkomstig uit
A daderonderzoek
B geregistreerde criminaliteit
C politiestatistieken
D slachtofferonderzoek

opgave 3Maatschappelijke analyse: voedselverspilling

Bij de beantwoording van de vragen 35 tot en met 42 maak je gebruik van
tekst 1 tot met 3 in het bronnenboekje.
Inleiding
Voedselverspilling is een maatschappelijk vraagstuk. Voedselverspilling
houdt in dat voedsel voor consumenten niet wordt opgegeten of
opgedronken, maar wordt weggegooid. Met voedselverspilling wordt niet
het weggooien van schillen, botten, graten en andere etensresten
bedoeld.
Lees tekst 1.
352p
In tekst 1 geeft de redactie van het Reformatorisch Dagblad haar mening
over voedselverspilling.
Het Reformatorisch Dagblad schrijft artikelen vanuit een christelijke visie.
Noem twee uitgangspunten van de christendemocratische stroming
die te herkennen zijn in tekst 1.
Zie tekst 1.
361p
Uit al het nieuws dat de redactie van een medium bereikt, wordt een
selectie gemaakt. De keuzes over welke gebeurtenissen in de media
komen, in dit geval in het Reformatorisch Dagblad, worden in
verschillende stadia genomen op basis van verschillende criteria.
Een van die selectiecriteria is nabijheid.
Geef bij het selectiecriterium nabijheid een citaat uit tekst 1 dat daarbij
past.
Zie tekst 1.
371p
Er zijn verschillende theorieën over beïnvloeding van mensen door de
media. Een daarvan is de framingtheorie. Volgens die theorie kan framing
door de media bewust of onbewust plaatsvinden. In tekst 1 is framing te
herkennen.
Leg uit dat framing is te herkennen in tekst 1.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Framing is te herkennen in tekst 1, want …
Lees tekst 2.
384p
Voedselverspilling is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk
vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is bijvoorbeeld dat
er verschillende meningen zijn over de oplossing van het vraagstuk.
Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die
in tekst 2 naar voren komen. Geef voor elk kenmerk een ander citaat
uit tekst 2 waaruit blijkt dat dit kenmerk van toepassing is op het
vraagstuk van voedselverspilling.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …
Citaat: …
Kenmerk 2: …
Citaat: …
Zie tekst 2.
394p
Een maatschappelijk vraagstuk is vanuit de vier invalshoeken van
maatschappijkunde te bekijken. Tekst 2 is in vier alinea’s gedeeld.
In alinea 3 van de tekst is de politiek-juridische invalshoek te herkennen.
Welke twee andere invalshoeken zijn te herkennen in alinea 3 van
tekst 2? Geef een argument bij je keuze en gebruik een zin uit de tekst
om je argument te verduidelijken.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 De … invalshoek is te herkennen, want … en de zin waar dat uit blijkt
is …
2 De … invalshoek is te herkennen, want … en de zin waar dat uit blijkt
is …
Zie tekst 2.
402p
Het politieke besluitvormingsproces verloopt in vier fasen.
In tekst 2 staat het volgende citaat: ‘Het kabinet maakt hiervoor de
komende vier jaar 7 miljoen euro vrij’.
Bij welke fase van het politieke besluitvormingsproces past dit citaat?
Leg je keuze uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het citaat past bij fase …, want …
Lees tekst 3.
412p
Er zijn verschillende politieke stromingen. Twee daarvan zijn de liberale
en de sociaaldemocratische stroming.
Er passen liberale en sociaaldemocratische uitgangspunten bij Mariska’s
idee om voedselverspilling tegen te gaan.
Noem een uitgangspunt van de liberale stroming én een uitgangspunt
van de sociaaldemocratische stroming dat past bij het idee van
Mariska van Dorst.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Een uitgangspunt van de liberale stroming dat past bij het idee van
Mariska is …
2 Een uitgangspunt van de sociaaldemocratische stroming dat past bij
het idee van Mariska is …
Zie tekst 3.
422p
Bronnen kunnen in meer of mindere mate objectief zijn. De objectiviteit is
te beoordelen aan de hand van een aantal criteria. Een van die criteria is
het scheiden van feiten en meningen.
Noem een zin uit tekst 3 waar meningen en feiten niet volledig
gescheiden zijn. Noem ook een ander criterium waar een objectieve
bron aan moet voldoen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een zin in tekst 3 waarbij meningen niet goed gescheiden worden van
feiten is …
Een ander criterium waaraan een objectieve bron moet voldoen is …
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.