bronnen

Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2019, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Politiek en beleid

tekst 1
Maatschappelijke dienstplicht
De maatschappelijke dienstplicht die CDA en ChristenUnie graag willen,
is nog onderwerp van onderhandeling. Het CDA wil dat jongeren die
vervullen bij Defensie, de politie of andere maatschappelijke organisaties. De ChristenUnie wil dat die dienstplicht een half jaar duurt en jongeren die vervullen tussen hun 18e en 28e jaar. De vergoeding die ze…

vervullen bij Defensie, de politie of andere maatschappelijke organisaties. De ChristenUnie wil dat die dienstplicht een half jaar duurt en jongeren die vervullen tussen hun 18e en 28e jaar. De vergoeding die ze krijgen moet worden afgetrokken van de studieschuld. De VVD is overigens tegen de maatschappelijke dienstplicht, omdat dit te duur zou zijn. D66 wil wel maatschappelijke stages.

naar: Het Parool van 16 augustus 2017
Lees tekst 1.
11p
Na onderhandelingen is de maatschappelijke dienstplicht in het
regeerakkoord gekomen. Het kabinet gaat gedurende een jaar bekijken
hoe het voorstel het beste uitgewerkt kan worden.
Welk begrip past bij tekst 1 over de invoering van de maatschappelijke
dienstplicht?
A compromis
B constitutie
C deregulering
D particulier initiatief
afbeelding 1
figuur bij de opgave
bron: www.wielerrevue.nl van 30 mei 2017
tekst 2
Koning en premier feliciteren Dumoulin
Koning Willem-Alexander en premier Mark Rutte hebben Tom Dumoulin
gefeliciteerd met zijn overwinning in de ronde van Italië. Via het twitteraccount van het Koninklijk Huis stuurde de koning: “Wat een fantastische prestatie van Tom Dumoulin tijdens de laatste tijdrit! Bijzonder…

gefeliciteerd met zijn overwinning in de ronde van Italië. Via het twitteraccount van het Koninklijk Huis stuurde de koning: “Wat een fantastische prestatie van Tom Dumoulin tijdens de laatste tijdrit! Bijzonder trots op zijn overwinning in de Giro d’Italia”.

naar: Limburg1 van 28 mei 2017
Lees tekst 2.
21p
Tom Dumoulin won in mei 2017 de Giro d’Italia, één van de drie grootste
wielerrondes van de wereld.
De koning heeft symbolische, ceremoniële en representatieve taken. De
felicitaties van de koning zijn persoonlijk, want de koning is een liefhebber
van sport, maar ook symbolisch.
Waarom zijn de felicitaties van de koning uit tekst 2 ook symbolisch
bedoeld?
A De koning spreekt namens de Nederlandse regering zijn felicitaties
aan de sporter uit.
B De koning vertegenwoordigt Nederland in het buitenland.
C De koning vertegenwoordigt Nederland met zijn felicitaties aan de
sporter.
D De koning voert hier taken uit die in de Nederlandse grondwet staan.
Zie tekst 2.
32p
Stel dat minister-president Rutte Tom Dumoulin niet alleen feliciteert met
zijn overwinning, maar dat hij ook zegt dat de politiek meer geld moet
uittrekken om de sport in het algemeen te bevorderen.
Waarom mag minister-president Rutte deze uitspraak om meer geld
voor sport uit te trekken wel doen en Koning Willem-Alexander niet?
tekst 3
Bestraf school zonder homovoorlichting
De Tweede Kamer wil dat het kabinet scholen bestraft als die hun
leerlingen niet voorlichten over verschillen in seksuele voorkeur. Ook moet het kabinet lessen over homo-acceptatie in het mbo verplichten. Een op de vijf basis- en middelbare scholen besteedt nu nog geen aandacht…

leerlingen niet voorlichten over verschillen in seksuele voorkeur. Ook moet het kabinet lessen over homo-acceptatie in het mbo verplichten. Een op de vijf basis- en middelbare scholen besteedt nu nog geen aandacht aan seksuele diversiteit, terwijl dat sinds 2012 verplicht is.

naar: de Volkskrant van 12 april 2017
Lees tekst 3.
41p
Een meerderheid van de Tweede Kamer heeft vragen over een al
bestaande wet.
Welke taak van de Tweede Kamer is te herkennen in tekst 3?
A de controlerende taak
B de rechterlijke taak
C de uitvoerende taak
D de wetgevende taak
Zie tekst 3.
51p
Tekst 3 is verschenen in de Volkskrant.
Welke functie van de massamedia is te herkennen naar aanleiding van
tekst 3?
A het aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda
B het aanzetten tot meningsvorming bij de burgers
C het controleren van politici
D het informeren van burgers over het overheidsbeleid
tekst 4
Brief over Lelystad Airport:
Naar échte milieuschade is niet gekeken
De berekening van de klimaatschade door de uitbreiding van Lelystad en
Schiphol is onvolledig. Daardoor is het niet duidelijk welke
gezondheidsrisico’s omwonenden gaan lopen. Dat stellen de
ondertekenaars vandaag in een brief aan het kabinet.
“Terwijl de uitbreiding een enorme klimaatschade met zich meebrengt,
aldus de ondertekenaars, waaronder Natuur en Milieu, Milieudefensie,
Natuurmonumenten en Greenpeace. Ook het Longfonds, de MVO (een instelling voor maatschappelijk verantwoord ondernemen), de stichting Red de Veluwe, Urgenda (voor duurzame innovatie in het land) en diverse hoogleraren…

Natuurmonumenten en Greenpeace. Ook het Longfonds, de MVO (een instelling voor maatschappelijk verantwoord ondernemen), de stichting Red de Veluwe, Urgenda (voor duurzame innovatie in het land) en diverse hoogleraren met logistiek en transport als vakgebied ondertekenden de open brief.” De ondertekenaars roepen het kabinet op alle dreigende milieuschade zorgvuldiger mee te wegen bij de uitbreidingsplannen voor het vliegverkeer. In de Milieu Effect Rapportage (MER) werd deze week groen licht gegeven voor de uitbreiding in Lelystad en Schiphol.

naar: www.ad.nl van 19 april 2018
Lees tekst 4.
61p
Maatschappelijke organisaties en diverse hoogleraren hebben de brief
over Lelystad Airport aan het kabinet geschreven over de effecten van het
toe te nemen vliegverkeer. Zij willen dat er beter gekeken wordt naar de
effecten op het klimaat.
Wat is het belangrijkste machtsmiddel van de hoogleraren in tekst 4 om
de politieke besluitvorming te beïnvloeden?
A de deskundigheid
B de financiële middelen
C de omvang
D het charisma
tekst 5
Minister: Dit voorjaar besluit over vuurwerkverbod
Nog dit voorjaar komt er duidelijkheid over een mogelijk verbod op
bepaald vuurwerk. Dat heeft de minister van Justitie en Veiligheid gezegd. De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft eerder geadviseerd vuurpijlen en knalvuurwerk voor consumenten te verbieden, om letsel te voorkomen.…

bepaald vuurwerk. Dat heeft de minister van Justitie en Veiligheid gezegd. De Onderzoeksraad voor Veiligheid heeft eerder geadviseerd vuurpijlen en knalvuurwerk voor consumenten te verbieden, om letsel te voorkomen. Burgemeesters hebben zich hierbij aangesloten.

naar: www.ad.nl van 16 februari 2018
Lees tekst 5.
71p
Het politieke besluitvormingsproces verloopt in een aantal fasen.
In welke fase van de politieke besluitvormingsproces is sprake op
16 februari 2018?
A fase 1: noemen van wensen/het (h)erkennen van het probleem als
politiek probleem
B fase 2: vergelijken of afwegen van wensen of behoeften: de politiek
komt met oplossingen
C fase 3: het nemen van besluiten
D fase 4: het uitvoeren van besluiten
tekst 6
‘Poolse omroep is propagandazender geworden’
Sinds de regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid de absolute macht in
Polen heeft, wordt de ene na de andere wet aangenomen. “De goede
verandering”, noemen ze het. Rechtbanken komen meer onder invloed
van de politiek.
Na de verkiezingen, ruim twee jaar geleden, heeft de partij de
hoofdredacteur van de Poolse staatsomroep vervangen en veel kritische
journalisten zijn - vaak gedwongen - vertrokken. Langzaam maar zeker is
het nieuws een grote reclamespot voor de Poolse regering geworden. “De regering gebruikt de omroep als propagandazender”, zegt Jacek Zakwoski, een bekende Poolse politieke journalist. Hij heeft een talkshow op een…

het nieuws een grote reclamespot voor de Poolse regering geworden. “De regering gebruikt de omroep als propagandazender”, zegt Jacek Zakwoski, een bekende Poolse politieke journalist. Hij heeft een talkshow op een kleine commerciële omroep en ergert zich aan de berichtgeving van de Poolse staatsomroep. “Ministers bellen op wat ze moeten doen, het is gewoon propaganda”, zegt hij. Vanuit Brussel is er geregeld kritiek op de nieuwe Poolse maatregelen. Die kritiek gaat inmiddels zover dat een procedure is begonnen om Polen het stemrecht in de EU te ontnemen.

naar: www.nos.nl van 16 februari 2018
Lees tekst 6.
81p
Polen is lid van de Europese Unie. In de Europese Unie is niet iedereen
het eens met de besluiten die de Poolse regering heeft genomen.
Welke Europese instantie heeft de bevoegdheid om Polen te controleren
of de wetgeving van de Europese Unie wordt nageleefd?
A de Europese Commissie
B de Eurozone
C de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties
D het Europese ministerie van Binnenlandse Zaken
Zie tekst 6.
92p
Binnen de Europese Unie zijn er zorgen over dat Poolse democratische
rechtsstaat die wordt aangetast.
Een democratische rechtsstaat heeft verschillende kenmerken.
Noem twee kenmerken van een rechtsstaat waar de Europese Unie
zich bij Polen zorgen over maakt. Verklaar je antwoord.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1 …, want …
Kenmerk 2 …, want …
tekst 7
200 ton gehakt van de markt wegens sulfiet
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft
200 ton gehakt van de markt gehaald, omdat er sulfiet aan was toegevoegd. Sulfiet is verboden als toevoegmiddel. Het sulfietgebruik werd ontdekt bij een inspectie bij een producent van diepvriesgehakt. Bij inspectie…

200 ton gehakt van de markt gehaald, omdat er sulfiet aan was toegevoegd. Sulfiet is verboden als toevoegmiddel. Het sulfietgebruik werd ontdekt bij een inspectie bij een producent van diepvriesgehakt. Bij inspectie bleek dat bij 13 vleesverwerkers sulfiet in vlees was aangetroffen. De bedrijven hebben een boete opgelegd gekregen.

naar: www.boerderij.nl van 8 mei 2018
101p
Welke invalshoek van maatschappijkunde is te herkennen in tekst 7?
A de politiek-juridische invalshoek
B de sociaal-culturele invalshoek
C de sociaal-economische invalshoek
D de vergelijkende invalshoek
tekst 8
Politici bemoeien zich steeds vaker met lopende rechtszaken
Geen commentaar zolang de zaak onder de rechter is. Dat zou de
normale reactie geweest zijn van de voormalig korpschef van de
Nationale Politie en de toenmalig minister van Justitie en Veiligheid toen
hen werd gevraagd naar politiemol M.M. Maar ze kozen andere woorden.
“De rotste appel aller tijden”, zei korpschef Gerard Bouman.
M.M. verdiende een zeer hoge straf, vond minister Ard van der Steur. M.M. kreeg straf. Hij werd veroordeeld tot vijf jaar cel voor het doorspelen van geheime politiedossiers aan criminelen. De rechtbank Den Bosch…

M.M. verdiende een zeer hoge straf, vond minister Ard van der Steur. M.M. kreeg straf. Hij werd veroordeeld tot vijf jaar cel voor het doorspelen van geheime politiedossiers aan criminelen. De rechtbank Den Bosch maakte direct van de gelegenheid gebruik om de korpschef en de minister duidelijk te maken dat hun inmenging niet gewenst was. De vrees is dat al die negatieve uitlatingen gevolgen hebben voor het vertrouwen in de rechtsstaat.

naar: Trouw van 21 februari 2018
Lees tekst 8.
111p
Op basis van welk kenmerk van de rechtsstaat stelt de rechtbank
Den Bosch in tekst 8 dat bemoeienis in de zaak door de korpschef en de
minister niet gewenst was?
tekst 9 Initiatiefwetsvoorstel klimaatwet
Woensdag werd de langverwachte klimaatwet gepresenteerd. Ooit was dit
een initiatiefwetsvoorstel van GroenLinks en PvdA, maar de wet is nu
ondertekend door maar liefst zeven partijen.
naar: Trouw van 29 juni 2018
121p
De initiatiefwet uit tekst 9 werd ingediend door leden van GroenLinks en
de PvdA.
In welke Kamer zaten deze leden? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De leden zaten in de … Kamer, omdat …
afbeelding 2
figuur bij de opgave
bron: www.telegraaf.nl van 19 augustus 2017
tekst 10
In Rotterdam zijn woensdag elf ‘Skaeve Huse’ geopend, huisjes voor
mensen die zo veel overlast veroorzaken dat ze niet te handhaven zijn in
een woonwijk. Leefbaar-wethouder Joost Eerdmans (zie afbeelding 2) verrichtte de opening. ‘In Rotterdam verhuizen de daders, niet de slachtoffers’, zei hij. Het idee komt uit Denemarken.
naar: de Volkskrant van 29 juni 2017
Lees tekst 10.
131p
Stel, een gezin woont in Rotterdam. De gemeente beslist dat het gezin
hoort bij de genoemde groep overlast gevende mensen en dat het moet
verhuizen naar zo’n huisje.
Welke mogelijkheid heeft het gezin als het bezwaar wil maken tegen de
gedwongen verhuizing?
A Het naar de rechter stappen en verzoeken het besluit ongedaan te
maken.
B Het opeisen van hun stemrecht in de gemeenteraad en tegen het
besluit stemmen.
C Het oprichten van de Actiegroep van Asocialen en zo het besluit
ongedaan maken.
D Het schrijven van een brief aan de minister en hem vragen om het
besluit te vernietigen.
tekst 11
Meerderheid Nederlanders staat achter statiegeld op blikjes en
flesjes
De meeste Nederlanders (78 procent) vinden het een goed idee als er
statiegeld komt op kleine plastic flesjes en blikjes. Dat blijkt uit onderzoek
van Een Vandaag onder ruim 33.000 leden van het eigen opiniepanel.
De nieuwe maatregel, waar de Tweede Kamer volgende week donderdag
over spreekt, moet uiteindelijk leiden tot vermindering van de hoeveelheid zwerfafval. Statiegeld zorgt ervoor dat afval wordt ingeleverd en niet op straat wordt gegooid, is de redenering. De stemmers op de vier…

over spreekt, moet uiteindelijk leiden tot vermindering van de hoeveelheid zwerfafval. Statiegeld zorgt ervoor dat afval wordt ingeleverd en niet op straat wordt gegooid, is de redenering. De stemmers op de vier coalitiepartijen zijn in ruime meerderheid voor, variërend van 72 procent van de VVD-stemmers tot 89 procent van de D66-kiezers. Ook kiezers van oppositiepartijen zijn in meerderheid voor de invoering van statiegeld op kleine plastic flesjes en blik.

naar: www.ad.nl van 9 maart 2018
Lees tekst 11.
141p
Welke twee partijen zullen vanwege hun uitgangspunten op het gebied
van milieu een groot voorstander zijn van het plan uit tekst 11?
A ChristenUnie en 50PLUS
B Partij voor de Dieren en GroenLinks
C SGP en PVV
D SP en CDA
afbeelding 3
figuur bij de opgave
bron: www.hartvannederland.nl van 14 februari 2018
tekst 12
Ruud Lubbers overleden
Bijna twaalf jaar, van 1982 tot 1994, was Ruud Lubbers Minister-
president, de langst zittende ooit. Op 14 februari 2018 overleed hij op
78-jarige leeftijd in zijn woonplaats Rotterdam.
Uitgangspunten als ‘zorgzame samenleving’ en later ‘verantwoordelijke samenleving’ stonden centraal bij het beleid van zijn kabinetten. Van verzorging van wieg tot graf door de staat kon geen sprake meer zijn.…

Uitgangspunten als ‘zorgzame samenleving’ en later ‘verantwoordelijke samenleving’ stonden centraal bij het beleid van zijn kabinetten. Van verzorging van wieg tot graf door de staat kon geen sprake meer zijn. Maatschappelijke organisaties en de burgers moesten meer voor eigen rekening nemen. Dit moest van Lubbers ook weer niet te ver gaan. Een markteconomie met een sociaal gezicht, daar ging het hem om.

naar: www.trouw.nl van 14 februari 2018
Lees tekst 12.
151p
Bij welke politieke stroming passen de in de tekst genoemde
uitgangspunten?
A de ecologische stroming
B de liberale stroming
C de rechtsextremistische stroming
D de sociaaldemocratische stroming
tekst 13
Kabinet wil toets voor nieuwe bestuurders
Kandidaat-wethouders moeten in de toekomst verplicht een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) overleggen. Ook moeten de kandidaat- wethouders getoetst worden of ze betrouwbaar zijn. Dat staat in een brief de minister van…

Kandidaat-wethouders moeten in de toekomst verplicht een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) overleggen. Ook moeten de kandidaat- wethouders getoetst worden of ze betrouwbaar zijn. Dat staat in een brief de minister van Binnenlandse Zaken naar de Kamer stuurt.

naar: www.nu.nl van 19 maart 2018
Leest tekst 13.
162p
Welke twee bestuurslagen zijn in tekst 13 te herkennen?

opgave 2Criminaliteit en rechtsstaat

cartoon
figuur bij de opgave
bron: Noordhollands Dagblad van 4 april 2017
171p
De cartoon is gemaakt naar aanleiding van een overval die echt heeft
plaatsgevonden. De overval werd gepleegd door twee bewapende
jongens van 10 jaar oud.
Welke bewering over de twee jongens is juist?
A Bureau HALT gaat deze twee jongens na hun veroordeling
begeleiden.
B De jongens worden strafrechtelijk vervolgd en komen bij
Bureau Jeugdzorg.
C De kinderrechter kan de jongens in een tuchtschool plaatsen.
D Het strafrecht is niet op de jongens van toepassing.
tabel 1
Halt-straffen aantal 2016 aantal meldingen per 1000 jongeren ten opzicht van vorig jaar in procenten Den Helder 130 35,4 62,5 Schagen 14 3,9 -66,7 Beverwijk 73 10,2 -21,5 Heemskerk 31 10,7 -8,8 Enkhuizen 24 19,6 14,3 Hoorn 78 14,2 -33,3 Purmerend 133 22,5 17,7 Zaanstad 176 16 18,1 Haarlem 172 17,7 -

Halt-straffen aantal 2016 aantal meldingen per 1000 jongeren ten opzicht van vorig jaar in procenten Den Helder 130 35,4 62,5 Schagen 14 3,9 -66,7 Beverwijk 73 10,2 -21,5 Heemskerk 31 10,7 -8,8 Enkhuizen 24 19,6 14,3 Hoorn 78 14,2 -33,3 Purmerend 133 22,5 17,7 Zaanstad 176 16 18,1 Haarlem 172 17,7 -14,4 Haarlemmermeer 274 22,9 140,4 Velsen 113 21,2 32,9 Leiden 129 19,3 11,2 Alphen aan de Rijn 122 14,6 -10,9 Katwijk 111 21,7 -57,3 Kaag en Braasem 69 33,9 200 Hilversum 44 7,1 -25,4 Huizen 32 10,2 77,8 Baarn 15 8,6 -31,8

bron: Noordhollands Dagblad van 14 april 2017
182p
In de tweede kolom van tabel 1 staan de aantallen Halt-straffen die in een
aantal gemeenten in 2016 zijn gemeld.
Hieronder volgen vier uitspraken naar aanleiding van tabel 1.
1 In Den Helder is de toename van Halt-straffen het grootst.
2 In Schagen is de afname van het aantal Halt-straffen het grootst.
3 In Haarlem zijn de meeste Halt-straffen gegeven.
4 In Baarn wonen de minste jongeren die een Halt-straf hebben
gekregen.
Geef bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
tekst 14
Politicus veroordeeld
Een politicus heeft in hoger beroep een voorwaardelijke gevangenisstraf
van twaalf maanden opgelegd gekregen. Hij krijgt een proeftijd van twee jaar. Het hof acht bewezen dat de ex-wethouder heeft gesjoemeld tijdens zijn wethouderschap. Hij is veroordeeld wegens corruptie, stembusfraude,…

van twaalf maanden opgelegd gekregen. Hij krijgt een proeftijd van twee jaar. Het hof acht bewezen dat de ex-wethouder heeft gesjoemeld tijdens zijn wethouderschap. Hij is veroordeeld wegens corruptie, stembusfraude, lekken van vertrouwelijke informatie en witwassen.

naar: www.nos.nl van 20 december 2017
191p
Welk begrip is het meest van toepassing op tekst 14?
A georganiseerde misdaad
B heling
C veelvoorkomende criminaliteit
D witteboordencriminaliteit
tekst 15
Veiligheidsbeleving in Berkelland
Voelt u zich ‘s avonds wel eens onveilig op straat of heeft u wel eens
nagedacht over wat er gebeurt als er brand ontstaat in uw woning? De vier gemeenten in Achterhoek Oost hebben in samenwerking met de politie opdracht gegeven voor een onderzoek naar gevoelens van onveiligheid bij…

nagedacht over wat er gebeurt als er brand ontstaat in uw woning? De vier gemeenten in Achterhoek Oost hebben in samenwerking met de politie opdracht gegeven voor een onderzoek naar gevoelens van onveiligheid bij haar inwoners.

naar: gemeenteberkelland.nl van januari 2018
Lees tekst 15.
201p
Criminaliteit heeft twee soorten gevolgen: materiële en immateriële.
Naar welke gevolgen van criminaliteit doen de gemeenten in
Achterhoek Oost onderzoek? Leg je antwoord uit.
tekst 16
Inzetten van lokfiets leidt tot flinke daling fietsendiefstallen
Het inzetten van lokfietsen tegen fietsendiefstal blijkt goed te werken. In
plaatsen waar lokfietsen worden ingezet, daalt het aantal diefstallen met
de helft. Lokfietsen zijn normale fietsen die zijn uitgerust met een gps-volgsysteem. De politie stalt deze fietsen vaak op plaatsen waar veel fietsen worden gestolen, in een poging om veelplegers en professionele…

de helft. Lokfietsen zijn normale fietsen die zijn uitgerust met een gps-volgsysteem. De politie stalt deze fietsen vaak op plaatsen waar veel fietsen worden gestolen, in een poging om veelplegers en professionele fietsendieven op te pakken. De politie bepaalt uiteindelijk de timing om in te grijpen. Soms laten zij bewust een dief even lopen zodat ook de heler opgepakt kan worden.

naar: www.rtlnieuws.nl van 23 januari 2018
Lees tekst 16.
212p
Hieronder volgen zes soorten beleid.
1 opsporingsbeleid
2 vervolgingsbeleid
3 gevangenisbeleid
4 jeugdbeleid
5 preventief beleid
6 repressief beleid
Welke twee soorten overheidsbeleid zijn van toepassing op de tekst?
Schrijf de juiste nummers op.
tekst 17
Aftapwet
De veelbesproken ‘aftapwet’ waarmee de inlichtingendiensten ruimere
toegang krijgen tot de kabel is nu een feit. De Eerste Kamer stemde er
dinsdag mee in. Het maakt het voor de AIVD1) en MIVD2) straks mogelijk om grote hoeveelheden internetverkeer via de kabel af te tappen. noot 1 AIVD = Algemene Inlichtingen- en VeiligheidsDienst noot 2 MIVD =…

dinsdag mee in. Het maakt het voor de AIVD1) en MIVD2) straks mogelijk om grote hoeveelheden internetverkeer via de kabel af te tappen. noot 1 AIVD = Algemene Inlichtingen- en VeiligheidsDienst noot 2 MIVD = Militaire Inlichtingen- en VeiligheidsDienst

naar: Noordhollands Dagblad van 12 juli 2017
Lees tekst 17.
222p
Voor en na het aannemen van de wet uit tekst 17 is lang gesproken of het
wel wenselijk was extra bevoegdheden aan de inlichtingendiensten te
geven. Voor- en tegenstanders van de wet verwezen naar het dilemma
van de rechtsstaat.
Welk dilemma is dit?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het dilemma tussen … en …
tekst 18
Steeds minder slachtoffers criminaliteit doen aangifte: ‘Ik ga er liever
zelf op af’
Het aantal woninginbraken, geweldsdelicten en diefstallen nam in 2017
opnieuw af, maar de bereidheid om daar aangifte van te doen blijft heel
laag. Afgelopen jaar zei maar een kwart van de gedupeerden
daadwerkelijk aangifte te hebben gedaan. Ondernemer Roel Mulder
herkent dat: “Ik begin er niet meer aan, er gebeurt toch niets mee.” Dus
doet de ondernemer geen aangifte meer. Het heeft toch geen zin, vindt
hij. “Ik ga er liever zelf op af, want een ander doet het niet meer voor me.”
grafiek
aangiftes van aantal 25% ervaren delicten 20% 15% 10% 5% 0% 2012 2013 2014 2015 2016 2017
naar: www.rtlnieuws.nl van 1 maart 2018
Lees tekst 18 en bekijk de grafiek.
231p
Welk soort onderzoek ligt aan de basis van de cijfers uit de grafiek?
A daderonderzoek
B onderzoek op basis van politiestatistieken
C onderzoek van de Nationale ombudsman
D slachtofferonderzoek
tekst 19
30 jaar cel en tbs
Een ontsnapte tbs’er die vorig jaar in Arnhem twee mensen doodstak, is
veroordeeld tot 30 jaar cel en tbs met dwangverpleging. De 48-jarige
R. de L. keerde niet terug naar de tbs-kliniek waar hij werd behandeld. Hij
kampte al jaren met problemen die hij verborgen hield voor zijn behandelaars. De rechtbank wil net als de officier van justitie niet dat de man ooit weer zonder behandeling op vrije voeten kan komen. Omdat de kans…

kampte al jaren met problemen die hij verborgen hield voor zijn behandelaars. De rechtbank wil net als de officier van justitie niet dat de man ooit weer zonder behandeling op vrije voeten kan komen. Omdat de kans bestaat dat de man bij levenslang zonder behandeling door een toetsingscommissie na 25 jaar wordt vrijgelaten, koos de rechter voor een straf van 30 jaar in combinatie met tbs.

naar: www.nos.nl van 14 februari 2018
Lees tekst 19.
242p
Hieronder volgen vier uitspraken naar aanleiding van tekst 19.
1 De veroordeelde weet nog niet hoe lang de tbs gaat duren.
2 De veroordeelde kan nog in hoger beroep.
3 Een doel van de rechter bij deze straf is het beveiligen van de
maatschappij en burgers.
4 De rechter heeft een hoofdstraf en een bijkomende straf opgelegd.
Geef van elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 = …
2 = …
3 = …
4 = …
Zie tekst 19.
252p
Er is veel onderzoek gedaan om crimineel gedrag te verklaren. Er wordt
onderscheid gemaakt tussen twee soorten verklaringen:
1 individuele verklaringen van crimineel gedrag
2 maatschappelijke verklaringen van crimineel gedrag
Noem drie individuele verklaringen van crimineel gedrag die van
toepassing kunnen zijn op de veroordeelde uit tekst 19.
afbeelding 4
de Hoge Raad
figuur bij de opgave
bron: www.bvcm.nl van januari 2018
262p
Op de afbeelding zie je het oude gebouw van de Hoge Raad. De Hoge
Raad speelt een belangrijke rol in het Nederlandse rechtssysteem en
wetgeving.
Noem de twee taken van de Hoge Raad die passen in het
Nederlandse rechtssysteem en de wetgeving.
tekst 20
Voor de justitie zijn er twee soorten burgers: de beklaagden en de
onderhandelaars Allerlei bedrijven en ook rijke mensen hoeven in Nederland niet voor de rechter te verschijnen, maar mogen met het openbaar ministerie onderhandelen over hun straf. Dat is pure …
naar: sypwynia.nl 12 september 2018
271p
Welk begrip moet op de puntjes in tekst 20 worden ingevuld?
A heling
B klassenjustitie
C rechtszekerheid
D recidive
tekst 21
Steekpartij was …
De rechtbank heeft besloten een verdachte niet meer te vervolgen. Hij
werd verdacht van een poging tot doodslag. De verdachte zou het slachtoffer hebben gestoken of geslagen en daar is ook voldoende bewijs voor, vindt de rechtbank. Maar tijdens de rechtszaak bleek dat de verdachte zélf…

werd verdacht van een poging tot doodslag. De verdachte zou het slachtoffer hebben gestoken of geslagen en daar is ook voldoende bewijs voor, vindt de rechtbank. Maar tijdens de rechtszaak bleek dat de verdachte zélf met een vuurwapen werd bedreigd door het slachtoffer. De rechter vond dat er sprake was van …

naar: regiopurmerend.nl van 27 februari 2018
281p
Welk begrip moet twee keer op de puntjes in tekst 21 worden ingevuld?
A eigenrichting
B noodweer
C ontoerekeningsvatbaarheid
D overmacht
tekst 22
Rechten van verdachten
De minister voor Rechtsbescherming wil dat verdachten van ernstige
gewelds- en zedenmisdrijven aanwezig zijn in de rechtszaal als het slachtoffer gebruik maakt van het spreekrecht. De inzet van de minister voor slachtoffers valt te prijzen maar die mag de rechtsbescherming van…

gewelds- en zedenmisdrijven aanwezig zijn in de rechtszaal als het slachtoffer gebruik maakt van het spreekrecht. De inzet van de minister voor slachtoffers valt te prijzen maar die mag de rechtsbescherming van verdachten niet beperken.

bron: NRC 27 februari 2018
292p
Advocaat Gerard Spong vindt dit in strijd met een bepaald recht van de
verdachten.
Welk recht van de verdachte is dat? Leg uit waarom dat botst met het
spreekrecht van het slachtoffer.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het recht van de verdachte is … en het spreekrecht kan daarmee botsen
omdat …
tekst 23
‘Ontroerende documentaire’
Zijn documentaire ging in première, hij kreeg een jeugdlintje en hij hield
een praatje voor honderden mensen. Het was een ‘druk en leuk’ jaar voor
de 12-jarige Mohammed Mkadmi uit Leiden. Mohammed dacht dat hij als Marokkaan niets anders kon worden dan een crimineel. “Je krijgt niet veel positieve hoop als je in de media steeds hoort over Marokkanen en…

de 12-jarige Mohammed Mkadmi uit Leiden. Mohammed dacht dat hij als Marokkaan niets anders kon worden dan een crimineel. “Je krijgt niet veel positieve hoop als je in de media steeds hoort over Marokkanen en criminaliteit”, zegt Mo. Ook al kent hij zelf geen Marokkaanse criminelen, toch dacht hij het.

naar: www.leidschdagblad.nl van 27 december 2017
Lees tekst 23.
301p
Mohammeds beeld over Marokkanen is negatief gevormd door de media,
zegt hij. Media kunnen bepaalde opvattingen over oorzaken van
criminaliteit en kenmerken van criminelen versterken.
Hoe heet dit verschijnsel?
A fraude
B klassenjustitie
C stereotypering
D veroordeling

opgave 3Analyse maatschappelijk vraagstuk: laaggeletterdheid

Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 41 maak je gebruik van
de teksten 1 tot en met 5 en de tabel van het bronnenboekje.
Inleiding
Het onderwerp van dit maatschappelijk vraagstuk is laaggeletterdheid.
Op de website van de Stichting Lezen & Schrijven wordt de volgende
omschrijving gegeven: Laaggeletterdheid is een term die gebruikt wordt
voor mensen die grote moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen.
Mensen die laaggeletterd zijn, zijn geen analfabeten. Ze kunnen wel lezen
en schrijven, maar beheersen niet het eindniveau mbo-2.
Mensen die laaggeletterd zijn, hebben onder andere meer moeite met:
− formulieren invullen (zorgtoeslag, belasting, etc.)
− straatnaamborden lezen, reizen met openbaar vervoer
− voorlezen aan (klein)kinderen
− pinnen en digitaal betalen
− werken met de computer, solliciteren
− begrijpen van informatie over gezondheid en zorg
Lees tekst 1 en 2.
314p
Laaggeletterdheid is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk
vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Twee kenmerken zijn dat er
verschillende meningen bestaan over de oplossing van het vraagstuk en
dat de overheid erbij betrokken is.
Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die
in tekst 1 of 2 naar voren komen. Geef voor elk kenmerk aan waarom
uit tekst 1 of 2 blijkt dat dit kenmerk van toepassing is op
laaggeletterdheid.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …, want in tekst … staat …
Kenmerk 2: …, want in tekst … staat …
Zie tekst 2.
322p
Stichting Lezen & Schrijven wil laaggeletterdheid onderwerp van gesprek
maken bij publiek en politiek. Ze hebben daartoe machtsmiddelen.
Welke twee machtsmiddelen die de Stichting Lezen & Schrijven heeft,
zijn in tekst 2 te herkennen?
Zie tekst 2.
331p
De media hebben verschillende functies.
Welke twee functies van de media zijn te herkennen in tekst 2?
A de controlerende functie en de socialiserende functie
B de informatieve functie en de amusementsfunctie
C de opiniërende functie en de controlerende functie
D de socialiserende functie en de informatieve functie
Zie tekst 2.
342p
De Stichting Lezen & Schrijven benadert verschillende media, zodat de
media het probleem van laaggeletterdheid onder de aandacht kunnen
brengen bij het publiek. De media hebben ervoor gekozen om veel
aandacht te geven aan laaggeletterdheid en de Week van de
Alfabetisering.
De injectienaaldtheorie en de selectieve-perceptietheorie geven een
verschillende uitleg over wat het effect is op de mening van de burgers
over laaggeletterdheid.
Leg voor beide theorieën uit welk gevolg de aandacht van de media
zou kunnen hebben op de mening van burgers over laaggeletterdheid.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Injectienaaldtheorie: …
Selectieve-perceptietheorie: …
Lees tekst 3.
Zie tekst 1 en 2.
353p
Een mogelijk gevolg van laaggeletterdheid is het ontstaan van
maatschappelijke ongelijkheid.
In tekst 1, 2 en 3 staan voorbeelden genoemd dat laaggeletterdheid kan
leiden tot maatschappelijke ongelijkheid.
Geef een voorbeeld uit tekst 1, 2 en 3 waaruit dit blijkt.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een voorbeeld uit tekst 1 is: …
Een voorbeeld uit tekst 2 is: …
Een voorbeeld uit tekst 3 is: …
Zie tekst 3.
361p
Een maatschappelijk vraagstuk kan vanuit vier verschillende invalshoeken
bekeken worden.
Vanuit welke invalshoek is tekst 3 geschreven?
Bekijk de tabel.
371p
Verschillende media worden door de overheid ingezet om laaggeletterden
te beïnvloeden. Zo willen gemeentes zoals Rotterdam en Schiedam
laaggeletterden overhalen om hulp te zoeken om beter te leren lezen en
schrijven.
Welke uitspraak past bij de tabel?
De meeste laaggeletterden
A hebben een baan.
B hebben geen voortgezet onderwijs gevolgd.
C zijn man.
D zijn niet in Nederland geboren.
Lees tekst 4.
381p
De fracties van GroenLinks en PvdA in Almere hebben in tekst 4 via een
motie het College van burgemeester en wethouders opgeroepen om te
kijken naar de informatie die van de gemeente naar de burgers gaat.
Vaak is die te moeilijk voor laaggeletterde mensen.
GroenLinks en de PvdA behoren bij dezelfde politieke stroming.
Welk uitgangspunt van deze politieke stroming past het best bij de reden
waarom deze twee partijen een motie hebben ingediend?
De twee partijen willen
A burgers zelf zoveel mogelijk verantwoordelijkheid geven bij het
oplossen van hun problemen.
B een kleine rol voor de overheid.
C nationalisme stimuleren.
D opkomen voor de zwakkeren in de samenleving.
391p
Verschillende taken van de overheid in een verzorgingsstaat zijn in de
Grondwet vastgelegd. Een voorbeeld van een taak van de overheid in een
verzorgingsstaat is dat de overheid moet zorgen voor onderwijs.
Noem een andere taak uit de Grondwet die de overheid moet
vervullen om laaggeletterden te helpen.
404p
Het maatschappelijke vraagstuk van laaggeletterdheid kan op
verschillende manieren aangepakt worden. In deze maatschappelijke
analyse staat vooral de manier beschreven hoe de Stichting Lezen &
Schrijven het probleem probeert aan te pakken.
Bij een maatschappelijk probleem is de overheid ook vaak betrokken.
Politieke partijen hebben uitgangspunten. Vanuit die uitgangspunten
komen zij met oplossingen voor problemen. In tekst 4 en 5 is een
mogelijke aanpak vanuit de politiek te herkennen.
Politieke partijen zijn vaak in te delen bij politieke stromingen. Drie
daarvan zijn: de liberale stroming, de christendemocratische stroming en
de sociaaldemocratische stroming.
Kies twee verschillende politieke stromingen uit. Bedenk per gekozen
politieke stroming een aanpak van laaggeletterdheid die past bij de
uitgangspunten van deze twee politieke stromingen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 De politieke stroming is … en een uitgangspunt daarvan is … en de
aanpak die hierbij past is …
2 De politieke stroming is … en een uitgangspunt daarvan is … en de
aanpak die hierbij past is …
Lees tekst 5.
411p
In een democratie moeten de burgers kunnen beschikken over goede
informatie vanuit meerdere gezichtspunten. Een voorbeeld daarvan is
invloed uitoefenen op de politieke agenda.
Welke andere rol van de media is te herkennen in tekst 5 op het
gebied van de democratische besluitvorming?