Eindexamen maatschappijkunde vmbo gl/tl 2004, tijdvak 1 (maatschappijleer 2)

Welke rol van de media heeft Nova vervuld? A Het bieden van amusement. B Het informeren van burgers over het overheidsbeleid. C Het op de politieke agenda plaatsen van onderwerpen. tekst 14 Beïnvloeding Als reactie op de Nova-uitzending en de uitspraken van minister Van Boxtel besloot een aantal islamitische organisaties naar de rechter te stappen. Deze organisaties vonden dat de vier imams ‘gedemoniseerd’ waren (als duivels gepresenteerd werden). Zij eisten een meer objectieve berichtgeving van de media. Zij waren bang dat de Nederlandse bevolking verkeerd beïnvloed zou worden. naar: NOS-teletekstpagina 105 van 10 juni 2002

Er is een aantal beïnvloedingstheorieën van de massamedia. Onder andere zijn er de injectienaaldtheorie en de theorie van selectieve perceptie (selectieve waarneming). Elk van deze theorieën kan een verklaring geven voor de angst van de islamitische organisaties voor een verkeerde beïnvloeding van de Nederlandse bevolking. → Welke verklaring geeft de injectienaaldtheorie voor die angst? → Welke verklaring geeft de theorie van de selectieve perceptie voor die angst?

Tom Janssen tekent vaak een cartoon voor het dagblad Trouw. In cartoon 2 laat hij zijn visie zien op de jacht van de Amerikanen op terroristenleider Osama Bin Laden. Welke functies vervullen de media met het plaatsen van deze cartoon in een krant? A amusementsfunctie en opiniërende functie B amusementsfunctie en reclamefunctie C onderwijsfunctie en opiniërende functie D onderwijsfunctie en reclamefunctie

tekst 15 Berlusconi’s macht over de televisie In een land waar eenderde van de mensen analfabeet is en tweederde geen kranten leest, betekent zeggenschap over de televisie zeggenschap over ‘de waarheid’. Een onafhankelijk instituut voor media-onderzoek heeft uitgerekend dat in het eerste half jaar van de regering Berlusconi de drie journaals van de staatstelevisie RAI 333 minuten zendtijd aan Berlusconi hebben gewijd en 132 aan oppositieleider Rutelli. Berlusconi’s eigen drie zenders gunden hem 612 minuten en Rutelli slechts 35. Maar Berlusconi vindt dat allemaal nog niet genoeg. naar: Algemeen Dagblad van 27 februari 2002

→ Waarom is het voor de democratie in Italië niet goed als de regering Berlusconi veel meer zendtijd krijgt dan de oppositie? Gebruik in je antwoord de taak van de massamedia in een democratie. tekst 16 De Winter ontslagen als columnist Voor Leon de Winter is bij het Algemeen Dagblad het doek gevallen. Na zijn geruchtmakende publicatie over het Nederlandse koningshuis in een Duitse krant en de golf van verontwaardigde reacties die ook in Nederland over hem heen kwam, houdt hij het als columnist verder voor gezien. Een kort en bondig kaderberichtje van de hoofdredactie op de plek in de krant waar normaal de column van De Winter staat, begeleidde afgelopen zaterdag diens afwezigheid: “Leon de Winter is na overleg met de hoofdredactie van het Algemeen Dagblad gestopt met zijn wekelijkse column.” In de week daarvoor hadden de abonnees massaal bij de hoofdredactie van het AD het hoofd van De Winter geëist, nadat hij in de Berliner Morgenpost op zeer beledigende manier over prinses Juliana had geschreven. naar: Algemeen Dagblad van 15 februari 2002

Leon de Winter schreef kritische columns over het koningshuis. Het Algemeen Dagblad vond dat Leon de Winter te ver ging in zijn kritiek op het koningshuis en heeft hem daarom ontslagen. → Waarom heeft de Nederlandse overheid geen mogelijkheid om Leon de Winter een publicatieverbod op te leggen? Verwijs naar een grondrecht van iedere burger.

tekst 17 Journalisten zoeken steun bij de overheid De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) stuurt binnen twee weken een brief aan de Tweede Kamer met het verzoek om overheidssteun aan de dagbladen. Uitgever Wegener maakte woensdag bekend dat de nettowinst in 2001 daalde van 43,5 naar 3,2 miljoen euro. NVJ-secretaris H. Verploeg vindt niet dat uitgeverijen moeten blijven snijden in hun personeelsbestand en moeten blijven fuseren. “Dat gaat ten koste van de dagbladcultuur. Dagbladen zijn essentieel voor de objectieve beeldvorming van de burger”, zegt hij. naar: Apeldoornse Courant van 13 maart 2002

Kunnen de dagbladen steun van de overheid krijgen? A Ja, de kranten krijgen evenveel geld van de overheid als de publieke omroepen. B Ja, er is tijdelijke financiële overheidssteun voor kranten mogelijk om een moeilijke periode te overbruggen. C Nee, de kranten worden uitgegeven door bedrijven, die voor winst moeten zorgen. D Nee, de lezers bepalen of ze een krant blijven lezen en of een krant daardoor blijft bestaan.

Marie-José, een moeder van 44 jaar, surft op het internet en komt op vrouwonline.nl. Zij kijkt naar wat recepten en ziet dat ze via deze site ook naar de weekbladen Libelle en Margriet kan gaan. Haar dochter Nicole van 15 vraagt of zij achter de computer mag. Zij ziet de pagina waar haar moeder op gekeken heeft en gaat gelijk naar haar favoriete meiden.pagina.nl. Even kijken wat ze in de Fancy kan lezen. Waarin verschilt de informatie van de site vrouwonline.nl en de informatie van de site meiden.pagina.nl? De informatie van deze sites richt zich op verschillen in A doelgroepen. B levensbeschouwing. C sociale klassen.

De technologische ontwikkelingen hebben grote gevolgen voor de massamedia. Welke bewering is juist? Door de technologische ontwikkelingen wordt A de concurrentie tussen de publieke zenders groter. B het opzoeken van informatie steeds moeilijker. C het programma-aanbod op de televisie steeds minder gevarieerd. D steeds meer informatie beschikbaar gesteld via internetsites.

Het WK-voetbal is uitgezonden op de publieke zender Nederland 2 door de NOS. In de Mediawet staat een aantal taken omschreven die aan de NOS zijn opgedragen. 1 Het coördineren van de programma's van verschillende omroepen. 2 Het maken van programma's die hoge kijkcijfers scoren. 3 Het uitzenden van programma’s voor etnische- en culturele groeperingen. 4 Het uitzenden van programma’s zoals de verslaggeving over Koninginnedag. → Welke twee taken zijn van de NOS? Schrijf de juiste twee nummers op. tekst 19 We zijn bestolen! ons team! De scheidsrechter heeft er persoonlijk voor gezorgd dat Spanje niet doorgaat op het WK-voetbal. Twee glaszuivere doelpunten werden afgekeurd. Het is een schande dat dit kon gebeuren. Nu moesten strafschoppen de beslissing brengen en Zuid-Korea was daarin de gelukkigste. Het toernooi is compleet verpest door waardeloze scheids- en grensrechters! ongelofelijke prestatie mogelijk gemaakt! naar: een vertaald artikel uit Marca van 23 juni 2002

Zoals je kunt lezen gaan de teksten 19 en 20 over dezelfde wedstrijd, maar de inhoud is verschillend. Welke conclusie kun je trekken naar aanleiding van de teksten 19 en 20? A Alleen tekst 19 is een objectieve tekst. B Beide teksten verschillen omdat de journalisten rekening hielden met de actualiteit. C Beide teksten zijn geschreven vanuit een verschillend referentiekader. D Tekst 20 geeft een beter beeld van de werkelijkheid dan tekst 19.

Niet alle betrokkenen bij Het Parool, zijn het eens met de beslissing van PCM-Uitgeverij. Als de krant niet meer mag uitkomen dan kost dat veel werkgelegenheid, maar het gaat ook ten koste van …. Wat moet er op de puntjes ingevuld worden? A de identiteit van de krant B de pluriformiteit van de media C de subjectiviteit van de berichtgeving

In 1995 heeft de Perscombinatie (de Volkskrant, Trouw en Het Parool) de Dagbladunie (NRC Handelsblad, Algemeen Dagblad) overgenomen. Hoe noemen we deze overname? A marktgerichtheid B persconcentratie C verschraling tekst 22 Liefde voor tv “En daar gaat het om, emoties laten zien in een programma. Emotie is scoren, ook bij mij. En als je werkt bij een commerciële televisiezender als RTL 4 moet je scoren. Vooral de kijkcijfers tellen. Laten we eerlijk zijn: Ik doe programma’s als: ‘Ja, ik wil een miljonair’ niet om hoogstaande televisie te maken. Helemaal niet zelfs. Het moest een spraakmakende show worden, waar iedereen naar zou kijken en het over zou hebben. Dat was de opzet.” bron: Margriet, 11 januari 2002, interview met Carlo Boszhard

tabel 1 Landelijke dagbladen in Nederland totaal abonnementen 1999 2000 1999 % 2000 % 1999 % 2000 % Reformatorisch Dagblad 58.197 58.023 58.011 99,7 57.830 99,7 186 0,3 193 0,3 Nederlands Dagblad 32.194 32.006 32.626 99,1 31.595 98,7 288 0,9 411 1,3 totaal 1.969.366 1.959.802 1.667.739 84,7 1.667.780 85,1 301.627 15,3 292.022 14,9 bron: De journalist van 26 januari 2001 Zie tabel 1.

Hieronder staan twee conclusies over tabel 1. conclusie 1: De oplage van de populaire massakranten is in 2000 groter dan de oplage van kwaliteitskranten. conclusie 2: Dagbladen met een protestants-christelijke identiteit worden vooral los verkocht. → Geef per conclusie aan of deze juist of onjuist is en leg uit waarom. Doe het zo: Conclusie 1 is … omdat … Conclusie 2 is … omdat …