bronnen

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2008, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Staatsinrichting van Nederland

12p
Vijf beweringen over de grondwetswijziging van 1848:
1 De Eerste en Tweede Kamer worden afgeschaft en er komt één
volksvertegenwoordiging.
2 De ministers zijn verantwoordelijk en de koning is onschendbaar.
3 De monarchie wordt afgeschaft en Thorbecke wordt minister-president.
4 Door middel van het censuskiesrecht mogen mannen rechtstreeks de
Tweede Kamer kiezen.
5 Het algemeen kiesrecht voor mannen wordt ingevoerd.
Welke twee beweringen zijn juist? Schrijf alleen de nummers op.
22p
Enkele politieke groepen:
1 confessionelen
2 liberalen
3 socialisten
Geef bij elke politieke groep de naam van één van hun leiders in de periode
tussen 1848 en 1917.
Doe het zo:
Leider van groep 1: … (vul naam in)
(enz. tot en met groep 3)
Gebruik bron 1.
31p
De schrijver van de brief zegt het niet letterlijk, maar het is duidelijk zijn
bedoeling te waarschuwen voor de gevaren van het socialisme.
Noem één gevaar dat de schrijver ziet in het socialisme.
Gebruik bron 2, 3, 4 en 5.
41p
Geef per bron aan of die hoort bij een confessionele stroming of niet.
Doe het zo:
bron 2: wel/niet (maak je keuze)
(enz. tot en met bron 5)
Gebruik bron 6.
52p
De tekenaar is een voorstander van het algemeen kiesrecht. Dat is onder
andere te zien aan de vlag met het opschrift en aan de vrouw die een symbool
van de vrijheid en de vooruitgang is. De tekenaar heeft nog meer symbolen in
de tekening aangebracht, zoals:
− de heuvel
− de opgeheven armen en strakke blikken van de mensen
− de zonsopgang
Geef bij twee van deze drie symbolen een verklaring waaruit blijkt dat de
tekenaar voorstander is van algemeen kiesrecht.
Doe het zo:
Symbool … (noem een symbool), want … (geef verklaring).
(enz. voor een tweede symbool)
61p
Noem één reden waarom het districtenstelsel voor kleine landelijke partijen
nadelig is.
71p
Welk argument voeren de voorstanders van het districtenstelsel aan?
Gebruik bron 7.
81p
In 1917 werd de grondwet op een aantal punten gewijzigd. De tekenaar laat zien
dat de confessionelen tevreden waren.
Waarover waren de confessionelen tevreden?
Gebruik nogmaals bron 7.
91p
De huilende vrouw is Aletta Jacobs. Zij heeft volgens de tekenaar ‘niks’
gekregen.
Wat had ze graag willen hebben?
Gebruik nogmaals bron 7.
101p
Toch stond Aletta Jacobs in werkelijkheid niet met lege handen. Het bordje ‘niks’
is dan ook niet helemaal juist.
Wat hebben vrouwen in 1917 wél gekregen?
Gebruik bron 8.
111p
Welke toelichting hoort bij de prent?
A Er is een einde gekomen aan het kabinet. De afgetreden ministers krijgen
hulp bij het zoeken naar een nieuwe baan.
B Er is een nieuw kabinet gekozen door de burgers. Maar de nieuwe ministers
weten niet goed wat ze moeten doen.
C Er zijn verkiezingen geweest voor de Tweede Kamer. Daarna volgen er
soms moeizame besprekingen over wie met wie wil regeren.
D Er zijn verkiezingen voor de Tweede Kamer. Maar omdat de partijen zoveel
beloftes doen, weten de kiezers niet op wie zij moeten stemmen.
121p
Welke uitspraak over de Nederlandse rechtspraak is juist?
A Ambtenaren en politici hebben het recht om mee te beslissen over de
uitspraak in een rechtszaak.
B Een rechter is onafhankelijk en de meeste rechtszaken vinden in het
openbaar plaats.
C Om een eerlijke rechtspraak te bevorderen, worden rechters om de vijf jaar
door het volk gekozen.
D Rechters verliezen hun baan wanneer zij een uitspraak doen waarmee de
regering het oneens is.
132p
Enkele beweringen over de taken van de officier van justitie:
1 De officier van justitie bepaalt samen met een rechter het vonnis.
2 De officier van justitie eist in een rechtszaak tegen een verdachte een straf.
3 De officier van justitie kan onderzoek laten doen naar de zaken waarvan de
verdachte wordt beschuldigd.
4 De officier van justitie mag geen getuigen oproepen en ondervragen.
Welke twee beweringen over de taken van de officier van justitie zijn juist?
Schrijf alleen de nummers op.
Gebruik bron 9, 10, 11 en 12.
141p
De vier bronnen laten gebeurtenissen zien die te maken hebben met de
geschiedenis van de Nederlandse staatsinrichting.
Zet de bronnen in de juiste tijdvolgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, vervolgens … en ten slotte … (schrijf de nummers op).
Gebruik bron 13.
151p
De maker van de advertentie heeft een fout gemaakt in zijn beschrijving van de
staatsinrichting in de 19e eeuw.
Welke fout staat er in de bron? Geef ook aan waarom dit fout is.
161p
In 2006 ontvingen enkele tekenaars bedreigingen naar aanleiding van hun
spotprenten. De tekenaars vinden dat je in een democratische samenleving
kritiek mag leveren of iemand mag bespotten.
Op welk grondrecht beroepen de tekenaars zich en is daarbij sprake van een
klassiek of een sociaal grondrecht?
A Het recht op bestaanszekerheid; dat is een klassiek grondrecht.
B Het recht op gelijke behandeling; dat is een sociaal grondrecht.
C Vrijheid van godsdienst; dat is een sociaal grondrecht.
D Vrijheid van meningsuiting; dat is een klassiek grondrecht.
171p
Noem één grondwettelijk recht dat Tweede Kamerleden wél hebben, maar
Eerste Kamerleden niet.

opgave 2Historisch overzicht vanaf 1900 (en de drie verrijkingsdelen)

181p
Welke gebeurtenis in Sarajevo in 1914 wordt vaak gezien als aanleiding tot het
uitbreken van de Eerste Wereldoorlog?
Gebruik bron 14, 15, 16 en 17.
191p
De bronnen staan in willekeurige volgorde en hebben te maken met de Eerste
Wereldoorlog. De afgebeelde gebeurtenissen spelen zich af in verschillende
perioden.
Zet de bronnen in de juiste tijdvolgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, vervolgens … en ten slotte … (schrijf de nummers op).
Gebruik bron 18.
202p
Geef van twee onderdelen uit de bron aan waarom die passen bij de manier
waarop er oorlog gevoerd werd tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Doe het zo:
Onderdeel: … (noem onderdeel uit de bron), omdat … (geef uitleg).
Onderdeel: … (noem ander onderdeel uit de bron), omdat … (geef uitleg).

opgave 3Verrijkingsdeel: de opkomst en de gevolgen van het communisme in de Sovjetunie

212p
De Sovjetunie ten tijde van Stalin was een totalitaire dictatuur. Het stalinisme
kenmerkte zich onder andere door de persoonsverheerlijking van Stalin en zijn
alleenheerschappij.
Noem drie andere kenmerken van de totalitaire dictatuur onder Stalin.
221p
Het communisme in de Sovjetunie had gevolgen voor de arbeiders.
Welk gevolg voor de arbeiders is juist?
A De arbeiders merkten niet veel van het communisme, omdat het
communisme zich vooral bezighield met politiek.
B De arbeiders moesten door middel van communistische vijfjarenplannen
eigen bedrijven beginnen.
C De arbeiders moesten werken aan de door de communistische partij
opgelegde productieplannen.
D De arbeiders werden massaal van de stad naar het platteland gestuurd om
daar verplicht samen te werken in de landbouw.
Gebruik bron 19, 20, 21 en 22.
232p
Welke twee bronnen horen bij de periode vóór de Duitse inval in Rusland in
1941? Schrijf alleen de twee nummers op.
242p
Een invulopdracht over de economische crisis in de jaren dertig van de
twintigste eeuw:
1 De economische crisis ontstond in 1929 toen de beurs in … (Amsterdam /
New York) … instortte.
2 De reactie van de regering Colijn op de economische crisis staat bekend als
… (aanpassingspolitiek / gelijkschakeling) ….
3 Daarnaast probeerde de regering Colijn mensen aan het werk te krijgen door
het stimuleren van … (werkverschaffingsprojecten / omscholingen) ….
Kies telkens uit de twee mogelijkheden.
Doe het zo:
1 … (kies uit: Amsterdam / New York)
(enz. voor 2 en 3)
Gebruik bron 23.
252p
De ‘bloed- en bodemtheorie’ past bij de ideeën van de nazi’s. Volgens hen
bestond er een speciale band tussen de Duitse grond en haar bewoners.
Dit propaganda-affiche staat vol met symbolen die de nazi’s gebruikten.
Noem twee symbolen uit de bron en geef per symbool aan waarom dat past
bij de ideeën van de nazi’s.
Doe het zo:
Symbool … (noem een symbool) past bij de ideeën van de nazi’s, omdat …
(geef verklaring).
Symbool … (noem een tweede symbool) past bij de ideeën van de nazi’s,
omdat … (geef verklaring).
Gebruik bron 24.
261p
Waaruit blijkt dat de tekenaar de spot drijft met propaganda van de nazi’s?
Gebruik nogmaals bron 24.
271p
Geef aan waarom het niet waarschijnlijk is dat deze tekening in Duitsland
gepubliceerd is in de tijd dat de nazi’s aan de macht waren.
Gebruik bron 25.
281p
Waarom is trouw zweren van rechters aan de leider van een land kenmerkend
voor een totalitaire samenleving?
Gebruik bron 26.
291p
Tijdens de oorlog gaven Nederlanders dit soort affiches aan elkaar door.
Waarvan is het verspreiden van dit affiche een voorbeeld?
A van aanpassing aan de Duitse bezetting
B van collaboratie met de Duitse bezetters
C van geweld tegen de Duitse bezetting
D van verzet tegen de Duitse bezetters
Gebruik bron 27.
302p
Wat wordt bedoeld met ‘plaatsen waar verschrikkelijke dingen zijn gebeurd’?
Geef ook aan waarom het volgens de makers van de bron belangrijk is dat deze
plaatsen nooit vergeten mogen worden.
Doe het zo:
Met deze plaatsen wordt bedoeld: … (vul in).
Deze plaatsen mogen nooit vergeten worden, omdat … (geef een reden).

opgave 4Verrijkingsdeel: Nederlands-Indië en Indonesië

312p
Na de Tweede Wereldoorlog dachten de Nederlandse regering en de
Indonesische nationalisten verschillend over de toekomstige bestuursvorm van
Indonesië.
Welke bestuursvorm had de Nederlandse regering voor ogen en welke
bestuursvorm wilden de Indonesische nationalisten?
Doe het zo:
de Nederlandse regering: … (noem de bestuursvorm)
de Indonesische nationalisten: … (noem de bestuursvorm)
Gebruik bron 28, 29, 30, 31 en 32.
322p
Welke twee uitspraken zijn gedaan door Soekarno? Schrijf alleen de twee
nummers op.

opgave 5Verrijkingsdeel: de brandhaard Israël en Palestina

331p
De Verenigde Staten hadden verschillende redenen om Israël te steunen bij de
stichting van de staat Israël in 1948.
Welke van de volgende redenen heeft bij de Verenigde Staten een rol gespeeld
om de stichting van de staat Israël te steunen?
A De Verenigde Staten hadden van de Verenigde Naties daartoe de opdracht
gekregen.
B De Verenigde Staten stonden sympathiek tegenover Israël vanwege de
Holocaust.
C De Verenigde Staten waren dat verplicht, omdat Israël lid is van de
Europese Unie.
D De Verenigde Staten waren economisch afhankelijk van de Israëlische olie.
342p
Noem twee oorzaken voor het conflict tussen Israël en de Arabische landen
tussen 1945 en 1979.
Gebruik bron 33.
351p
Drie personen worden in de tekening vrolijk afgebeeld.
Geef een reden waarom één persoon niet blij is met de Camp David-
akkoorden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
Gebruik bron 34.
361p
Over welke situatie uit de Koude Oorlog wordt in deze vergadering overlegd?
372p
In Berlijn hebben zich tijdens de Koude Oorlog verschillende gebeurtenissen
voorgedaan die ingrijpend zijn geweest voor de geschiedenis van deze stad.
Noem twee van deze historische gebeurtenissen. Let op! Je hoeft geen
jaartallen te noemen, alleen gebeurtenissen.
Gebruik bron 35.
381p
Welke periode wordt in de bron beschreven?
A de jaren vijftig
B de jaren zestig
C de jaren zeventig
D de jaren tachtig
Gebruik bron 36, 37, 38 en 39.
391p
Zet de bronnen in de juiste tijdvolgorde, van vroeger naar later.
Doe het zo:
Eerst …, dan …, vervolgens … en ten slotte... (schrijf de nummers op).
Gebruik bron 40.
401p
De tekenaar vergelijkt het terrorisme met drie ideologieën die in de westerse
geschiedenis een grote rol hebben gespeeld.
Geef aan welke overeenkomst de tekenaar ziet tussen het terrorisme en de
drie ideologieën.
Gebruik bron 41.
411p
Op welke kaart is de Europese Unie, zoals die sinds 2007 is samengesteld, op
de juiste wijze weergegeven?
A kaart 1
B kaart 2
C kaart 3
D kaart 4
Gebruik bron 42.
421p
In welk jaar is deze foto gemaakt? Kies uit: 1901, 1921, 1941, 1961 of 1981.
Geef ook aan waarom je voor dat jaartal gekozen hebt.
Doe het zo:
De foto is gemaakt in … (vul jaartal in), omdat … (geef een reden).
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.