bronnen

Eindexamen beeldende vakken vmbo gl/tl 2006, tijdvak 1

bij dit examen

Open vragen
− Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee
redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee
redenen kunnen punten opleveren.
…, VELASQUEZ, INSPIREER MIJ!
De Spaanse hofschilder Velasquez maakte in de zeventiende eeuw verschillende portretten van de koninklijke Spaanse familie. Afbeelding 1 is zo’n familieportret; het heet Las Meninas. In het Nederlands betekent dit De…

De Spaanse hofschilder Velasquez maakte in de zeventiende eeuw verschillende portretten van de koninklijke Spaanse familie. Afbeelding 1 is zo’n familieportret; het heet Las Meninas. In het Nederlands betekent dit De hofdames. Het blonde meisje middenvoor is een prinsesje; ze heet Margarita. Ze wordt omringd door hofdames en ander hofpersoneel. Velasquez heeft ook zichzelf op dit schilderij afgebeeld: hij is de man achter de schildersezel links. Als hofschilder nam Velasquez een belangrijke positie in aan het hof. Het schilderij is meer dan drie meter hoog en bijna drie meter breed.

13p
Bekijk afbeelding 1.
Op dit schilderij is veel te zien; toch heeft Velasquez ervoor gezorgd dat vooral het
prinsesje Margarita opvalt.
Noem drie manieren waarop hij ervoor gezorgd heeft dat het prinsesje opvalt.
21p
Bekijk afbeelding 1.
De personen rondom het prinsesje zijn zeer gedetailleerd weergegeven. Die detaillering
ontbreekt bij de personen op de achtergrond, echter niet bij Velasquez, de man achter de
schildersezel.
Leg uit waarom Velasquez zichzelf net zo gedetailleerd afbeeldt als de personen op
Dit schilderij wordt vooral bewonderd omdat het zo realistisch is. Het realistische karakter ontstaat onder meer door het licht dat door het raam rechts vooraan de ruimte binnenvalt.
33p
Bekijk afbeelding 1.
Een van de effecten van het binnenvallende licht is de plasticiteit in de personen op de
voorgrond.
Noem nog drie andere effecten die ontstaan door het binnenvallende licht.
… Velasquez, inspireer mij! schreef Picasso in 1898. Hij was toen zestien jaar en een groot bewonderaar van Velasquez. Veel later, in 1957, bestudeerde hij het schilderij opnieuw. Het schilderij fascineerde hem zó…

… Velasquez, inspireer mij! schreef Picasso in 1898. Hij was toen zestien jaar en een groot bewonderaar van Velasquez. Veel later, in 1957, bestudeerde hij het schilderij opnieuw. Het schilderij fascineerde hem zó dat hij in vijf maanden een serie van 58 schilderijen maakte. Deze schilderijen hebben ook de titel De Hofdames. Hij nam een zwartwitfoto, die je ziet op afbeelding 2, van het schilderij van Velasquez als uitgangspunt. Op afbeelding 3 zie je het eerste schilderij dat Picasso in deze serie maakte.

43p
Vergelijk afbeelding 1 en 3.
De voorstelling op afbeelding 1 vertoont overeenkomsten met de voorstelling op
afbeelding 3.
Geef hiervan drie voorbeelden.
52p
Vergelijk afbeelding 1en 3.
Ook de vormgeving van afbeelding 1 vertoont overeenkomsten met de vormgeving van
afbeelding 3.
Leg dit uit aan de hand van twee aspecten van de vormgeving.
62p
Bekijk afbeelding 3.
De vormgeving van de schilder, zijn palet en zijn kwasten verschilt van de vormgeving
van de rest van het schilderij.
Leg aan de hand van twee aspecten van de vormgeving uit dat Velasquez en zijn
attributen verschillen van de vormgeving van de rest van het schilderij.
73p
Bekijk afbeelding 3.
Het verschil in vormgeving tussen de schilder en zijn attributen en de rest van het
schilderij veroorzaakt een aantal effecten.
Noem drie van die effecten.
Op afbeelding 4 zie je een van de laatste portretjes die Picasso in deze serie schilderijen maakte. Afbeelding 5 toont een detail van het schilderij op afbeelding 1.
83p
Vergelijk afbeelding 4 en 5.
De voorstellingen lijken wel wat op elkaar. Maar duidelijk is dat Picasso het prinsesje van
Velasquez niet zomaar heeft gekopieerd: hij heeft een heel eigen vormgeving gekozen.
Leg aan de hand van drie aspecten van de vormgeving uit dat Picasso heel anders
heeft gewerkt dan Velasquez.
Na het portretje maakte Picasso het schilderij op afbeelding 6. Hij nam hierbij niet meer een detail maar het héle schilderij van Velasquez als uitgangspunt.
91p
Vergelijk afbeelding 3 en 6.
Beide schilderijen zijn schematisch. Het schilderij op afbeelding 6 is echter sterker
geschematiseerd dan het schilderij op afbeelding 3.
Leg uit dat het schilderij op afbeelding 6 meer schematisch is dan het schilderij op
afbeelding 3.
101p
Vergelijk afbeelding 1 en 6.
Net als in het schilderij op afbeelding 1 speelt ook in het schilderij op afbeelding 6 licht
een heel belangrijke rol.
Leg uit dat in het schilderij op afbeelding 6 licht een belangrijke rol speelt.
111p
“Slechte kunstenaars kopiëren. Goede kunstenaars stelen“, zei Picasso eens.
Leg uit dat de schilderijen op afbeelding 3, 4 en 6 geen kopieën zijn van De Hofdames
van Velasquez, maar eigen creaties van Picasso zélf.

opgave 1REGELS, REGELMAAT EN ROSSI

In de eerste eeuw na Christus schreef de Romein Vitruvius een handboek over
architectuur. Het werd een boek dat door veel architecten door de eeuwen heen
grondig werd bestudeerd en de regels daaruit werden door velen toegepast. De
belangrijkste van al die regels was dat een architect zich diende te houden aan ‘vaste’
maten en verhoudingen. Op afbeelding 7 zie je een (reconstructie)tekening van een
woonhuis dat Vitruvius ontwierp en op afbeelding 8 zie je de plattegrond ervan.
121p
Bekijk afbeelding 8.
Een andere belangrijke regel van Vitruvius is dat gebouwen uit geometrische vormen
moeten zijn opgebouwd.
Leg uit dat geometrische vormen in de plattegrond een rol spelen.
131p
Bekijk afbeelding 7 en 8.
Ook regelmaat en harmonie werden door Vitruvius belangrijk gevonden.
Noem een manier waarop Vitruvius regelmaat en harmonie heeft aangebracht.
Op afbeelding 9 zie je de plattegrond van het Palazzo Farnese. Dit paleis werd in de
vijftiende eeuw door de Italiaanse architect Da Sangallo gebouwd volgens de regels
van Vitruvius. Op afbeelding 10 zie je de voorgevel van dit paleis.
142p
Vergelijk afbeelding 8 en 9.
In de plattegrond van Palazzo Farnese op afbeelding 9 zie je een aantal overeenkomsten
met de plattegrond van Vitruvius op afbeelding 8. Zo zie je dat beide plattegronden zijn
opgebouwd uit rechthoekige vormen.
Noem nog twee andere overeenkomsten.
152p
Bekijk afbeelding 10.
Net als in de plattegronden op afbeelding 8 en 9 zie je regelmaat in de gevel van
Palazzo Farnese op afbeelding 10.
Noem van de gevel op afbeelding 10 twee kenmerken waardoor regelmaat is bereikt.
Op afbeelding 11 zie je de ingangspartij van Palazzo Farnese, ontworpen door de
kunstenaar Michelangelo. De ingangspartij strekt zich uit tot en met de eerste
verdieping van het gebouw.
163p
Bekijk afbeelding 10 en 11.
De ingangspartij valt op omdat deze afwijkt van de rest van de gevel.
Noem drie kenmerken waardoor de ingangspartij afwijkt.
Aldo Rossi is een Italiaans architect. In de jaren negentig van de vorige eeuw werd
hem gevraagd een woonblok in het centrum van Berlijn opnieuw op te bouwen. Op
afbeelding 12 en 13 zie je gevels die Rossi voor dit Berlijnse woonblok ontwierp. In
deze gevels is te zien dat hij zich heeft laten inspireren door de gevels van Palazzo
Farnese: de structuur van de gevels van dit woonblok vertoont overeenkomsten met de
gevel van Palazzo Farnese.
173p
Bekijk afbeelding 12 en 13.
Aldo Rossi schreef, net als Vitruvius, een architectuurboek. In dit boek keert hij zich tegen
‘eentonige architectuur’.
In dit woonblok heeft Rossi ervoor gezorgd dat de gevels niet eentonig zijn.
Noem drie manieren waarop Rossi dat heeft gedaan.
181p
Bekijk afbeelding 12 en 13.
Het woonblok wordt wel omschreven als een ‘collage’.
Leg uit wat hiermee wordt bedoeld.
191p
Bekijk afbeelding 12 en 13.
Dit gebouw wordt wel gezien als een eerbetoon aan Da Sangallo.
Ben je het met deze visie eens? Beargumenteer je antwoord.

opgave 2DE TWEEDE RONDE

Een aantal meubels van de Nederlandse ontwerper Piet Hein Eek is gemaakt van sloophout. Sloophout is hout dat al een keer is gebruikt. Sloophout kan allerlei vormen, maten en kleuren hebben; daardoor wordt het vaak als waardeloos beschouwd. Op afbeelding 14 zie je de kast die Eek voor zijn…

Een aantal meubels van de Nederlandse ontwerper Piet Hein Eek is gemaakt van sloophout. Sloophout is hout dat al een keer is gebruikt. Sloophout kan allerlei vormen, maten en kleuren hebben; daardoor wordt het vaak als waardeloos beschouwd. Op afbeelding 14 zie je de kast die Eek voor zijn afstuderen aan de kunstacademie in 1990 maakte. In het bovenste deel van deze kast zie je twee deurtjes en onderin bevinden zich drie lades.

Bekijk afbeelding 14. Deze kast is - net als veel andere meubels van Eek - van sloophout gemaakt. → Noem drie kenmerken waaraan je kunt zien dat Eek hier sloophout heeft gebruikt.
Bekijk afbeelding 14. Het hout waarmee Eek deze kast heeft gemaakt, kostte hem heel weinig. Toch is deze kast duur. → Noem twee redenen waarom zo’n kast toch duur kan zijn.
Bekijk afbeelding 14. Eek wil op een geheel eigen manier commentaar leveren op de wegwerpmentaliteit van onze hedendaagse samenleving. → Leg uit hoe hij dit commentaar in deze kast heeft verwerkt.
Op afbeelding 15 zie je You can’t lay down your memory , een kast van de Nederlandse ontwerper Tejo Remy uit 1991. De kast is opgebouwd uit lades afkomstig van verschillende afgedankte kasten en bureaus. Remy maakte voor elk van deze lades een houten ‘kistje’ en plaatste daar de lades in. Daarna…

Op afbeelding 15 zie je You can’t lay down your memory , een kast van de Nederlandse ontwerper Tejo Remy uit 1991. De kast is opgebouwd uit lades afkomstig van verschillende afgedankte kasten en bureaus. Remy maakte voor elk van deze lades een houten ‘kistje’ en plaatste daar de lades in. Daarna ‘ordende’ hij deze kistjes en figuur bond 1 ze met een riem samen. Op figuur 1 zie je hoe hij een van zijn kasten in elkaar zet. figuur 1

Bekijk afbeelding 15 en figuur 1. You can’t lay down your memory werd in verschillende musea tentoongesteld. In het ene museum is de ordening van de kast anders dan in het andere museum. → Leg uit hoe het komt dat de ordening kan variëren.
Bekijk afbeelding 15. De titel You can’t lay down your memory verwijst volgens Remy naar gebeurtenissen en ervaringen die de mens als herinneringen in zijn geheugen opslaat. → Leg uit hoe de kast verwijst naar het opslaan van gebeurtenissen en ervaringen.
Bekijk afbeelding 15. In de kast heeft Remy ook verbeeld dat het opslaan van ervaringen en gebeurtenissen in ons geheugen vrij willekeurig plaatsvindt. → Leg dit uit aan de hand van de ordening van de kast.
Bekijk afbeelding 15. Ieder mens heeft ook ‘gaten’ in zijn geheugen. → Leg uit hoe Remy dat hier verbeeldt.
Remy maakte lange tijd deel uit van een groep ontwerpers die zich Droog Design noemde. De ontwerpen van Droog Design kenmerken zich enerzijds door eenvoud, anderzijds door humor.
Bekijk afbeelding 15. → Leg aan de hand van het begrip eenvoud en het begrip humor uit dat deze kast past in de visie van Droog Design. Remy’s sobere vormgeving is volgens hemzelf een reactie op bepaald design uit de jaren tachtig van de vorige eeuw. Op afbeelding 16 zie je het meubel Carlton van…

Bekijk afbeelding 15. → Leg aan de hand van het begrip eenvoud en het begrip humor uit dat deze kast past in de visie van Droog Design. Remy’s sobere vormgeving is volgens hemzelf een reactie op bepaald design uit de jaren tachtig van de vorige eeuw. Op afbeelding 16 zie je het meubel Carlton van Ettore Sotssas uit 1981, een voorbeeld van design waar Remy met zijn werk op reageert.

Vergelijk afbeelding 15 en 16. → Noem drie aspecten van de vormgeving waarin de kasten op afbeelding 15 en 16 verschillen.
Vergelijk afbeelding 14 en 16 . Beide kasten hebben een praktische functie. Toch is de kast van Eek vooral praktisch van aard en heeft het meubel van Sotssas vooral een decoratieve functie. → Noem twee kenmerken van de kast op afbeelding 16 waardoor deze vooral decoratief is.

opgave 3OUDHOLLANDS

Vanaf de zestiende eeuw worden in woonhuizen wanden en vloeren voorzien van
keramische tegels. Vanaf de achttiende eeuw worden ook rondom de centrale
stookplaats in huizen tegels aangebracht. Een dergelijke stookplaats wordt een
schouw genoemd. Op afbeelding 17 zie je een foto van een schouw uit de achttiende
eeuw en op afbeelding 18 een van de tegels van die schouw.
301p
Bekijk afbeelding 17.
Tegels worden - zoals hier rond een stookplaats - vooral toegepast vanwege hun
praktische functie.
Leg uit dat tegels op deze plaatsen worden gebruikt vanwege hun praktische functie.
312p
Bekijk afbeelding 17 en 18.
Op een aantal tegels van deze schouw zijn bijbelse voorstellingen te zien.
Geef twee redenen waarom vroeger juist op zo’n centraal gelegen plaats zulke
voorstellingen te zien zijn.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
De tegel op afbeelding 18 toont de kruisiging van Jezus. Op afbeelding 19 zie je een
prent met eenzelfde voorstelling. Dergelijke prenten werden vaak als voorbeeld voor
de tegels gebruikt.
322p
Vergelijk afbeelding 18 en 19.
De voorstelling op de prent op afbeelding 19 en de tegel op afbeelding 18 vertonen grote
gelijkenis. Maar ook de vormgeving laat overeenkomsten zien.
Noem twee aspecten van de vormgeving waaraan je kunt zien dat de prent als
voorbeeld is gebruikt.
333p
Vergelijk afbeelding 18 en 19.
Toch is de tegel geen kopie van de prent.
Noem drie aspecten van de vormgeving waarin de tegel van de prent afwijkt.
Hugo Kaagman, een Nederlands vormgever, nam in 2004 een oudhollandse schouw
als uitgangspunt voor het werk dat je ziet op afbeelding 20, 21 en 22.
Op dit werk, ook een schouw, zie je verschillende voorstellingen die in verband te
brengen zijn met het verleden, het Hollandse landschap of met onze moderne
samenleving.
343p
Bekijk afbeelding 21 en 22.
Geef drie voorbeelden van voorstellingen die naar het Hollandse landschap verwijzen.
353p
Geef drie voorbeelden van voorstellingen die naar het verleden verwijzen.
362p
Geef twee voorbeelden van voorstellingen die naar de moderne samenleving
verwijzen.
372p
Bekijk afbeelding 20, 21 en 22.
De tegels hebben zowel figuratieve als decoratieve kenmerken.
Geef twee voorbeelden van decoratieve kenmerken.
381p
Bekijk afbeelding 20, 21 en 22.
Het werk van Kaagman is méér dan het kopiëren van oudhollandse clichés.
Geef een argument voor deze bewering.
ga naar de volgende pagina einde