bronnen

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2009, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Open vragen
Geef niet meer antwoorden (redenen, voorbeelden e.d.) dan er worden
gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd en je geeft meer
dan twee redenen, dan worden alleen de eerste twee in de beoordeling
meegeteld.

opgave 1De Nederlanders en hun vakantiebestemmingen

bron 1 Oostenrijk bron 2
Met welke letter is in bron 1 het skigebied rond de plaats Kitzbühel aangegeven? A P B Q C R D S
Het skigebied rond Kitzbühel wordt de Kitzbühler Alpen genoemd. Het gebied wordt door de ondernemers als zeer sneeuwzeker omschreven. In een advertentie geven ze daar vier natuurlijke redenen voor (zie bron 2). Bij de vierde natuurlijke reden wordt de ligging van de skipistes genoemd. → Leg uit…

Het skigebied rond Kitzbühel wordt de Kitzbühler Alpen genoemd. Het gebied wordt door de ondernemers als zeer sneeuwzeker omschreven. In een advertentie geven ze daar vier natuurlijke redenen voor (zie bron 2). Bij de vierde natuurlijke reden wordt de ligging van de skipistes genoemd. → Leg uit waarom deze ligging van de pistes op deze hellingen ervoor zorgt dat de sneeuw langer blijft liggen.

bron 3 Een sneeuwkanon
Als er te weinig sneeuw valt, staan ruim 2.000 sneeuwkanonnen klaar (bron 3). Naast voordelen zitten er ook nadelen aan het inzetten van sneeuwkanonnen. → Noem twee van deze nadelen.
bron 4 Toeristengebieden en aantal overnachtingen (x1.000.000), 2005 4 Deltagebied 1 N.W.-Overijssel 6 Hollands-Utrechtse meren 5 12 9 Gelders rivierengebied 10 Achterhoek 11 Twente, Salland en Vechtstreek bron 5 Overnachtingen per logiesvorm, 2003
opgave als beeld van het examen
Klaas en Marieke bestuderen tijdens een aardrijkskundeles de bronnen 4 en 5. Naar aanleiding van deze twee kaarten trekken zij de volgende conclusies: 1 In de weergegeven vakantiegebieden in bron 4 is het aandeel van Nederlandse vakantiegangers altijd hoger dan het aandeel van buitenlandse…

Klaas en Marieke bestuderen tijdens een aardrijkskundeles de bronnen 4 en 5. Naar aanleiding van deze twee kaarten trekken zij de volgende conclusies: 1 In de weergegeven vakantiegebieden in bron 4 is het aandeel van Nederlandse vakantiegangers altijd hoger dan het aandeel van buitenlandse vakantiegangers. 2 Beide kaarten hebben betrekking op zowel lange als korte vakanties. 3 Vergeleken met de andere gebieden in Oost- en Zuid-Nederland kent Zuid-Limburg een relatief hoog aantal overnachtingen in hotels en pensions. → Neem de nummers van de conclusies over op het antwoordblad en zet erachter of de conclusie juist is of onjuist.

De legendanummers 5 en 6 van bron 4 hebben betrekking op de merengebieden. Opvallend is het betrekkelijk geringe aantal overnachtingen. Dat lijkt vreemd gezien het feit dat deze meren voor watersporters aantrekkelijke gebieden zijn. → Geef een reden waarom het aantal overnachtingen in de…

De legendanummers 5 en 6 van bron 4 hebben betrekking op de merengebieden. Opvallend is het betrekkelijk geringe aantal overnachtingen. Dat lijkt vreemd gezien het feit dat deze meren voor watersporters aantrekkelijke gebieden zijn. → Geef een reden waarom het aantal overnachtingen in de merengebieden relatief laag is.

bron 6 Aantal en aandeel Nederlandse deelnemers aan vakanties, 1990 en 2005 jaar aantal deelnemers aan vakanties x1000 aandeel deelnemers aan vakanties in % 1990 10.426 74,6 2005 12.436 80,8 bron 7 Korte vakanties van Nederlanders in het buitenland naar bruto inkomen per huishouden per jaar Bruto…

bron 6 Aantal en aandeel Nederlandse deelnemers aan vakanties, 1990 en 2005 jaar aantal deelnemers aan vakanties x1000 aandeel deelnemers aan vakanties in % 1990 10.426 74,6 2005 12.436 80,8 bron 7 Korte vakanties van Nederlanders in het buitenland naar bruto inkomen per huishouden per jaar Bruto inkomen per huishouden België Frankrijk Duitsland overige landen

Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de bronnen 6 en 7. 1 In 2005 ging ruim 80% van de Nederlanders op vakantie. 2 De vakantieparticipatie is in Nederland tussen 1990 en 2005 afgenomen. 3 Voor korte vakanties is België de meest favoriete bestemming. 4 Mensen met een inkomen van meer…

Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de bronnen 6 en 7. 1 In 2005 ging ruim 80% van de Nederlanders op vakantie. 2 De vakantieparticipatie is in Nederland tussen 1990 en 2005 afgenomen. 3 Voor korte vakanties is België de meest favoriete bestemming. 4 Mensen met een inkomen van meer dan 34.000 euro kiezen vaker een verdere bestemming voor een korte vakantie dan mensen met een inkomen van minder dan 34.000 euro. → Welke uitspraken zijn juist? Noteer de nummers van de juiste uitspraken op het antwoordblad.

Niet alle Nederlanders gaan elk jaar met vakantie. Zo slaan ouders met heel jonge kinderen wel eens een jaartje over. → Noem een andere groep Nederlanders die ook niet zo gemakkelijk elk jaar op vakantie kan gaan.
Reizen met bestemmingen buiten Europa zullen in de toekomst waarschijnlijk toenemen. Eén van de redenen is de toename van de welvaart. → Noem een andere reden.
bron 8 Vakanties naar het buitenland met verschillende vervoersmiddelen, 2004 Diagrammen 1, 2 en 3 Legenda: auto trein touringcar vliegtuig
Nederlanders gebruiken verschillende vervoersmiddelen voor een vakantie naar het buitenland. In de diagrammen 1, 2 en 3 van bron 8 staat de verdeling tussen de belangrijkste vervoersmiddelen weergegeven voor 2004. Slechts één van deze diagrammen geeft de juiste verhouding weer. Welk diagram is dat?…

Nederlanders gebruiken verschillende vervoersmiddelen voor een vakantie naar het buitenland. In de diagrammen 1, 2 en 3 van bron 8 staat de verdeling tussen de belangrijkste vervoersmiddelen weergegeven voor 2004. Slechts één van deze diagrammen geeft de juiste verhouding weer. Welk diagram is dat? A diagram 1 B diagram 2 C diagram 3

Nederlandse vakantiegangers gaan liever met de touringcar op vakantie dan met de trein. → Geef hiervoor een reden. bron 9
In bron 9 zijn bij P en Q gedeelten van de tekst weggelaten. Die tekstgedeelten staan hieronder. 1 cultuur en natuurschoon 2 geschoold personeel 3 infrastructuur 4 goedkope werkkrachten → Neem de cijfers 1, 2, 3 en 4 over op het antwoordblad en zet erachter of dit tekstgedeelte hoort bij P of bij Q.
bron 10 Scandinavië Rederij Hurtigruten verzorgt een postbootdienst (veerdienst) langs de Noorse kust. Op de route Bergen-Kirkenes en terug doen de schepen ruim 30 havens aan. De rederij probeert ook Nederlandse toeristen te interesseren voor deze veerdienst door volledig verzorgde reizen aan te…

bron 10 Scandinavië Rederij Hurtigruten verzorgt een postbootdienst (veerdienst) langs de Noorse kust. Op de route Bergen-Kirkenes en terug doen de schepen ruim 30 havens aan. De rederij probeert ook Nederlandse toeristen te interesseren voor deze veerdienst door volledig verzorgde reizen aan te bieden. De totale route wordt in 12 dagen afgelegd. Afhankelijk van het seizoen en de soort hut lopen de prijzen uiteen van 1600 tot 5500 per persoon. Op verschillende plaatsen biedt de rederij korte landexcursies aan zoals bezoeken aan natuurgebieden.

Hieronder staan vier mogelijke combinaties van kenmerken van deze 12-daagse bootreis. Welke kenmerken horen bij deze reis? A elitevakantie en natuurvakantie B massatoerisme en duurzaam toerisme C massatoerisme en sportieve vakantie D rugzaktoerisme en sportieve vakantie
bron 11 Een wegwijzer in Noorwegen
De heer Verbeet heeft deze bootreis gemaakt en op één van de excursieplaatsen langs de weg de foto van bron 11 gemaakt. Waar is deze foto gemaakt? Gebruik bron 10. A Bodø B Kirkenes C Rørvik D Trondheim
Naast reizen met de veerdienst organiseert de rederij Hurtigruten ook rondvaarten in het noordpoolgebied. Van juni tot en met augustus biedt men 9-daagse rondreizen aan met een ijsbreker rond het eiland Spitsbergen (zie bron 10). → Geef een reden waarom de rederij deze reizen alleen in de periode…

Naast reizen met de veerdienst organiseert de rederij Hurtigruten ook rondvaarten in het noordpoolgebied. Van juni tot en met augustus biedt men 9-daagse rondreizen aan met een ijsbreker rond het eiland Spitsbergen (zie bron 10). → Geef een reden waarom de rederij deze reizen alleen in de periode juni tot en met augustus aanbiedt.

bron 12 Frankrijk bron 13 Klimaatdiagram van een plaats in Frankrijk
Frankrijk is een populair vakantieland voor kampeerders. In alle delen van het land kun je kamperen. Omdat Frankrijk een groot land is, zijn er grote klimaatverschillen. In de plaatsen X, Y en Z van bron 12 is een camping aanwezig. Bij welke plaats hoort het klimaatdiagram van bron 13? A plaats X B…

Frankrijk is een populair vakantieland voor kampeerders. In alle delen van het land kun je kamperen. Omdat Frankrijk een groot land is, zijn er grote klimaatverschillen. In de plaatsen X, Y en Z van bron 12 is een camping aanwezig. Bij welke plaats hoort het klimaatdiagram van bron 13? A plaats X B plaats Y C plaats Z

bron 14 Drie plekken in Frankrijk foto 1 foto 2 foto 3
In de omgeving van de campings zijn foto’s gemaakt. Zie de foto’s 1, 2 en 3 van bron 14. → Bij welke camping is welke foto gemaakt? Neem de cijfers 1, 2 en 3 over op het antwoordblad en zet erachter bij welke plaats (X, Y of Z van bron 12) de foto is gemaakt.
bron 15 Vier verschillende reizen naar Azië REIS 1 Cambodja - Hotelrondreis - 21 dagen Tijdens deze reis naar Cambodja maak je uitgebreid kennis met het land, de keuken, de geschiedenis en de cultuur van de Khmerbevolking. Reisduur: Prijs REIS vanaf: 2 Myanmar 21 dagen 1795 - Hotelrondreis - 29…

bron 15 Vier verschillende reizen naar Azië REIS 1 Cambodja - Hotelrondreis - 21 dagen Tijdens deze reis naar Cambodja maak je uitgebreid kennis met het land, de keuken, de geschiedenis en de cultuur van de Khmerbevolking. Reisduur: Prijs REIS vanaf: 2 Myanmar 21 dagen 1795 - Hotelrondreis - 29 dagen Eén van de meest betoverende landen in Zuidoost-Azië is Myanmar, het vroegere Birma. Ontdek een land met een rijk verleden, authentieke bevolkingsgroepen en een divers landschap. Reisduur: Prijs REIS vanaf: 3 Vietnam 29 dagen 1945 - Hotelrondreis - 21 dagen Ontmoet de vele volkeren van dit verrassend veelzijdige land. Je maakt uitgebreid kennis met dit land met een bewogen geschiedenis, een bruisend heden en een veelbelovende toekomst. Reisduur: Prijs REIS vanaf: 4 Sumatra, 29 dagen 2195 Java en Bali - Hotelrondreis - 23 dagen De Gordel van Smaragd is voor velen het mooiste eilandenrijk ter wereld. Op deze reis van drie weken bezoek je de drie bekendste eilanden van Indonesië en overnacht je in verschillende dorpjes met kleinschalige, sfeervolle accommodaties en bezoek je dansvoorstellingen. Reisduur: 23 dagen Prijs vanaf: 1795

Koning Aap is een reisorganisatie die veel reizen naar het Verre Oosten aanbiedt. In bron 15 staan vier reizen. Welke begrip is van toepassing op alle reizen? A ecotoerisme B georganiseerde vakantie C massatoerisme D rugzaktoerisme
opgave als beeld van het examen
Jan, Piet, Janet en Imke doen ieder een uitspraak die betrekking heeft op de advertenties van Koning Aap in bron 15. Jan zegt: “Alle advertenties bevatten zowel subjectieve als objectieve informatie.” Piet zegt: “In alle reizen zit een cultureel element.” Janet zegt: “Naar deze bestemmingen kun je…

Jan, Piet, Janet en Imke doen ieder een uitspraak die betrekking heeft op de advertenties van Koning Aap in bron 15. Jan zegt: “Alle advertenties bevatten zowel subjectieve als objectieve informatie.” Piet zegt: “In alle reizen zit een cultureel element.” Janet zegt: “Naar deze bestemmingen kun je alleen met chartervluchten vliegen.” Imke zegt: “In elke bestemming wordt ook bij de lokale bevolking overnacht, dus is er sprake van duurzaam toerisme.” Wie hebben er gelijk? A Jan en Janet hebben gelijk. B Jan en Piet hebben gelijk. C Janet en Imke hebben gelijk. D Piet en Janet hebben gelijk. bron 16 De betekenis van het toerisme in Zuidoost-Azië

Bron 16 gaat over het toerisme in Zuidoost-Azië. Welk van de onderstaande landen is economisch gezien het meest afhankelijk van de toeristensector? A Cambodja B Indonesië C Myanmar D Vietnam
bron 17 Vier vakantiebestemmingen
Vakantiebestemming 3 Vakantiebestemming 4
Bram vindt dat in de advertenties van bron 17 veel subjectieve gegevens staan. “Prachtig, adembenemend, luxe, maar dan weet je nog niets”, zegt hij. In de advertenties staan echter ook objectieve gegevens. → Geef twee voorbeelden van objectieve gegevens uit de advertenties.
bron 19 Saba in het Caribisch gebied
opgave als beeld van het examen
In welke klimaatzone ligt Saba (zie bron 18 en bron 19)? A droge zone B gematigde zone C polaire zone D tropische zone
Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de tekst in bron 18. 1 Saba is een bestemming voor ecotoerisme. 2 Voor Nederlanders is de relatieve afstand tot Saba groot. 3 Saba trekt alleen Nederlandse toeristen. 4 De hoteleigenaren richten zich op duurzaam toerisme. → Neem de nummers van de…

Hieronder staan vier uitspraken naar aanleiding van de tekst in bron 18. 1 Saba is een bestemming voor ecotoerisme. 2 Voor Nederlanders is de relatieve afstand tot Saba groot. 3 Saba trekt alleen Nederlandse toeristen. 4 De hoteleigenaren richten zich op duurzaam toerisme. → Neem de nummers van de uitspraken over op het antwoordblad en noteer van elke uitspraak of deze juist is of onjuist. bron 20 Het Ecolodge-hotel op Saba

Op bron 20 zie je het hotel waarvan sprake is in bron 18. → Leg met behulp van de bronnen 18, 19 en 20 uit waarom het kappen van de bomen voor de bouw van het hotel toch tot milieuproblemen kan leiden.
bron 21 Vakantiebrochures foto 1 foto 2 foto 3
De foto’s 1, 2 en 3 van bron 21 komen uit folders die drie leerlingen van het reisbureau ontvangen hebben. Wat is de juiste combinatie van foto en bestemming?
bron 22 Klimaatdiagrammen diagram 3 diagram 1 diagram 2
Voordat Pieter, Nabila en Joris op reis gaan, hebben zij klimaatdiagrammen opgezocht van hun bestemmingen in Indonesië, in de Verenigde Staten en in Zuid-Afrika. → Wat is de juiste combinatie van klimaatdiagram en bestemming? Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de klimaatdiagrammen (zie bron 22) over op…

Voordat Pieter, Nabila en Joris op reis gaan, hebben zij klimaatdiagrammen opgezocht van hun bestemmingen in Indonesië, in de Verenigde Staten en in Zuid-Afrika. → Wat is de juiste combinatie van klimaatdiagram en bestemming? Neem de cijfers 1, 2 en 3 van de klimaatdiagrammen (zie bron 22) over op het antwoordblad en zet er de bijbehorende bestemming achter.

opgave 2Omgaan met natuurlijke hulpbronnen

261p
Het grondwater, ijs en sneeuw, water in meren en rivieren en waterdamp in de
atmosfeer maken samen deel uit van de kringloop van het water.
Welke van deze vier vormen van water hoort zowel bij de lange kringloop als bij
de korte kringloop?
A grondwater
B ijs en sneeuw
C water in meren en rivieren
D waterdamp in de atmosfeer
bron 23
Afname zee-ijs in het noordpoolgebied, 2005 - 2007
Legenda: september 2007: 4,3 miljoen km2 zee-ijs Rusland Canada el Noordelijke k cir IJszee ol o p Noordpool Groen- land 0 1100 2200 km
kaart 1
september 2005: 5,6 miljoen km2 Rusland Canada el k cir Noordelijke ol IJszee o p Noordpool Groen- land
271p
Volgens de kaarten 1 en 2 van bron 23 was er tussen september 2005 en
september 2007 een afname van de oppervlakte zee-ijs in het noordpoolgebied.
Welke invloed heeft dit op de doorstroomsnelheid van het water in de kringloop?
A De doorstroomsnelheid in de lange kringloop neemt toe.
B De doorstroomsnelheid in de korte kringloop neemt af.
C De doorstroomsnelheid in de lange kringloop neemt af.
D De doorstroomsnelheid neemt zowel in de korte als in de lange kringloop af.
281p
Hieronder staan twee beweringen naar aanleiding van bron 23.
1 De zeespiegel stijgt voornamelijk door het smelten van het zee-ijs, zoals in
de Noordelijke IJszee.
2 De zeespiegel stijgt voornamelijk door het smelten van het landijs, zoals op
Groenland.
Welke bewering is of welke beweringen zijn juist?
A alleen bewering 1
B alleen bewering 2
C bewering 1 en 2
291p
Het water op aarde is verdeeld in zoet water en zout water.
Hoeveel procent van het water op aarde is zoet?
A ongeveer 3%
B ongeveer 10%
C ongeveer 50%
301p
In Nederland komt ons drinkwater uit:
- oppervlaktewater
- grondwater
- grondwater met geïnfiltreerd oppervlaktewater
Dit laatste gebeurt door het infiltreren van rivierwater in de duinen
(duininfiltratie). Het voordeel is dat het goedkoper is, maar er is ook een nadeel.
Noem een nadeel.
bron 24
Stroomgebied van de Rijn
Legenda: grens rivier Nederland Duitsland Belgie Lux. Rijn Frankrijk Zwitserland 0 80 160 km
311p
Hieronder volgen drie uitspraken over de Lek (zie bron 24).
1 De Lek behoort tot het stroomgebied van de Rijn.
2 De Lek behoort tot de bovenloop van de Rijn.
3 De Lek is een gemengde rivier.
Welke twee uitspraken zijn juist?
A 1 en 2
B 1 en 3
C 2 en 3
321p
Water is een grote bedreiging voor Nederland. De Nederlandse overheid en de
Unie van Waterschappen denken na over grootschalige maatregelen, gericht op
de aanpak van problemen met water.
Men verwacht een stijging van de zeespiegel en men verwacht meer neerslag.
Waar is door deze beide veranderingen de kans op een overstroming het
grootst?
A langs de grote rivieren
B langs de zeedijken
C langs het IJsselmeer
331p
In Nederland zien we in steeds meer gebieden een daling van de
grondwaterstand of zelfs verdroging optreden. Bij de aanleg van nieuwbouw-
wijken probeert men deze daling van de grondwaterstand zoveel mogelijk tegen
te gaan.
Geef een voorbeeld van een maatregel hoe men met name in
nieuwbouwwijken de verlaging van de grondwaterstand probeert tegen te
gaan.
bron 25
Al sinds juli 2005 helpt Water for Life de watervoorziening in het zuiden van Mozambique te verbeteren. In de plaatsen waar Water for Life actief is, heeft minder dan 30 procent van de 550.000 inwoners de beschikking…

Al sinds juli 2005 helpt Water for Life de watervoorziening in het zuiden van Mozambique te verbeteren. In de plaatsen waar Water for Life actief is, heeft minder dan 30 procent van de 550.000 inwoners de beschikking over betrouwbaar drinkwater. Ook voor die mensen die water hebben, verloopt de watervoorziening onregelmatig. Het aantal uren dat er water is, hangt af van de hoeveelheid beschikbaar water en varieert van één tot enkele uren. Slechts in twee steden kan de bevolking rekenen op 24 uur per dag water.

bron 26
Een watertappunt
figuur bij de opgave
341p
In 2006 ondersteunde de organisatie Water for Life in samenwerking met
waterleidingbedrijf Vitens uit Nederland drie lokale waterbedrijven in het zuiden
van Mozambique. In drie steden en elf dorpen heeft Water for Life nieuwe
waterputten geboord, het waterleidingnet herstelt en uitgebreid en nieuwe
openbare watertappunten aangelegd (zie bron 26).
In de informatie, zoals in bron 25 genoemd en deels in bron 26 te zien, staan
voorbeelden van:
1 maatregelen die gericht zijn op het verkrijgen van voldoende irrigatiewater
voor de landbouw.
2 maatregelen gericht op zowel de kwaliteit als de kwantiteit van water.
3 internationale samenwerking, gericht op het verbeteren van de
levensomstandigheden van de bevolking.
Wat is juist?
A alleen 1
B alleen 2
C alleen 3
D zowel 1 als 2
E zowel 1 als 3
F zowel 2 als 3
bron 27
De waterpiramide Martijn Nitzsche is de bedenker van de zogenaamde waterpiramide. Zijn vinding is een waterzuiveringsinstallatie op zonne-energie. In een grote plastic tent wordt vuil of zout water gepompt, dat door…

De waterpiramide Martijn Nitzsche is de bedenker van de zogenaamde waterpiramide. Zijn vinding is een waterzuiveringsinstallatie op zonne-energie. In een grote plastic tent wordt vuil of zout water gepompt, dat door de hitte (oplopend tot 75 graden Celsius) verdampt. Het vuil en zout blijven op de bodem achter, het water condenseert tegen het tentdak en stroomt langs de binnenkant naar beneden, waar het in een gootje wordt opgevangen. Zo kan dagelijks duizend liter water worden gezuiverd. Inmiddels zijn er al een aantal exemplaren in gebruik.

bron 28
De waterpiramide
figuur bij de opgave
bron 29
De wereld
Nederland Ierland Gambia Saudi-Arabi 0 2000 4000 km
352p
In de les bespreken de leerlingen de tekst van bron 27. Ze vragen zich af voor
welk soort land (zie bron 29) deze piramides (zie bron 28) zeer waarschijnlijk
geschikt zullen zijn.
Jan zegt: “Ik denk Ierland.”
Karin zegt: “Ik denk Gambia.”
Dilan zegt: “Ik denk Nederland.”
Ebru zegt: “Ik denk Saudi-Arabië.”
Karin heeft gelijk.
Geef twee redenen waarom Karin gelijk heeft.
361p
Nitzsche kreeg af en toe ‘verbijsterende’ dingen te horen, als hij aandacht en
geld vroeg voor zijn waterpiramide. Een van de opmerkingen was bijvoorbeeld:
‘We houden ons niet met vuil water bezig, maar met sterfte en de gezondheid
van mensen.’
Nitzsche vond een dergelijke opmerking niet terecht.
Leg uit waarom deze opmerking onterecht is.
371p
Gebieden die last hebben van grote droogte kunnen problemen krijgen met de
kwantitatieve watervoorziening.
Zo zijn er bijvoorbeeld in Australië grote gebieden waar men sinds 2000 spreekt
over de ergste droogte in duizend jaar. De landbouw staat hier voor een ramp.
De overheid vindt dat de landbouw beter moet omgaan met het beschikbare
water. Daarom wordt zes miljard dollar geïnvesteerd in de vervanging van
irrigatiekanalen door buizensystemen.
Leg uit waarom deze maatregel van de Australische overheid een bijdrage
levert aan een beter gebruik van het beschikbare water in de landbouw.
bron 30
Gegevens van enkele droge gebieden
Gegevens Australië Israël Jordanië Mali % beroepsbevolking werkzaam in de landbouw (2001) 4,7 2,2 17,2 85,8 Bruto binnenlands product (koopkracht in euro/inwoner) (2003) 29.632 20.033 4.320 994 Aantal inwoners (2006) 20.264.082 6.352.117 5.906.760 11.716.829 Levensomstandigheden (VN-index: 0=slecht,

Gegevens Australië Israël Jordanië Mali % beroepsbevolking werkzaam in de landbouw (2001) 4,7 2,2 17,2 85,8 Bruto binnenlands product (koopkracht in euro/inwoner) (2003) 29.632 20.033 4.320 994 Aantal inwoners (2006) 20.264.082 6.352.117 5.906.760 11.716.829 Levensomstandigheden (VN-index: 0=slecht, 1=goed) (2003) 0,955 0,915 0,753 0,333

381p
In een land als Mali in de Sahelzone zal een maatregel zoals die in Australië
waarschijnlijk niet genomen worden.
Geef met behulp van bron 30 het argument waarom de overheid in Mali zo’n
maatregel waarschijnlijk niet zal nemen.
391p
Voor welk land uit bron 30 zal een watertekort de grootste bedreiging zijn voor
de werkgelegenheid als je kijkt naar de gegevens in bron 30?
A Australië
B Israël
C Jordanië
D Mali
bron 31
De route van de orkaan Sidr over Bangladesh
NEPAL Thimphu BBAANNGGLLAADDEESSHH DDhhaakkaa INDIA CCaallccuuttttaa BIRMA Golf van Bengalen 0 185 370 km
bron 32
Verwoestingen door orkaan Sidr in Bangladesh
figuur bij de opgave
402p
In veel droge gebieden is men vaak aangewezen op aanvoer van drinkwater met
trucks. In natte landen als Bangladesh is men na grote overstromingen
eveneens vaak aangewezen op deze manier van drinkwatervoorziening.
De waterbronnen zijn dan namelijk vaak onbruikbaar geworden.
Noem eerst met behulp van bron 31 een reden waarom de waterbronnen
vaak onbruikbaar zijn geworden en daarna een reden met behulp van
bron 32.
bron 33
Akkers langs de Nijl
n erlij v e o A B C e g di ui h r i v i e r d e N i j l 6 3 9 1 n n i erlij naar Minya v e o Legenda: 0 80 160 m irrigatiekanaal pomp akkergrens irrigatiegeul rivierdijk palmbomen weg kerkhof
Er is steeds minder water beschikbaar voor de Egyptische boeren langs de Nijl.
Met grote irrigatiekanalen probeert de overheid zoveel mogelijk de watertoevoer
naar alle boeren te regelen, zoals te zien is op bron 33.
Hier is een hoofdkanaal aangelegd dat telkens afwisselend enkele dagen droog
staat en vervolgens enkele dagen water aanvoert.
De hoeveelheid water is echter niet voldoende voor de drie gebieden A, B en C
die water nodig hebben.
411p
In gebied B zijn er meer onderlinge conflicten tussen de landeigenaren dan in
gebied A.
Noem daarvoor een oorzaak die af te leiden is uit bron 33.
421p
Steeds meer landeigenaren uit gebied C hebben na 1936 hun stukje land
moeten opgeven.
Noem hiervoor de reden met behulp van bron 33.
bron 34
Waterprojecten in het Midden-Oosten
Turkije Iran Cyprus Syrie Irak Jordanie Israel Libie Egypte V.A.R. Saudi-Arabie Nubische aquifer Oman Nijl Jemen Sudan Legenda: 0 400 800 km stuwdam grens stuwdam (gepland) rivier aquifer (ondergronds waterreservoir)
431p
Conflicten over de watervoorziening spelen zich in Egypte niet alleen af op
lokaal niveau. Ze kunnen zelfs leiden tot internationale spanningen, bijvoorbeeld
met buurland Sudan.
Leg met behulp van bron 34 uit op welke manier er over de beschikbaarheid
van Nijlwater spanningen kunnen ontstaan tussen Egypte en Sudan.
441p
Ook met buurland Libië kan in de toekomst een conflict ontstaan over de
watervoorziening.
Leg met behulp van bron 34 uit op welke manier Egypte in de toekomst een
conflict met Libië kan krijgen over de watervoorziening.
bron 35
Verdeling energiebrandstoffen, 2005
40 aandeel in % 35 30 25 20 15 10 5 0 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 1 2 3 4 5 6 7 bronnen reserve nodig verbruik Legenda: Europa A frika A ustralie-Azie Latijns-Amerika Rusland Midden-Oosten Noord-Amerika
451p
Welke gebied in bron 35 is het meest afhankelijk van de import van energie?
A Europa
B het Midden-Oosten
C Latijns-Amerika
D Rusland
bron 36
Enkele gegevens van de G-8 landen
Landen CO 2 -uitstoot, in % Duitsland 3,19 Verenigd Koninkrijk 2,02 Frankrijk 1,46 Japan 4,57 Italië 1,74 Rusland 5,75 Canada 2,07 Verenigde Staten 21,82 Totaal G-8-landen 42,62
461p
De G-8 bestaat uit acht grote, economisch machtige landen. Het zijn: de
Verenigde Staten, Japan, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Canada,
Italië en Rusland.
Als je kijkt naar de CO2-uitstoot dan springt Frankrijk er gunstig uit (zie bron 36).
Toch is het energiegebruik in Frankrijk behoorlijk hoog.
Geef de verklaring waarom de uitstoot van Frankrijk zo laag is.
472p
Sommigen verwachten dat in 2015 een energiecrisis zal ontstaan. Daarbij
denken zij dat deze energiecrisis vooral een oliecrisis zal zijn.
Jan zegt: “Het positieve is dat straks de steenkoolmijnen in Zuid-Limburg
misschien weer opengaan door de energiecrisis.”
Anne zegt: “Het is helemaal niet positief; het is negatief dat de steenkoolmijnen
weer opengaan door de oliecrisis.”
Voor beide uitspraken valt wel iets te zeggen.
Geef voor iedere uitspraak een reden.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
bron 37
Wereldwijd energieverbruik
18 wind, zonne-energie biomassa 16 hydro kernenergie 14 gas 12 10 8 olie 6 4 steenkool 2 0 1990 2000 2007 2010 2020 2030
481p
In 2030 kan de vraag naar energie wereldwijd wel 50% hoger zijn dan nu, denkt
het Internationaal Energie Agentschap (IEA).
In de aardrijkskundeles bestuderen de leerlingen bron 37.
Hieronder staan twee uitspraken naar aanleiding van deze bron.
1 Duurzame bronnen voorzien vanaf 2007 in ongeveer een derde van de
wereldwijde energievraag.
2 Fossiele brandstoffen vertonen de grootste groei van de vraag naar energie
tot 2030.
Wat is juist?
A Alleen uitspraak 1 is juist.
B Alleen uitspraak 2 is juist.
C 1 en 2 zijn juist.
D 1 en 2 zijn onjuist.
491p
In bron 37 is ook ‘biomassa’ opgenomen. Biomassa wordt steeds meer
toegepast omdat het zo milieuvriendelijk zou zijn. Er zijn ook bezwaren aan het
gebruik van biomassa.
Noem zo’n bezwaar.
501p
De grootste toename van de energievraag komt voor rekening van India en ….
Welk land moet er worden ingevuld op de stippellijn?
A China
B Egypte
C Japan
D de Verenigde Staten
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.