bronnen

Eindexamen economie vmbo kb 2016, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1Hennep als vezel!

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron in de bijlage.
Hennepvezels zijn al duizenden jaren in gebruik als grondstof voor
kleding. Door de massaproductie van katoenvezels raakte hennep
razendsnel uit de mode.
Op dit moment worden in Nederland op kleine schaal weer hennepvezels
geproduceerd. In vergelijking met katoenvezels heeft hennep enorme
voordelen:
− hennepvezels kunnen gewoon in het Nederlandse klimaat worden
geproduceerd,
− bij de productie van hennepvezels worden veel minder chemicaliën
gebruikt,
− hennepvezels zijn sterker,
− het waterverbruik bij de productie van hennepvezels is lager,
− hennep heeft een kortere productietijd.
11p
Op welke bedrijfskosten kan de Nederlandse hennepproducent besparen
doordat hennepvezels gewoon in Nederland geproduceerd kunnen
worden?
De industrie en de overheid willen dat er duurzamer wordt geproduceerd.
Economische groei mag niet ten koste gaan van het milieu en de welvaart
van volgende generaties.
21p
Hieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 Het gebruik van hennepvezels neemt toe.
2 Het gebruik van grondstoffen, chemicaliën en water neemt af.
3 Kleding slijt minder snel.
4 Er zijn minder vezels nodig voor de productie van kleding.
5 De productie van kleding wordt duurzamer.
In welke regel staan deze verschijnselen zó dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5
32p
Noem twee redenen voor de industrie om duurzamer te gaan produceren.
Bernard is een nieuwe hennepkwekerij begonnen. Met het startkapitaal
koopt hij een grote machine die hennepvezel kan verwerken.
42p
Noem twee soorten bedrijfskosten die verband houden met het gebruik
van een machine.
In het begin loopt de verkoop van hennepvezels nog niet zo goed. Een
kilo katoenvezel kost € 80 en is een derde goedkoper dan hennepvezel.
Maar volgens Bernard is voor de consument het aloude gezegde hier van
toepassing: “Goedkoop is duurkoop.”
51p
Bereken de prijs van 1 kilo hennepvezel. Schrijf je berekening op.
61p
Leg uit wat Bernard bedoelt met “Goedkoop is duurkoop” in de
vergelijking tussen katoenvezel en hennepvezel als grondstof voor
kleding.
Bernard heeft grootse plannen en wil twintig mensen aannemen: “Nu is
hennepvezel nog wat duurder dan katoenvezel, maar als de afzet flink
gaat toenemen en de vaste kosten gelijk blijven, dan neemt mijn
concurrentiekracht toe, zeker weten.”
72p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
De vaste kosten van Bernards bedrijf blijven gelijk. Hij verwacht dat de
productie …(1)… (afneemt / toeneemt). Hierdoor kan de winst per
eenheid …(2)… (dalen / stijgen) en kan de verkoopprijs …(3)… (dalen /
stijgen). De concurrentiekracht van Bernards bedrijf kan in het laatste
geval toenemen.
Wietske, kritische dochter van Bernard, moet het nog zien gebeuren:
“Hennep is dan wel duurzamer, maar nu nog duurder. Waarom, vraag ik
mij af, zou de consument bereid zijn om meer voor een broek van hennep
te betalen?”
81p
Noem een reden waarom de consument bereid is om een hogere prijs te
betalen voor een broek van hennep.

opgave 2Eten voor de winst

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave hoef je geen gebruik
te maken van een informatiebron in de bijlage.
Rusland weigert in 2014 veel producten uit Europa. Hierdoor ontstaat op de Europese markt een overschot aan producten. Ook Nederlandse boeren en tuinders zijn daar de dupe van. Nederland exporteert per jaar 61.000…

Rusland weigert in 2014 veel producten uit Europa. Hierdoor ontstaat op de Europese markt een overschot aan producten. Ook Nederlandse boeren en tuinders zijn daar de dupe van. Nederland exporteert per jaar 61.000 ton kaas, 28.000 ton varkensvlees en 36.000 ton appels en peren naar Rusland. Deze hoeveelheid uit de drie productgroepen komt nu op de Nederlandse markt. Zouden de Nederlandse consumenten deze extra producten zelf kunnen consumeren? De omvang van het probleem wordt pas echt duidelijk als je berekent hoeveel extra er per inwoner zou moeten worden geconsumeerd door 16,8 miljoen Nederlanders.

91p
Bereken in één decimaal hoeveel kilogram appels en peren er in een jaar
per inwoner van Nederland gemiddeld extra moeten worden
geconsumeerd om het ontstane overschot te consumeren (1 ton =
1.000 kilogram).
Schrijf je berekening op.
101p
Econoom Peter stelt dat het onmogelijk is dat alle Nederlanders uit alle
drie de productgroepen meer gaan consumeren.
Leg deze stelling van Peter uit.
Door de Russische boycot komen nu grote hoeveelheden appels en peren
op de Nederlandse markt.
111p
Wat is, vanwege de gedaalde Russische vraag, het gevolg voor de
Nederlandse markt van appels en peren?
A Het aanbod daalt en de prijs stijgt.
B Het aanbod stijgt en de prijs daalt.
C Het aanbod blijft gelijk en de prijs daalt.
D Het aanbod blijft gelijk en de prijs stijgt.
Een andere mogelijkheid is het distribueren van overschotten via de Voedselbanken. Een Europese noodregeling bepaalt dat voor appels en peren vergoedingen worden betaald aan de tuinders als deze appels en peren via…

Een andere mogelijkheid is het distribueren van overschotten via de Voedselbanken. Een Europese noodregeling bepaalt dat voor appels en peren vergoedingen worden betaald aan de tuinders als deze appels en peren via Voedselbanken worden verdeeld. Een Voedselbank verstrekt kosteloos levensmiddelen aan mensen die financieel niet of nauwelijks in staat zijn om in hun levensonderhoud te voorzien. De prijzen in de supermarkt zullen door de noodregeling nauwelijks veranderen.

121p
Leg uit dat de prijzen in de supermarkt nauwelijks zullen veranderen als
het volledige overschot aan appels en peren via Voedselbanken wordt
verdeeld.
Mede om de boeren en tuinders te helpen om de overschotten te verkleinen, zijn de supermarkten een actie begonnen om de verkoop van verse producten uit eigen land te bevorderen, met als slogan: ‘Versproducten van…

Mede om de boeren en tuinders te helpen om de overschotten te verkleinen, zijn de supermarkten een actie begonnen om de verkoop van verse producten uit eigen land te bevorderen, met als slogan: ‘Versproducten van eigen grond, liggen lekker in de mond’.

131p
Welke soort reclame wordt hier gebruikt?
A commerciële reclame
B ideële reclame
C misleidende reclame
D sluikreclame
141p
De actie van de supermarkten om de boeren en tuinders te helpen is een
vorm van collectieve reclame (gezamenlijke reclame door bedrijven die
hetzelfde product leveren).
Door wie en met welk doel wordt collectieve reclame gemaakt?
A Collectieve reclame wordt gemaakt door een producent om de verkoop
van collectieve producten te stimuleren.
B Collectieve reclame wordt gemaakt door een winkel om de verkoop
van producten te stimuleren.
C Collectieve reclame wordt gemaakt door producenten en winkels
gezamenlijk om de verkoop van producten te stimuleren.
D Collectieve reclame wordt gemaakt door winkels gezamenlijk om de
verkoop van collectieve producten te stimuleren.
Volgens Peter zouden de boeren en tuinders veel meer gebruik moeten maken van plaatsbeleid in de marketingmix. Volgens hem zouden door een hogere afzet de overschotten flink kunnen dalen.
152p
Noem een concreet voorbeeld van plaatsbeleid en leg uit hoe dit kan
leiden tot een grotere afzet voor de boeren en tuinders.

opgave 3De werkloosheid neemt toe

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 1 in de bijlage.
uit: De Volkskrant 1 april 2013:
Werkloosheid stijgt sterk In maart 2013, nog steeds midden in de economische crisis, doet zich een vreemde situatie voor. De werkloosheid, vergeleken met de maand ervoor, neemt met 28.000 personen toe, terwijl er…

Werkloosheid stijgt sterk In maart 2013, nog steeds midden in de economische crisis, doet zich een vreemde situatie voor. De werkloosheid, vergeleken met de maand ervoor, neemt met 28.000 personen toe, terwijl er ‘slechts’ 2.000 banen verdwijnen. De snel oplopende werkloosheid wordt vooral veroorzaakt door de toename van het aantal nieuwe werkzoekenden. Vooral vrouwen en zzp’ers (zelfstandigen zonder personeel) gaan op zoek naar werk, volgens het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen).

161p
Vaak is het zo dat, in tijden van hoge werkloosheid, werklozen zich
minder aanbieden op de arbeidsmarkt.
Geef een argument waarom werklozen zich, in tijden van hoge
werkloosheid, minder aanbieden op de arbeidsmarkt.
171p
Werknemers met een tijdelijk arbeidscontract worden in tijden van
economische crisis meestal als eerste ontslagen.
Geef een argument waarom juist werknemers met een flexibel
arbeidscontract als eerste worden ontslagen.
Als zzp’ers al meerdere jaren geen opdrachten meer kunnen vinden, melden zij zich uiteindelijk aan bij het UWV en worden officieel geregistreerd als werkloos.
181p
Geef een financiële reden waarom deze zzp’ers zich aanmelden bij het
UWV.
De werkloosheid nam in het eerste kwartaal van 2013 ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2012 sterk toe.
Gebruik informatiebron 1.
192p
Bereken de procentuele toename van de geregistreerde werkloosheid in
het eerste kwartaal van 2013 ten opzichte van het eerste kwartaal van
2012.
Schrijf je berekening op.
De geregistreerde werkloosheid op jaarbasis neemt sinds 2008 toe. Per kwartaal zijn er, zoals elk jaar, soms kleine dalingen waarneembaar.
Gebruik informatiebron 1.
202p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden en getallen te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1) en (2) op je antwoordblad. Vul bij de
nummers het juiste Romeinse cijfer en jaartal in. Kies uit het Romeinse
cijfer en jaartal dat tussen haakjes staat.
Meestal neemt elk jaar de geregistreerde werkloosheid ten opzichte van
het vorige kwartaal af in kwartaal …(1)… (I / II / III / IV).
Het jaar …(2)… (2008 / 2009 / 2010) is hierop een uitzondering.
In maart 2013 steeg de geregistreerde werkloosheid met 28.000 personen ten opzichte van februari 2013. Het aantal werkloosheidsuitkeringen steeg in die periode maar met 3.000.
211p
Geef een reden waarom de stijging van het aantal
werkloosheidsuitkeringen lager is dan de stijging van het aantal
geregistreerde werklozen.

opgave 4Wereldwinkel

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 2 en 3 in de bijlage.
Daniëlle is bedrijfsleider van een Wereldwinkel. Wereldwinkels streven naar een gelijkere verdeling van inkomens en goederen in de wereld. De producenten in ontwikkelingslanden krijgen via de Wereldwinkels een…

Daniëlle is bedrijfsleider van een Wereldwinkel. Wereldwinkels streven naar een gelijkere verdeling van inkomens en goederen in de wereld. De producenten in ontwikkelingslanden krijgen via de Wereldwinkels een ‘eerlijke’ prijs voor hun producten, dat is vaak bij verkoop via de gewone winkels niet het geval.

Gebruik informatiebron 2.
221p
Welke vorm van hulp bieden Wereldwinkels aan ontwikkelingslanden?
A gebonden hulp
B noodhulp
C structurele hulp
Daniëlle weet dat je in de schappen van supermarkten naast een ‘gewone’ reep chocolade ook ‘eerlijke’ Oxfam chocoladerepen kunt vinden. Zij is benieuwd hoe eerlijk de ‘eerlijke’ Oxfam chocoladerepen zijn. Van een…

Daniëlle weet dat je in de schappen van supermarkten naast een ‘gewone’ reep chocolade ook ‘eerlijke’ Oxfam chocoladerepen kunt vinden. Zij is benieuwd hoe eerlijk de ‘eerlijke’ Oxfam chocoladerepen zijn. Van een ‘gewone’ chocoladereep gaat gemiddeld € 0,01 van de consumentenprijs naar de cacaoboer.

Gebruik informatiebron 3.
232p
Bereken in eurocenten het verschil dat de cacaoboer voor zijn cacao
ontvangt bij een ‘eerlijke’ Oxfam chocoladereep ten opzichte van een
‘gewone’ chocoladereep.
Schrijf je berekening op.
Ismaël is een geëmigreerde cacaoboer uit Ghana en komt regelmatig een kopje koffie drinken in de Wereldwinkel van Daniëlle. Hij vindt dat de Europese Unie (EU) bezig is met oneerlijke concurrentie. Als hij een…

Ismaël is een geëmigreerde cacaoboer uit Ghana en komt regelmatig een kopje koffie drinken in de Wereldwinkel van Daniëlle. Hij vindt dat de Europese Unie (EU) bezig is met oneerlijke concurrentie. Als hij een ‘eerlijke’ prijs voor zijn cacaobonen had gekregen, zou hij nog steeds cacaoboer in Ghana zijn. Ismaël licht zijn mening toe: 1 “Een ‘eerlijke’ prijs is voor de producenten in ontwikkelingslanden alleen mogelijk als Westerse landen stoppen met het heffen van invoerrechten. 2 Westerse landen zullen dat niet doen uit puur eigenbelang.”

242p
Verklaar beide uitspraken van Ismaël.
Daniëlle en Ismaël concluderen dat de armoede in de ontwikkelingslanden toeneemt door het subsidiebeleid van de EU.
251p
Hieronder staan vijf economische verschijnselen.
1 Subsidie EU aan boeren in de EU.
2 Inkomen van boeren in ontwikkelingslanden daalt.
3 Boeren in ontwikkelingslanden raken hun afzet kwijt.
4 Boeren in de EU kunnen een lagere prijs vragen voor hun producten.
5 Armoede neemt toe in ontwikkelingslanden.
In welke regel staan deze verschijnselen zó dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A 1 → 2 → 3 → 4 → 5
B 1 → 2 → 4 → 3 → 5
C 1 → 3 → 2 → 4 → 5
D 1 → 3 → 4 → 2 → 5
E 1 → 4 → 2 → 3 → 5
F 1 → 4 → 3 → 2 → 5

opgave 5Zullen we het laten bezorgen?

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebronnen 4 en 5 in de bijlage.
figuur bij de opgave
De Nederlandse consument houdt
van goed voedsel, maar als het
uitkomt, wordt steeds vaker voor
lekker en gemakkelijk gekozen.
Volgens mevrouw De Backer van het
FoodService Instituut Nederland
(FSIN) is het thuisbezorgen van
kant-en-klaarmaaltijden flink in opkomst. De trend beperkt zich niet meer
tot pizza’s en broodjes shoarma. Ook (betere) restaurants leveren
tegenwoordig hun maaltijden bij de voordeur af.
Gebruik informatiebron 4.
261p
Mevrouw De Backer (FSIN): “De omzet van shoarma/döner en grillrooms
is 2,8% van de totale omzet van thuisbezorgers in Nederland.”
Bereken in hele euro’s de totale omzet van thuisbezorgers in 2014 in
Nederland. Schrijf je berekening op.
271p
Volgens FSIN wordt de Nederlandse maaltijd steeds vaker thuisbezorgd
en is er sprake van een groeimarkt. Die groei wordt mede gestimuleerd
door digitale media, zoals smartphones.
Leg uit dat digitale media bijdragen aan een groei van de omzet.
Mevrouw De Backer (FSIN): “Een nieuw verschijnsel is dat bedrijven geen complete maaltijden, maar de ingrediënten voor deze maaltijden thuisbezorgen. FijnVers.nl bezorgt elke week een box met verse ingrediënten en…

Mevrouw De Backer (FSIN): “Een nieuw verschijnsel is dat bedrijven geen complete maaltijden, maar de ingrediënten voor deze maaltijden thuisbezorgen. FijnVers.nl bezorgt elke week een box met verse ingrediënten en bijbehorende recepten en dat tegen een lagere prijs dan in de supermarkt, zo beweert FijnVers.nl.”

Gebruik informatiebron 5.
281p
Bereken hoeveel procent FijnVers.nl goedkoper is dan ‘de supermarkt’.
Schrijf je berekening op.
Gebruik informatiebron 5.
291p
Verklaar dat FijnVers.nl voordeliger kan zijn dan ‘de supermarkt’, hoewel
ze ook nog recepten leveren en thuisbezorgen.

opgave 6Chocolade zonder nasmaak!

Bij de beantwoording van de vragen in deze opgave moet je soms
gebruikmaken van informatiebron 6 en 7 in de bijlage.
Tv-journalisten Tony en Sjakie maken een
programma over de productie van chocolade in de
wereld. Cacao is de grondstof voor chocolade.
Wereldwijd wordt er 4 miljoen ton (1 ton is 1.000
kilogram) cacao geproduceerd. In Ivoorkust en
Ghana werken 2,5 miljoen cacaoboeren.
bron: www.tonyschocolonely.com
figuur bij de opgave
Gebruik informatiebron 6 en de informatie hierboven.
302p
Bereken hoeveel kilo cacao er, in Ivoorkust en Ghana samen, gemiddeld
per boer wordt geproduceerd.
Schrijf je berekening op.
Tony: “Dagelijks werken er wereldwijd enorm veel boeren op
cacaoplantages om ervoor te zorgen dat wij kunnen genieten van ons luxe
chocolaatje. Maar voor hen is er weinig luxe.”
Gebruik informatiebron 7.
311p
Bereken in een decimaal hoeveel procent van de winkelprijs de cacaoboer
ontvangt.
Schrijf je berekening op.
322p
De wereldmarktprijzen van de cacao worden gecontroleerd door grote
cacaohandelaren. Door met buffervoorraden te werken beïnvloeden zij de
wereldmarktprijs.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de
juiste woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Als handelaren de wereldmarktprijs willen verhogen, zullen zij de
buffervoorraden …(1)… (vergroten / verkleinen). Hierdoor zal …(2)… (het
aanbod / de vraag) op de wereldmarkt van cacao gaan …(3)… (dalen /
stijgen) en daardoor zal de wereldmarktprijs van cacao stijgen.
Tony: “Kinderarbeid komt op de West-Afrikaanse cacaoplantages heel vaak voor. Volgens schattingen gaat het om meer dan 1,8 miljoen kinderen die worden gebruikt als moderne slaven. Schandalig vind ik dat!” Tony en…

Tony: “Kinderarbeid komt op de West-Afrikaanse cacaoplantages heel vaak voor. Volgens schattingen gaat het om meer dan 1,8 miljoen kinderen die worden gebruikt als moderne slaven. Schandalig vind ik dat!” Tony en Sjakie willen een vernieuwende chocoladefabriek opstarten. Omdat ze vinden dat ze alleen staan in hun strijd tegen kinderarbeid, kiezen ze voor de naam: Tony’s Eenzame Chocolade (TEC).

331p
TEC wil 100% kinderarbeid-vrije chocolade en koopt de cacao zelf in bij
cacaoboeren in Ivoorkust en Ghana. Zij werken met overeenkomsten met
een lange looptijd. Zowel voor TEC als voor de cacaoboeren geeft dat
voordelen.
Noem een voordeel voor de cacaoboeren van een overeenkomst met
een lange looptijd.
TEC betaalt de cacaoboeren per kilo 25% meer dan de wereldmarktprijs. Volgens Sjakie leidt de hogere cacaoprijs tot economische groei in Ivoorkust en Ghana en uiteindelijk ook tot minder kinderarbeid.
341p
Hieronder staan drie economische verschijnselen.
1 Boeren kunnen werknemers meer betalen.
2 Opbrengsten van de boeren stijgen.
3 Noodzaak om kinderen te laten werken neemt af.
In welke regel staan deze verschijnselen zó dat een logische
gedachtegang ontstaat?
A hogere cacaoprijs → 1 → 2 → 3 → afname van kinderarbeid
B hogere cacaoprijs → 1 → 3 → 2 → afname van kinderarbeid
C hogere cacaoprijs → 2 → 1 → 3 → afname van kinderarbeid
D hogere cacaoprijs → 2 → 3 → 1 → afname van kinderarbeid
E hogere cacaoprijs → 3 → 1 → 2 → afname van kinderarbeid
F hogere cacaoprijs → 3 → 2 → 1 → afname van kinderarbeid
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Tony is het niet helemaal eens met Sjakies redenering: “Ik ben voor economische groei in ontwikkelingslanden, maar ik kan me voorstellen dat economische groei in ontwikkelingslanden op korte termijn leidt tot meer…

Tony is het niet helemaal eens met Sjakies redenering: “Ik ben voor economische groei in ontwikkelingslanden, maar ik kan me voorstellen dat economische groei in ontwikkelingslanden op korte termijn leidt tot meer kinderarbeid.”

352p
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst door de juiste
woorden te kiezen.
Doe het zo: Noteer de nummers (1), (2) en (3) op je antwoordblad. Vul bij
de nummers de juiste woorden in. Kies uit de woorden die tussen haakjes
staan.
Door …(1)… (meer vraag naar / minder aanbod van) producten uit
ontwikkelingslanden ontstaat er economische groei in
ontwikkelingslanden. De vraag naar …(2)… (werkgevers / werknemers)
stijgt dan. Als er op korte termijn …(3)… (te veel / te weinig) arbeiders
beschikbaar zijn, worden kinderen ingeschakeld.