bronnen

Eindexamen economie vmbo kb 2005, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

opgave 1DOZENSCHUIVERS

Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 1 en 2 in de bijlage.
11p
Klas T4B heeft economie van de heer Carelsen. De les gaat over de buitenlandse handel.
Nederland is een belangrijk handelsland.
Geef één oorzaak waarom Nederland zo’n belangrijk handelsland is.
De heer Carelsen beweert dat de uitvoer van goederen tegenwoordig voor een groot
deel uit wederuitvoer bestaat. Als in Nederland goederen worden ingevoerd en na een
kleine bewerking direct weer worden uitgevoerd, wordt dat wederuitvoer genoemd.
De heer Carelsen geeft een concreet voorbeeld: “Op de Maasvlakte staat het bedrijf
Danzas Logistics. Daar worden dagelijks dozen vol spullen uit Japan binnengereden.
Meer dan 100 personeelsleden zijn bezig om die spullen in andere dozen te stoppen.
Ze doen er een gebruiksaanwijzing bij in het Duits, Frans, Engels of een andere
Europese taal. Dan volgen per land verschillende soorten stekkers en snoeren. Daarna
gaan de dozen weer verder, in containers, naar de rest van Europa.”
Gebruik informatiebron 1.
22p
Welke goederensoort ondersteunt de bewering van de heer Carelsen het beste?
Verklaar je antwoord.
Gebruik informatiebron 1.
31p
Hoeveel bedraagt de wederuitvoer in procenten van de totale uitvoer van Nederland?
A 40,8%
B 69,0%
C 144,9%
D 244,9%
Gebruik informatiebron 1.
41p
De heer Carelsen zegt aan het eind van de les: “Wederuitvoer is niet slecht hoor, maar
elke euro wederuitvoer levert maar 10 cent op aan inkomen in Nederland. Terwijl elke
euro ‘eigen’ uitvoer 65 cent aan inkomen in Nederland opbrengt.”
Hoeveel inkomen zou Nederland extra verdiend hebben in 2002, als de totale
goederenuitvoer in Nederland geproduceerd zou zijn?
A € 9,25 miljard
B € 22,65 miljard
C € 50,875 miljard
D € 124,575 miljard
Gebruik informatiebron 1.
51p
De heer Carelsen is ook van mening dat Nederland steeds minder een kenniseconomie
wordt. “Producten waar veel kennis voor nodig is om ze te produceren, maken wij bijna
niet meer. Wij kopen ze van anderen en verkopen ze daarna weer door.”
Laat aan de hand van een voorbeeld uit de tabel zien dat de heer Carelsen overdrijft.
De heer Carelsen beweert verder over de wederuitvoer: “We zijn echt een land van
dozenschuivers geworden.” Als je goed kijkt naar informatiebron 2, zie je dat er een
bepaald patroon is. We halen de ‘dozen’ vooral uit bepaalde delen van de wereld, om ze
vervolgens ‘door te schuiven’ naar andere delen van de wereld. Zo zie je bijvoorbeeld
dat wij veel meer goederen uit Azië halen dan we naar Azië brengen. Veel van die
goederen zijn voor andere landen in Europa bestemd.
Gebruik informatiebron 2.
61p
Geef één reden waarom de bewering van de heer Carelsen voor Duitsland niet geldt.

opgave 2DE GULDEN WAS VAN ONS ALLEMAAL

Bij de beantwoording van de vragen 7 tot en moet 11 moet je soms gebruikmaken van
informatiebron 3 in de bijlage.
Op 1 januari 2002 was het zover. In de Europese Unie werd in 12 landen de nationale
munt vervangen door de euro. Zowel de zachte lire in Italië als onze harde gulden
verdwenen. Tot dan toe was de koers van de gulden, ten opzichte van bijvoorbeeld de
lire, meestal gestegen of op zijn minst gelijk gebleven. Niet iedereen was dan ook blij met
de invoering van de euro.
71p
De regering vond de invoering van de euro wel een goed idee. Zij benadrukte vooral de
voordelen van de euro.
Geef een reden waarom de invoering van de euro voordelig was voor de handel met
andere EU-landen.
81p
Niet alle landen van de Europese Unie voerden de nieuwe munt in.
Welk land uit onderstaand rijtje voerde de euro niet in?
A Denemarken
B Duitsland
C Frankrijk
D Portugal
E Spanje
Gebruik informatiebron 3.
91p
De invoering van de euro ging met feestelijkheden gepaard. Halverwege 2002 was van
een feeststemming echter geen sprake meer. Veel producten waren een stuk duurder
geworden. Menigeen dacht dat de hogere prijzen door de invoering van de euro waren
ontstaan. Vooral de horeca werd van prijsopdrijving beschuldigd.
Uit de tabel blijkt dat de horeca bij de invoering van de euro meer dan de gestegen
kosten heeft doorberekend. Laat dit in je antwoord zien.
101p
Bij de invoering van de euro was de waarde ongeveer gelijk aan de waarde van de
Amerikaanse dollar. Eind 2003 was de euro sterk in waarde gestegen ten opzichte van de
Amerikaanse dollar. Dat heeft verschillende gevolgen, bijvoorbeeld voor de bedrijven
‘Anemoon’ en ‘Bloembol’. ‘Anemoon’ exporteert bloemen naar andere EU-landen terwijl
‘Bloembol’ exporteert naar Amerika. ‘Bloembol’ wordt door de Amerikanen betaald in
Amerikaanse dollars.
Waarom is voor ‘Bloembol’ de koersstijging van de euro ten opzichte van de dollar
ongunstig? Verklaar je antwoord.
112p
De Europese Centrale Bank (ECB) bewaakt de koers van de euro. De bank probeert de
koers te beïnvloeden door middel van het verhogen of verlagen van de rente.
Wat moet de ECB doen om de koers van de euro te laten dalen? Moet de rente
verlaagd of juist verhoogd worden? Verklaar je antwoord.

opgave 3LET OP DE CONCURRENT

Bij de beantwoording van de vragen 12 tot en met 15 moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 4 en 5 in de bijlage.
Tot een paar jaar terug deed ons land het internationaal vrij goed. Op lijstjes die de
concurrentiekracht van landen laten zien, scoorde Nederland bij de top vijf. Helaas heeft
Nederland die positie niet kunnen handhaven. De hoogte van de lonen in Nederland
wordt door velen als grootste oorzaak gezien van onze zwakkere concurrentiepositie.
Gebruik informatiebron 4.
121p
Het gemiddelde CAO-loon per uur bedroeg in 2002 € 16,37.
Bereken het gemiddelde CAO-loon per uur voor 2003.
131p
Veel economen en politici pleiten voor loonmatiging. Hogere lonen zijn volgens hen slecht
voor de werkgelegenheid in Nederland.
Hieronder staan drie tussenstappen.
1 afzet daalt
2 bedrijfskosten in Nederland stijgen
3 prijzen van de Nederlandse producten stijgen
Zet de tussenstappen in de goede volgorde zodat een logische redenering ontstaat.
A hogere lonen 1 2 3 werkgelegenheid daalt
B hogere lonen 1 3 2 werkgelegenheid daalt
C hogere lonen 2 1 3 werkgelegenheid daalt
D hogere lonen 2 3 1 werkgelegenheid daalt
E hogere lonen 3 1 2 werkgelegenheid daalt
F hogere lonen 3 2 1 werkgelegenheid daalt
141p
Andere economen vinden deze redenering te simpel. Zij beweren dat de
concurrentiepositie niet alleen wordt bepaald door de prijzen van de producten.
Noem een andere manier dan de prijs waarop Nederlandse producten beter kunnen
concurreren met buitenlandse producten.
Gebruik informatiebron 5.
151p
Ook de tekenaar van de cartoon is kritisch over loonmatiging.
Wat houdt de kritiek van de tekenaar in?
A Loonmatiging voor de werknemers kost de werkgevers te veel geld.
B Naast loonmatiging is het belangrijker dat werknemers harder werken.
C Vooral werkgevers in de bouw kunnen de hoge lonen niet betalen.
D Werknemers moeten de lonen matigen, terwijl werkgevers veel winst maken.

opgave 4BIOLOGISCH … ECHT WEL LOGISCH?

Bij de beantwoording van de vragen 16 tot en met 20 moet je soms gebruikmaken van
informatiebron 6 in de bijlage.
Gerrit van der Made heeft enkele jaren geleden het melkveebedrijf van zijn ouders
overgenomen. Vanaf dat moment heeft hij het bedrijf omgevormd tot een biologisch
melkveebedrijf. Gerrit heeft het vak van melkveehouder geleerd door van jongs af aan op
het bedrijf van zijn ouders mee te werken.
161p
Tot welke sector behoort het bedrijf van Gerrit?
A primaire sector
B secundaire sector
C tertiaire sector
D kwartaire sector
171p
Het bedrijf van Gerrit maakt deel uit van een bedrijfskolom.
Een kenmerk van een bedrijfskolom is
A dat elk bedrijf in de kolom probeert de voorgaande schakel over te nemen.
B dat elk bedrijf in de kolom producten aanbiedt aan de consument.
C dat elk bedrijf in de kolom waarde toevoegt aan het product.
D dat elk bedrijf in de kolom zich richt op de verkoop van één product.
181p
De kostprijs van een liter melk van het bedrijf van Gerrit is hoger dan de kostprijs van een
liter melk van een ‘gewoon’ (niet-biologisch) melkveebedrijf.
Hieronder staan drie kenmerken van een biologisch melkveebedrijf, in vergelijking met
een ‘gewoon’ melkveebedrijf:
1 Een biologisch melkveebedrijf is arbeidsintensiever.
2 Een biologisch melkveebedrijf houdt minder koeien per hectare.
3 Een biologisch melkveebedrijf kan ‘groene leningen’ krijgen tegen een lagere rente dan
normaal.
Welk(e) van deze kenmerken kan / kunnen een oorzaak zijn van de hogere kostprijs bij
Gerrit?
A alleen 1
B alleen 2
C alleen 3
D alleen 1 en 2
E alleen 1 en 3
F alleen 2 en 3
Gebruik informatiebron 6.
191p
Gerrit was de afgelopen jaren niet de enige boer in Nederland die de overstap naar de
biologische landbouw maakte.
In de periode 1986-1994 nam het aantal biologische bedrijven in Nederland toe met 84%.
Met hoeveel procent is het aantal biologische bedrijven in Nederland in de periode
1994-2002 toegenomen? Geef de berekening.
202p
De overheid subsidieert de overstap van ‘gewone’ landbouwbedrijven naar biologische
landbouwbedrijven. Dat kost de belastingbetaler veel geld.
Geef een reden waarom de overheid ondanks de kosten deze overstap subsidieert.
Gebruik in je antwoord de begrippen ‘maatschappelijke kosten‘en ‘maatschappelijke
opbrengsten‘van de landbouw.

opgave 5WERKEN OF NIET?

Bij de beantwoording van de vragen 21 tot en met 27 moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 7, 8 en 9 in de bijlage.
Kees woont nog thuis en is net achttien jaar geworden. Hij is geslaagd voor het
eindexamen havo en besluit een jaar door Europa te gaan trekken.
211p
Behoort Kees tijdens zijn trektocht tot de beroepsbevolking van Nederland of niet?
Verklaar je antwoord.
Tijdens zijn trektocht door Europa ontmoet Kees de ondernemer Peter Pieters, die hem
een baan in zijn glastuinbouwbedrijf in Nederland aanbiedt. Kees twijfelt of hij dat aanbod
moet aannemen.
221p
Geef een argument dat Kees kan gebruiken om wel of niet op het aanbod van de heer
Pieters in te gaan. Geef bij je antwoord duidelijk aan of Kees wel of niet op het aanbod
in gaat.
Kees keert terug naar Nederland. Hij belt de heer Pieters op en zegt dat hij de baan graag
wil hebben. Pieters vertelt Kees wat de arbeidsvoorwaarden zijn en Kees gaat akkoord.
231p
Is hier nu sprake van een geldige arbeidsovereenkomst?
A Ja, want een mondelinge overeenkomst is rechtsgeldig.
B Ja, want voor de glastuinbouw bestaat een aparte CAO.
C Nee, want er is geen schriftelijk contract getekend.
D Nee, want Kees heeft niet officieel gesolliciteerd.
Kees gaat 20 uur per week werken als oogstmedewerker. In de glastuinbouw bestaat een
volledige werkweek uit 38 uren. Kees gaat bruto € 88 per week verdienen. Vrienden van
hem zeggen dat hij toch eens naar de CAO voor de glastuinbouw zou moeten kijken.
Gebruik informatiebron 7.
242p
Kees gaat méér verdienen dan het wettelijk vastgestelde minimumloon.
Hoeveel gaat Kees verdienen bij een werkweek van 20 uur indien hij het wettelijk
vastgestelde minimumloon zou verdienen? Geef de berekening.
251p
Geef een reden waarom het voor Kees belangrijk is om naast het individuele
arbeidscontract ook de CAO te lezen.
Gebruik de informatiebronnen 8 en 9.
262p
Gaat Kees als oogstmedewerker voldoende verdienen, uitgaande van de CAO
glastuinbouw? Verklaar het antwoord met een berekening.
272p
Kees krijgt bij het bedrijf eerst een proeftijd. Een proeftijd duurt ten hoogste ….(1)…. en
is voor werknemer én werkgever bedoeld om te beoordelen of de samenwerking goed
verloopt. In de proeftijd kun je ….(2)…. ontslagen worden.
Wat moet er worden ingevuld?
bij (1) twee weken / één maand / twee maanden / één kwartaal
bij (2) met opzegtermijn / niet / zonder opzegtermijn

opgave 6BETER OP DE FIETS!

Bij de beantwoording van de vragen 28 tot en met 32 moet je soms gebruikmaken van
informatiebron 10 in de bijlage.
Jaap en Dirk zijn de jongste leden van de fietsclub ‘Beter op de fiets!’ Ze zijn leerlingen
van een ROC. Jaap volgt een mbo-opleiding in de sector Techniek. Dirk zit in de sector
Economie. De twee jongens lopen stage bij de fietsenfabriek van Gazelle. Ze hebben de
leden van de fietsclub voorgesteld het fietsseizoen af te sluiten met een rondleiding door
de Gazelle-fabriek. De rondleiding wordt verzorgd door de heer Piet Pelle.
281p
De heer Pelle begint de rondleiding: “In 1892 deden de twee oprichters van Gazelle alle
werkzaamheden samen. Ze maakten dat eerste jaar drie fietsen! Maar ook Gazelle is
gaandeweg steeds meer arbeidsverdeling gaan toepassen. Mede daardoor is de
arbeidsproductiviteit sterk toegenomen.”
Noem voor de werknemer een nadeel van arbeidsverdeling.
291p
Piet Pelle zegt: “Gazelle is uitgegroeid tot het meest verkochte fietsmerk van Nederland.
In 2003 hadden we een productie van 400.000 fietsen in een jaar en hadden we 550
werknemers in dienst.”
Hoeveel bedroeg in 2003 de arbeidsproductiviteit bij Gazelle? Geef de berekening.
301p
Jaap en Dirk willen na de opleiding graag bij Gazelle gaan werken. Jaap weet niet of hij
daarvoor met de sector Techniek wel de beste vooropleiding heeft gekozen. Volgens Dirk
zijn er wel mogelijkheden.
Welke afdeling bij Gazelle biedt voor Jaap de meeste mogelijkheden op een baan?
A Administratie
B Directie
C Personeelszaken
D Productie en productontwikkeling
E Verkoop en marketing
Gebruik informatiebron 10.
312p
Dirk wil solliciteren. Hij moet in de brief zichzelf aanprijzen voor de functie.
Noem twee punten die Dirk in zijn sollicitatiebrief kan zetten, zodat deze brief goed
aansluit op de vacature.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
321p
Jaap denkt dat Dirk weinig kans maakt. “Ze vragen ervaring en jij komt net van school,”
zegt Jaap.
Wat kan Dirk tegen Jaap zeggen, om duidelijk te maken dat hij wel een kans maakt?

opgave 7NOORD-NEDERLAND WIL WERKEN

Bij de beantwoording van de vragen 33 tot en met 37 moet je soms gebruikmaken van de
informatiebronnen 11 en 12 in de bijlage.
332p
We kennen een aantal vormen van werkloosheid.
Noem twee vormen van werkloosheid.
De werkloosheid in het Noorden (Groningen, Friesland en Drenthe) is relatief hoog. Het
‘Dagblad van het Noorden’ heeft een aparte bijlage gewijd aan dit probleem. Henk en
Tammo wonen in de stad Groningen. Beiden werken ze bij Volharding Shipyards, een
scheepswerf in de provincie. Ze zijn tijdelijk naar huis gestuurd. Beiden blijven in dienst
van de scheepswerf en worden weer opgeroepen als er weer werk voor hen is.
Tammo is op bezoek bij zijn collega. Vóór hen ligt het ‘Dagblad van het Noorden’.
Ze lezen de speciale bijlage. “Eigenlijk zijn wij ook werkloos”, aldus Henk.
Gebruik informatiebron 11.
341p
Hoeveel werklozen waren er in november 2002 in het Noorden?
A 68.485
B 203.221
C 684.848
D 744.000
Gebruik informatiebron 11.
351p
Henk en Tammo lezen over de Zuiderzeelijn. Henk ziet niet in dat hij iets heeft aan de
Zuiderzeelijn. “Ik werk in de scheepsbouw. Wat heb ik aan die Zuiderzeelijn?”
Tammo denkt daar anders over. “Die Zuiderzeelijn is juist goed. Jouw mogelijkheden voor
het vinden van een andere baan worden juist groter.”
Geef een argument voor de mening van Tammo.
Gebruik informatiebron 12.
361p
Henk ziet in de oplossing van professor Oosterhaven wel zitten, hoewel de lonen in het
Noorden al lager zijn. “Ik geloof die 7% echter niet. Voor mensen zoals wij, in uitvoerende
functies, zijn de lonen in het Noorden niet 7% lager dan in de Randstad.”
Heeft Henk gelijk of niet? Geef de berekening.
372p
Tammo ziet niets in loonmatiging. “Loonmatiging zal juist minder werkgelegenheid tot
gevolg hebben.”
Geef een argument voor de mening van Tammo.
ga naar de volgende pagina einde