bronnen

Eindexamen biologie vmbo kb 2021, tijdvak 2

bij dit examen

Meerkeuzevragen
Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.
Tenzij anders vermeld, is er sprake van normale situaties en gezonde
organismen.

opgave 1Een praktische opdracht

Shafiek en Stefan schrijven een verslag van een praktische opdracht. De titel van hun verslag is: “Geven pissebedden koolstofdioxide af aan de lucht?”
11p
In de inleiding van hun verslag schrijven ze, dat in de cellen van de
pissebedden verbranding optreedt. De brandstof die daarvoor nodig is,
halen de pissebedden uit hun voeding. Daarnaast nemen ze ook nog een
gas uit de lucht op.
Welk gas wordt verbruikt bij de verbranding?
Shafiek heeft voor het verslag de twee buizen van de proefopstelling nagetekend (zie de afbeelding hieronder). rubberen stop lucht pisse- bedden soort zeefje (gaas) indicator indicator P Q Onderin de buizen zit een…

Shafiek heeft voor het verslag de twee buizen van de proefopstelling nagetekend (zie de afbeelding hieronder). rubberen stop lucht pisse- bedden soort zeefje (gaas) indicator indicator P Q Onderin de buizen zit een indicator. Dat is een kalkwater-oplossing waarmee koolstofdioxide aangetoond kan worden.

21p
Leg uit wat de functie is van buis Q bij het experiment.
31p
Bij de resultaten in hun verslag geven de jongens aan dat de
indicatoroplossing in buis P tijdens het experiment verandert.
Schrijf een conclusie op uit de resultaten van dit experiment.

opgave 2Loopsnelheid en ademhaling

opgave als beeld van het examen
De afbeelding is een lengtedoorsnede van een gedeelte van het hoofd en de hals op een bepaald moment tijdens diepe ademhaling. De pijl geeft de richting van de
Er wordt een onderzoek gedaan naar het verband tussen loopsnelheid en ademhaling. De resultaten van enkele uitgevoerde metingen staan in de tabel. loopsnelheid (km/uur) aantal inademingen per minuut hoeveelheid lucht per inademing (liter) totale hoeveelheid ingeademde lucht per minuut (liter) 2 15…

Er wordt een onderzoek gedaan naar het verband tussen loopsnelheid en ademhaling. De resultaten van enkele uitgevoerde metingen staan in de tabel. loopsnelheid (km/uur) aantal inademingen per minuut hoeveelheid lucht per inademing (liter) totale hoeveelheid ingeademde lucht per minuut (liter) 2 15 0,8 12,0 5 17 1,6 27,2 7 19 2,0 38,0 9 20 2,5 X • Welk getal moet in de tabel bij X worden ingevuld?

Maak op het grafiekpapier op de uitwerkbijlage een lijndiagram van de totale hoeveelheid ingeademde lucht per minuut bij de vier verschillende loopsnelheden.
Bij een proefpersoon wordt bij verschillende loopsnelheden de hoeveelheid koolstofdioxide in het bloed van een beenader gemeten. • Is de hoeveelheid koolstofdioxide in het bloed van een beenader het grootst bij loopsnelheid 2 of bij loopsnelheid 7? Leg je antwoord uit.

opgave 3Smaak

Bij het proeven spelen vier soorten smaakzintuigcellen een rol. Van elk van deze soorten liggen smaakzintuigcellen in groepjes in de tong bij elkaar. Eén zo’n groepje wordt een smaakknop genoemd (zie de afbeelding…

Bij het proeven spelen vier soorten smaakzintuigcellen een rol. Van elk van deze soorten liggen smaakzintuigcellen in groepjes in de tong bij elkaar. Eén zo’n groepje wordt een smaakknop genoemd (zie de afbeelding hieronder). P Legenda: P = prikkelontvangende uitloper van de zintuigcel (smaakhaar) Q = zintuigcel R= uitlopers van zenuwcellen Q R

81p
In de afbeelding zijn onder andere uitlopers van bepaalde zenuwcellen
weergegeven.
Tot welk type zenuwcel behoren deze cellen?
A tot de bewegingszenuwcellen
B tot de gevoelszenuwcellen
C tot de schakelcellen
91p
Wat is een adequate prikkel voor een smaakzintuigcel in de tong?
A alleen gasvormige stoffen
B alleen opgeloste stoffen
C zowel gasvormige als opgeloste stoffen

opgave 4Trommelvliesbuisjes

Bij een middenoorontsteking bevindt zich vocht in de trommelholte. Als gevolg hiervan kan iemand met zo’n ontsteking minder goed horen. Als een kind regelmatig een middenoorontsteking heeft, wordt wel een…

Bij een middenoorontsteking bevindt zich vocht in de trommelholte. Als gevolg hiervan kan iemand met zo’n ontsteking minder goed horen. Als een kind regelmatig een middenoorontsteking heeft, wordt wel een trommelvliesbuisje geplaatst (zie de afbeelding). Door het buisje wordt vocht uit de trommelholte afgevoerd.

101p
Leg uit waardoor je minder goed kan horen, als zich vocht in de
trommelholte bevindt.
111p
Hoe heet het deel van het oor waarin het vocht uit de trommelholte
terechtkomt, als het afgevoerd wordt door een trommelvliesbuisje?
A de buis van Eustachius
B de gehoorgang
C het slakkenhuis

opgave 5Problemen met de lever

122p
Bij sommige ziekten wordt de lever van de patiënt onherstelbaar
beschadigd.
Als gevolg hiervan moet zo iemand een aangepast dieet houden.
Moet de voeding dan weinig eiwitten, weinig koolhydraten of weinig
vetten bevatten? Leg je antwoord uit.

opgave 6De menstruatiecyclus

opgave als beeld van het examen
In welke periode in de afbeelding treedt menstruatie op? A in periode P B in periode Q C in periode R D in periode S
Bij Yvonne is in de weken die in de afbeelding zijn weergegeven, geen bevruchting opgetreden. Als er wel een bevruchting optreedt en een vrouw zwanger wordt, zijn de veranderingen in het baarmoederslijmvlies anders. In de afbeelding hieronder zijn twee diagrammen weergegeven. diagram 1 diagram 2 •…

Bij Yvonne is in de weken die in de afbeelding zijn weergegeven, geen bevruchting opgetreden. Als er wel een bevruchting optreedt en een vrouw zwanger wordt, zijn de veranderingen in het baarmoederslijmvlies anders. In de afbeelding hieronder zijn twee diagrammen weergegeven. diagram 1 diagram 2 • Welk cijfer geeft het diagram weer van de dikte van het baarmoederslijmvlies van een vrouw die zwanger wordt als er een bevruchting optreedt op tijdstip T, cijfer 1 of cijfer 2? Leg je antwoord uit.

Vrouwen met een zeer onregelmatige menstruatiecyclus wordt soms aangeraden de pil te gaan gebruiken. Door gebruik van de pil wordt de cyclus regelmatiger. De pil is eigenlijk een middel om zwangerschap te voorkomen. • Leg uit waardoor er bij gebruik van de pil geen bevruchting plaats vindt.

opgave 7De navelstreng

Tijdens de zwangerschap verbindt de navelstreng het ongeboren kind met de placenta. Door de navelstreng worden stoffen vervoerd: naar het kind toe en van het kind af. Na de geboorte wordt de navelstreng afgebonden en…

Tijdens de zwangerschap verbindt de navelstreng het ongeboren kind met de placenta. Door de navelstreng worden stoffen vervoerd: naar het kind toe en van het kind af. Na de geboorte wordt de navelstreng afgebonden en doorgeknipt.

161p
Komt in een navelstreng een ader voor? En komt er een slagader in voor?
A alleen een ader
B alleen een slagader
C zowel een ader als een slagader
171p
Behoren de bloedvaten in de navelstreng tot de bloedsomloop van het
kind, van de moeder, of van beiden?
A alleen van het kind
B alleen van de moeder
C zowel van het kind als van de moeder

opgave 8Eiwit in een maaltijd

182p
Iemand eet 's avonds een maaltijd die bestaat uit twee delen:
− deel 1 bevat 150 g aardappelen met 100 g spinazie en 100 g gehakt
− deel 2 bevat 150 g yoghurt met 5 g suiker
Hieronder is een gedeelte van de voedingsmiddelentabel weergegeven.
Samenstelling per 100 g voedingsmiddel
energie eiwit vet kool- water voedingsmiddel hydraten (kJ) (g) (g) (g) (g) aardappelen (gekookt) 289 2 - 15 79 gehakt 1319 16 28 - 56 spinazie 62 2 0,5 0,5 92 suiker 1700 - - 100 - yoghurt 260 3,5 3,5 4 88
Bevat deel 1 of deel 2 van de maaltijd het meeste eiwit? Leg je
antwoord uit met een berekening.

opgave 9Sikkelcel-ziekte

Rode bloedcellen zijn zó gebouwd, dat ze makkelijk door de allerkleinste bloedvaatjes getransporteerd kunnen worden. Bij patiënten die lijden aan sikkelcel-ziekte kunnen de rode bloedcellen een afwijkende vorm…

Rode bloedcellen zijn zó gebouwd, dat ze makkelijk door de allerkleinste bloedvaatjes getransporteerd kunnen worden. Bij patiënten die lijden aan sikkelcel-ziekte kunnen de rode bloedcellen een afwijkende vorm krijgen. Dat gebeurt wanneer het bloed zuurstofarm wordt. Deze bloedcellen worden dan sikkelcellen genoemd. Door hun afwijkende vorm verstoppen sikkelcellen kleine bloedvaatjes en raken weefsels beschadigd of sterven zelfs af.

191p
In de tekst wordt gesproken over "de allerkleinste bloedvaatjes".
Wat is de naam van deze bloedvaatjes?
A aders
B haarvaten
C slagaders
201p
Leg uit dat een weefsel kan afsterven als er minder bloed doorheen
stroomt als gevolg van verstopte bloedvaatjes.
211p
Opgehoopte sikkelcellen worden afgebroken. Het tekort aan rode
bloedcellen wordt dan snel weer aangevuld door het aanmaken van grote
aantallen nieuwe rode bloedcellen.
Waar worden nieuwe rode bloedcellen gemaakt?
A in de lever
B in de nieren
C in het beenmerg

opgave 10Een maagzweer

221p
Bepaalde bacteriën in de plooien van de maagwand spelen een rol bij het
ontstaan van een maagzweer. Het heeft lang geduurd, voor men ontdekte
dat deze bacteriën in de maag van veel mensen voorkomen.
In de maag heersen omstandigheden die de meeste bacteriën niet
overleven.
Noem een oorzaak waardoor de meeste bacteriën niet kunnen
overleven in de maag.
231p
Men vermoedt, dat stress invloed heeft op het ontstaan van een
maagzweer.
Door stress is de doorbloeding van de maagwand verminderd.
Eén van de gevolgen is, dat witte bloedcellen hun werk in de strijd tegen
de bacteriën niet goed kunnen doen.
In de afbeelding zijn drie verschillende bloeddeeltjes met een letter
aangegeven.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft een witte bloedcel aan?
A letter P
B letter Q
C letter R

opgave 11Spataders

Spataders komen meestal voor in de benen. Ze zijn te zien als opgezwollen, blauwe bloedvaten die door de huid heen schijnen. Spataders ontstaan door veranderingen in de wand van de aders en door niet goed werkende…

Spataders komen meestal voor in de benen. Ze zijn te zien als opgezwollen, blauwe bloedvaten die door de huid heen schijnen. Spataders ontstaan door veranderingen in de wand van de aders en door niet goed werkende kleppen in die bloedvaten. Factoren die een rol spelen bij het ontstaan van spataders zijn: erfelijke aanleg, altijd veel zitten of staan en overgewicht. Ook hormonen die gemaakt worden door de eierstokken vergroten de kans op spataders.

241p
In de onderstaande afbeelding zijn een slagader en een ader
weergegeven.
De vergroting is hetzelfde.
figuur bij de opgave
Welke tekening geeft een ader weer? Leg uit waaraan je dat in de
tekening kunt zien.
251p
Wat is de functie van de kleppen in de beenaders?
261p
Leg uit waardoor spataders vaker voorkomen bij vrouwen dan bij mannen.
Gebruik de bovenstaande informatie.
271puitwerkbijlage
Mensen die bij hun werk veel zitten of staan, wordt aangeraden
regelmatig de voeten en de benen te bewegen.
Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken.
Geef bij elke uitspraak met een kruisje aan of deze juist of onjuist is.
281p
Een gevolg van spataders kan zijn, dat het weefselvocht uit de benen niet
goed wordt afgevoerd. Er ontstaat dan vochtophoping in de benen.
Door welke vaten wordt weefselvocht uit de benen afgevoerd?
A alleen door bloedvaten
B alleen door lymfevaten
C zowel door bloedvaten als door lymfevaten
291p
Noem een functie van weefselvocht.

opgave 12De mannelijke voortplantingsorganen

In de afbeelding zijn onder andere de mannelijke voortplantingsorganen weergeven. Vier delen zijn met een letter aangegeven. P Q R S
302p
Geef de naam van deel P en van deel Q.
Schrijf je antwoord zó op:
deel P =...................
deel Q =...................
311p
Door welk van de delen R en S kan zowel afvoer van zaadcellen als
afvoer van urine plaatsvinden?
A alleen door deel R
B alleen door deel S
C zowel door deel R als door deel S

opgave 13Een oogonderzoek

Om het netvlies en het vaatvlies van een patiënt te onderzoeken, laat een oogarts soms foto’s van de binnenkant van de ogen maken. Om de bloedvaten in het oog zichtbaar te maken, wordt eerst een speciale kleurstof…

Om het netvlies en het vaatvlies van een patiënt te onderzoeken, laat een oogarts soms foto’s van de binnenkant van de ogen maken. Om de bloedvaten in het oog zichtbaar te maken, wordt eerst een speciale kleurstof ingespoten in een armader van de patiënt. De kleurstof wordt met het bloed naar het hart gevoerd en daarna door het hele lichaam.

321p
In de afbeelding is een schematische weergave van de bloedsomloop
weergegeven.
arm lever
Geef de naam van het bloedvat waardoor de kleurstof met het bloed
de rechterboezem binnenstroomt.
331p
Voordat de foto’s gemaakt worden, wordt een vloeistof in de ogen
gedruppeld. Hierdoor worden de pupillen wijder.
Trekken de kringspieren zich meer samen als de pupil wijder wordt? En
trekken de lengtespieren zich dan meer samen?
A alleen de kringspieren
B alleen de lengtespieren
C zowel de kringspieren als de lengtespieren
341p
De foto’s worden met behulp van blauw
flitslicht en met een speciale camera
gemaakt. Het flitslicht gaat het oog
binnen en verlicht de binnenkant van
het oog.
Enkele delen van het oog zijn:
1 het glasachtig lichaam
2 het hoornvlies
3 de lens
In welke volgorde passeert het flitslicht
deze delen, voordat het op het netvlies
figuur bij de opgave
valt?
A 1 - 2 - 3
B 1 - 3 - 2
C 2 - 1 - 3
D 2 - 3 - 1
E 3 - 1 - 2
F 3 - 2 - 1
351p
Op de onderstaande foto van de binnenkant van het oog zijn bloedvaten
te zien en het netvlies met de gele vlek en de blinde vlek.
figuur bij de opgave
In het netvlies liggen zintuigcellen: de kegeltjes en de staafjes.
Liggen er kegeltjes in de blinde vlek? En liggen er kegeltjes in de gele
vlek?
Geef het met kruisjes aan in de tabel op de uitwerkbijlage.

opgave 14Jicht

Jicht is een stofwisselingsziekte. Iemand met jicht heeft teveel urinezuur in zijn bloed. Urinezuur ontstaat bij het afbreken van eiwitten. Dit urinezuur wordt bij zo'n patiënt onvoldoende met de urine uitgescheiden.…

Jicht is een stofwisselingsziekte. Iemand met jicht heeft teveel urinezuur in zijn bloed. Urinezuur ontstaat bij het afbreken van eiwitten. Dit urinezuur wordt bij zo'n patiënt onvoldoende met de urine uitgescheiden. Het urinezuur dat in het lichaam achterblijft, beschadigt gewrichten. Deze gewrichten worden daardoor erg pijnlijk. Naast medicijnen krijgt een jicht-patiënt een dieet voorgeschreven. Zo'n dieet bevat weinig eiwitrijke voedingsmiddelen en veel vezelrijke producten.

361p
Welke organen werken bij een patiënt met jicht onvoldoende om urinezuur
uit het bloed te verwijderen? Gebruik de bovenstaande tekst.
A de darmen
B de longen
C de nieren
371p
Het dieet van een jicht-patiënt bevat weinig vlees.
Geef hier een reden voor. Gebruik de bovenstaande tekst.

opgave 15Witlof

Witlof wordt gekweekt uit witlofwortels. Deze wortels worden in het donker in een bak met water en voedingsstoffen gezet. Aan een wortel groeien dan witte bladeren die samen een kropje vormen. Na drie weken kunnen de…

Witlof wordt gekweekt uit witlofwortels. Deze wortels worden in het donker in een bak met water en voedingsstoffen gezet. Aan een wortel groeien dan witte bladeren die samen een kropje vormen. Na drie weken kunnen de witlofkropjes geoogst worden. Wanneer de bak met wortels in het licht wordt gezet, groeien er groene kropjes aan de wortels. in het donker: in het licht: witte kropjes groene kropjes witlof- wortels

381p
Vindt fotosynthese in volledig witte kropjes plaats? En vindt fotosynthese
in groene kropjes plaats?
A alleen in volledig witte kropjes
B alleen in groene kropjes
C zowel in volledig witte als in groene kropjes
391p
Het water in de bak bevat voedingsstoffen die opgenomen worden door
de witlofwortels.
Nemen de wortels glucose op? En nemen ze voedingszouten (mineralen)
op?
A alleen glucose
B alleen voedingszouten
C zowel glucose als voedingszouten

opgave 16Konijnen

Lees eerst de bijlage met informatie 1 tot en met 8 en beantwoord dan
vraag 40 tot en met 51. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de
informatie gebruiken.
402p
In informatie 1 staan twee konijnen van een verschillend ras afgebeeld.
Het zwarte streepje onder elke afbeelding is in werkelijkheid 5 centimeter
groot.
Bepaal met behulp van de determineertabel van informatie 8 tot welk
ras konijn P behoort. Schrijf ook de nummers op van de stappen uit de
tabel die je hebt genomen.
411p
Konijnen hebben tanden en kiezen die altijd doorgroeien.
Leg uit wat het voordeel is van het doorgroeien van tanden en kiezen
voor een konijn.
421p
Bij zoogdieren komen verschillende typen kiezen voor.
Welk type kiezen heeft een konijn?
A knipkiezen
B knobbelkiezen
C plooikiezen
431p
Hoeveel gram vocht moet een konijn van 3 kg dagelijks opnemen met zijn
voedsel?
441p
Een konijn dat veel groenvoer eet, drinkt veel minder dan een konijn dat
droogvoer eet.
Leg uit waarvoor een konijn dat veel groenvoer eet, niet zoveel hoeft
te drinken.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende
pagina.
451p
De eerste drie weken nadat een konijn jongen heeft gekregen, eet en
drinkt ze veel meer dan een konijn zonder jongen.
Leg uit waarvoor een konijn in die periode veel moet eten en drinken.
461p
In informatie 3 is het verteringskanaal van een konijn afgebeeld.
Welk cijfer geeft het deel aan waarin vooral voedsel wordt afgebroken
door bacteriën (zie informatie 5)?
472p
In omstandigheden die veel stress opleveren, kan een konijn een tekort
aan bepaalde voedingsstoffen krijgen, zelfs als hij voldoende eet.
Aan welke twee groepen voedingsstoffen kan een konijn dan vooral
een tekort krijgen? Leg je antwoord uit met behulp van informatie 5.
481p
Een stukje van een natte keutel van een konijn wordt bekeken door een
microscoop. Er zijn onder andere cellen te zien met een celwand en een
celkern.
Kunnen deze cellen bacteriën zijn? Leg je antwoord uit.
491p
Tamme konijnen kunnen het hele jaar jongen krijgen, wilde konijnen niet.
Verklaar dit verschil.
501p
De draagtijd is bij een haas langer dan bij een konijn. Dit heeft te maken
met het feit dat hazen nestvlieders zijn en konijnen nestblijvers (zie
informatie 7).
Leg uit dat de draagtijd van een nestvlieder naar verhouding langer
moet zijn dan die van een nestblijver.
511p
De afbeelding geeft het skelet van twee achterpoten weer: één van een
konijn en één van een even grote haas.
figuur bij de opgave
Welke letter geeft het skelet weer van een achterpoot van een haas?
Leg je antwoord uit met behulp van de informatie.