Eindexamen nederlands vmbo bb 2023, tijdvak 1

Ik vertrek Roan (17) uit ‘Ik Vertrek’ verlaat ouders: “Heb opa en oma gebeld of ik bij hen kon wonen.” (1) Zijn ouders kochten een prachtig stulpje in Frankrijk, zo was te zien in het tv-programma ‘Ik Vertrek’. Maar Roan (17) is inmiddels alweer terug in zijn geboorteplaats Aarlanderveen. Hij wordt liever automonteur in Nederland. (2) Hij kon op een mooie Franse heuvel zitten, met uitzicht op zijn eigen zwembad en op een prachtig landschap, school volgen vanuit bed en er behoorlijk luie dagen van maken. Maar dat is niets voor Roan. In plaats daarvan staat hij in de garage van Kempenaar Renault in Alphen aan den Rijn om versnellingsbakolie te verversen, met smerige handen en een overall aan. (3) “Dat wij gingen emigreren kwam niet als een verrassing”, blikt Roan terug, terwijl hij snel wat broodjes naar binnen propt. “Ik wist in eerste instantie ook niet echt wat ik ervan moest vinden. Ik dacht: ach, het is wel een avontuur. Maar uiteindelijk heeft het voor mij nooit echt een kans gehad. Of ik zat maar wat thuis, waar ik alleen mijn ouders zag, of ik zat op school.” (4) In een uitzending van ‘Ik Vertrek’ was te zien hoe Roan op zijn Nederlandse fiets op weg gaat naar zijn eerste Franse schooldag. Hij sprak de taal niet, kende niemand én had ook nog eens een cameraploeg achter hem aan. Niet bepaald de beste omstandigheden, zou je zeggen. Al haalt Roan zijn schouders erover op. (5) “Dat boeide mij helemaal niet. Ik kon er juist wel om lachen. Ik stond gewoon lekker naar iedereen te bonjouren. De cameraploeg vroeg of ze ook mee mochten het klaslokaal in, maar daar heb ik wel nee tegen gezegd. Straks gaan jullie weer lekker weg, zei ik. Maar dan blijf ik hier altijd bekend als dat ventje dat zich liet filmen.” (6) Al snel werden de teugels vanwege corona verder aangetrokken in Frankrijk en kwam Roan steeds vaker thuis te zitten. “Ik begon te denken: wil ik dit nog wel? Als ik doorging met school in Frankrijk, zou ik vijf dagen intern moeten. Dat wilde ik ook weer niet. Toen heb ik eerst mijn opa en oma in Aarlanderveen gebeld of ze het überhaupt oké zouden vinden als ik bij hen zou komen wonen. Dat vonden ze goed.”

(7) “Daarna pas heb ik het aan mijn ouders verteld. Natuurlijk vonden zij het wel moeilijk, want mijn zus studeert in Leiden en is dus ook al de deur uit. Aan de andere kant staan zij er echt voor dat je moet gaan voor je dromen. Zij hebben dat ook met emigreren gedaan. Ze vonden dat ik ervoor moest gaan.” (8) Roan keerde terug naar het dorpje waar hij opgroeide en werkt nu vier dagen in de week als monteur. Eén dag zit hij op school. Op beide plekken heeft Roan het naar zijn zin, net als bij zijn opa en oma in huis. “Ja, dat is hartstikke gezellig. Gewoon lachen. Volgens mij vinden zij het ook leuk. Ik heb nog veel contact met mijn ouders, maar niet iedere dag. Het gaat met hen ook hartstikke prima. Zij zitten nu helemaal volgeboekt, gelukkig.” (9) Maar Roan heeft nu weer hier zijn leven. Als hij moet werken, zit hij even na zeven uur ‘s ochtends op de fiets. Het is drie kwartier fietsen naar de garage. “Dat vind ik helemaal niet dramatisch.” In het weekend spreekt hij met vrienden af en gaan ze regelmatig vissen. En de toekomst? Waarschijnlijk niet op een Franse heuvel met een zwembad. (10) “Komt allemaal goed, ik zie het wel. Een kantoorbaan is niets voor mij. Ik wil gewoon monteur worden. Over mij hoef je niet in te zitten, hoor”, lacht hij, terwijl de lege broodtrommel weer dichtgaat. Terug aan het werk. Naar een artikel van Jan Bogaards, De Gelderlander, 20 december 2021

Benjamin verhuurt kippen (1) Kippen houden in de tuin, dat doe je niet zomaar. Om de stap zo klein mogelijk te maken, kunnen toekomstige kippenhouders de beestjes eerst een paar maanden ‘uitproberen’ via het bedrijf van Benjamin Schelling (33) uit 's-Gravendeel. “In 95 procent van de gevallen krijgen we ze niet meer terug.” (2) Van de kippenren, een handleiding, tot het voer (en zelfs het water als dat nodig is): met zijn bedrijf Huureenkip.nl levert Schelling aan huis álles wat nodig is om kippen in de tuin te houden. De nieuwe eigenaren kunnen vervolgens twee of drie maanden uitproberen hoe het bevalt om de kakelende dieren in de tuin te verzorgen. En via de app kunnen ze vragen stellen. (3) Schelling levert ook bevruchte eieren en een broedmachine, zodat je in de woonkamer, de school of het verzorgingstehuis je ‘eigen’ kuiken ter wereld kan brengen. Schelling haalt de kuikentjes weer op om ze groot te brengen en te verhuren. “Het is geweldig om te zien hoe demente ouderen opleven als de kuikentjes uitkomen. Herinneringen komen dan terug.” Op schoot (4) Als de beestjes genoeg aandacht krijgen, zijn ze volgens hem de leukste huisdieren die je je kan voorstellen. “Kippen eten uit je hand, je kan ze op schoot nemen en de kuikentjes liggen in je nek te slapen.” Ze zijn niet alleen leuk om te zien, maar ook erg handig. Kippen eten nagenoeg alles, dus de meeste etensresten kunnen zó het hok in. “Daar maken ze weer een ei van. Een kip is het enige huisdier dat je ontbijt maakt”, zegt Schelling. (5) Bij de kippenfan (“Wist je dat een kip honderd gezichten kan onthouden?”) thuis scharrelen de dieren al jaren rond. Zijn vier kinderen, de vijfde is onderweg, zijn gek op het verzorgen van kuikentjes. “Toen ik las dat kippen soms gedumpt worden bij het bos of de kinderboerderij, dacht ik: dat kan toch anders.” … (6) Schelling trekt nu door het hele land om zijn verhuurkippen af te leveren. Van het hoofdkantoor van online supermarkt Picnic in Amsterdam, tot een huis midden in het centrum van Rotterdam en een riante tuin in Groningen. Soms gaat het om mensen die hun hele leven al kippen willen, anderen houden ze speciaal voor de eieren.

(7) Kan iedereen kippen houden in de tuin? In principe wel, volgens Schelling. De tuin moet wel een beetje groen zijn, of bewoners moeten er open voor staan om een deel van de tegels eruit te halen. “Ik wil geen kip in een betonnen tuin. De beestjes moeten met hun pootjes in de grond kunnen woelen.” (8) Voor overlast voor de buurt hoef je niet bang te zijn. “De hennetjes maken niet veel lawaai, behalve als er gevaar is of als ze een ei hebben gelegd. En andere huisdieren zijn geen probleem, alleen bij honden is het lastiger. Die moet je echt opvoeden. Je wilt niet dat je hond een kip apporteert.” De verzorging van kippen is niet niks en een kip poept ieder kwartier, dus ook het schoonmaken van de tuin is een klus. “Na een week zit heel je tuin onder de ontlasting. Je moet er wel wat voor doen.” Buurtkatten (9) “In 95 procent van de gevallen krijgen we de kippen niet meer terug.” Een enkele keer komt het voor dat het niet lukt. Zoals die keer in Leiden, waar meerdere buurtkatten de kippen opjaagden, vertelt Schelling. “Toen hebben we de beestjes vervroegd opgehaald.” (10) De kippenfan ziet het liefst dat heel Nederland aan de uitloopkip gaat. “Als je een ei uit de tuin haalt, weet je precies wat erin ging. Je kan zelfs je eigen biologische vrije-uitloopeieren maken.” Ook zijn de kippen een alternatief voor de bio-industrie. Voorzichtig: “Ik denk dat dat namelijk wel beter kan. Alleen de vraag is of mensen bereid zijn om ervoor te betalen.” (11) Voor de huur van drie kippen (het zijn sociale dieren, ze worden altijd per minstens drie geleverd) voor twee maanden, betaal je 299 euro. Naar een artikel van Nikki Catlender, Algemeen Dagblad, 21 november 2021

Pokémonkaarten zijn goud waard (1) Pokémonkaarten. Misschien heb je ze nog wel ergens thuis liggen. De verzamelkaarten die eind jaren negentig voor het eerst op de markt kwamen, zijn razend populair en worden nu soms voor duizenden euro’s geruild en verkocht. In de Gelderse plaats Aalten zit sinds een aantal maanden een echte Pokémonwinkel en ook daar merken ze dat de hype springlevend is. (2) “We merken sinds een paar jaar dat de hobby echt een vlucht heeft genomen,” zegt eigenaar Kevin Wevers van Royal Cards in Aalten. Samen met Pascal Krayenbrink, zijn partner in de winkel, begon hij in 2015 naast zijn werk als jurist met een webshop voor Pokémonkaarten. Een half jaar geleden kwam daar de winkel in het centrum van Aalten bij. (3) “Veel mensen vinden het verrassend dat we als winkel hier zitten”, zegt Wevers. Daarbij weten niet alleen Achterhoekers de weg naar de Pokémonwinkel te vinden. “Mensen uit Rotterdam, Utrecht of uit het noorden van het land zien we hier regelmatig”, aldus Wevers. “Sommigen maken er echt een dagje uit van.” (4) In de winkel worden verschillende pakjes, sets en boxen met Pokémonkaarten verkocht. “De losse pakjes verkopen we voor vijf euro, maar de grotere sets en boxen verkopen we voor tweehonderd of zelfs vierhonderd euro”, zegt Wevers. Op dit moment is het volgens hem voor verzamelaars van de kaarten een moeilijke tijd. “De prijzen zijn heel hoog. In 2019 is er een box uitgekomen van 110 euro. Die box heb ik later gekocht voor 800 euro, maar die gaat nu op verschillende veilingsites rond voor 2000 of 3000 euro. Ongekend natuurlijk.” (5) In zijn privécollectie heeft Wevers ook enkele waardevolle kaarten zitten. “Zo heb ik een set van vijf kaarten in de stijl van een kunstwerk van Edvard Munch”, zegt Wevers. “Twee jaar geleden waren deze kaarten misschien 500 euro waard, maar dat is nu gegroeid naar het tienvoudige, dus praat je over 5000 euro voor vijf sullige kaartjes.” … (6) De Pokémonkaarten zijn vooral geliefd bij kinderen, maar waar het vroeger vooral ging om het verzamelen en ruilen, wordt er nu vaak gekeken naar de waarde van de kaart. Harry Hol van Bureau Jeugd en Media is gespecialiseerd in games en waarschuwt ook voor het gevaar dat schuilt achter de Pokémonkaarten.

(7) “Op het moment dat kinderen horen dat er een kleine kans is dat je veel geld kan verdienen met Pokémonkaarten, horen ze alleen maar: er is dus een kans”, zegt Hol. “Het vervelende daaraan is dat het gokken wordt. Kinderen kopen dan geen Pokémonkaarten meer omdat ze het leuk vinden, maar eigenlijk als een kraslot. Het zakje openmaken en hopen dat er kaarten bij zijn die veel geld waard zijn.” (8) Hol geeft als advies aan ouders om kinderen daarin te begeleiden. “Kinderen kijken veel op sociale media en krijgen daar ook signalen van bijvoorbeeld youtubers dat Pokémonkaarten veel geld waard zijn. Als ouder is het dan je taak om de verwachtingen bij je kind bij te stellen”, legt hij uit. “Praat erover met je kind en leg uit dat de kans dat het hem of haar overkomt heel klein is. Toon interesse in wat ze kijken, stel vragen en probeer op die manier te voorkomen dat hun opvoeding van YouTube komt”, aldus Hol. (9) Wevers verwacht dat de Pokémonhype over zijn hoogtepunt heen is, maar daarmee verwacht hij niet dat de handel in Pokémonkaarten verdwijnt. “Je ziet nu al dat kaarten minder waard worden, maar er zal altijd een groep zijn die de Pokémonkaarten blijft sparen.” De eigenaar van de Pokémonwinkel raadt mensen die nog Pokémonkaarten thuis hebben liggen aan om deze vooral niet weg te gooien. “Wees er zuinig op”, benadrukt hij. “Ook al lijkt het nu allemaal onzin of stom papier te zijn, je weet niet wat het gaat doen.” Naar een artikel van Davie Klein Gunnewiek en Regio 8, Omroep Gelderland, 4 januari 2022

Tekst van de advertentie KIJK JE OGEN UIT IN DE ZOMERVAKANTIE OERRR WILDE ZOMER WEKEN Deze zomer hoef je je geen dag te vervelen! Ga mee op watersafari, ga op pad met de boswachter, bekijk water- en kriebelbeestjes van dichtbij of leer spoorzoeken in het bos. Voor kinderen van 4-12 jaar www.natuurmonumenten.nl/wildezomerweken