Eindexamen nederlands vmbo bb 2007 tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 Snack verstandig: eet een ’patatje gezond’

Snack verstandig: eet een ’patatje gezond’ 1 Over frituren en vooral over patat 4 bestaan veel misverstanden. Zo wordt vaak beweerd dat patat eten ongezond is. Dit hoeft beslist niet het geval te zijn. Af en toe ’zondigen’ door dingen te eten die je lekker vindt, geeft je een goed gevoel en houdt je eetpatroon in balans. Eén zakje patat per week is niet slecht. Frituurketen Bram Ladage maakt reclame met een ’patatje ge- zond’, maar bestaat dat wel, gezonde patat? En wanneer mag je patat ge- zond noemen? Bram Ladage vertelt erover op zijn site. „Om gezonde patat te bakken zijn drie dingen belangrijk: 5 wat bak je, waarin bak je het en hoe bak je het?” anders gedacht over vetten. Je mag Zelf schillen 2 „Om te beginnen gebruiken wij dagelijks verse aardappelen, die we zelf schillen en die ter plekke worden gesneden. Daar gaat weliswaar veel meer werk en voorbereiding in zitten, maar het geeft dan ook de perfecte patatsmaak. Bovendien blijkt het veel gezonder te zijn dan fabriekspatat.” naast is vet ook een drager van vita- 3 Daarnaast is bij frituren de keuze voor vet of olie uitermate belangrijk. Ladage bakt zijn frites in zuiver vloei- 6 bare plantaardige sojaolie. ’Normaal’ frituurvet bestaat uit ongezonde, ver- zadigde vetten. Vloeibare olie bevat juist onverzadigde vetten, waarvan bewezen is, dat die helpen het cholesterolgehalte laag te houden. gezondheidszorg te verbeteren.

De schuingedrukte regels boven de tekst geven de inleiding aan. Een dergelijke inleiding kan verschillende bedoelingen hebben. 1 alvast een belangrijk persoon uit de tekst presenteren 2 een persoonlijke mening geven over het onderwerp 3 een conclusie vooraf geven 4 een vooruitblik geven op het onderwerp van de tekst Welke drie bedoelingen heeft de schuingedrukte inleiding bij deze tekst? A 1, 2 en 3 B 1, 2 en 4 C 1, 3 en 4 D 2, 3 en 4

Welk kopje geeft het best de inhoud van alinea 4 weer? A Gezond frituren B Juiste frituurolie gebruiken C Regelmatig filteren D Schoonhouden frituuroven

In alinea 1 wordt gevraagd „Wanneer mag je patat gezond noemen?” In welk tekstgedeelte wordt deze vraag beantwoord? A alleen in alinea 2 B alleen in alinea 3 C alleen in alinea 3 en 4 D in alinea 2, 3 en 4

Een schrijver heeft altijd een bedoeling met een tekst. Wat is de belangrijkste bedoeling van de schrijver met deze tekst? Hij wil de lezer … A amuseren en informeren. B amuseren en overhalen. C informeren en overhalen. D informeren en overtuigen.

opgave 2Tekst 2 Wat zet Nederland op tafel?

Wat zet Nederland op tafel? 1 Nederlanders blijven onveranderd 4 aardappeleters en woensdag is voor velen nog steeds gehaktdag. Meer dan de helft van alle Nederlanders is vol- gens onderzoek van het voedingsmid- delenbedrijf Unilever nog altijd dol op aardappelen met jus. Daar is helemaal niets mis mee, vindt de Zwolse topkok Jonnie Boer. ken. Jongeren vergeten dat een stukje ’draadjesvlees’ ook lekker kan zijn. Thuis bij zijn ouders in Giethoorn stond alleen op zondag soep op het menu. Op zaterdag maakte zijn moeder een grote stapel pannenkoeken. Een lievelingsgerecht heeft hij niet echt. Eigenlijk vindt hij alles lekker wat met aandacht gemaakt wordt. Verder heeft hij een voorkeur voor vis, maar op z’n tijd een lekkere aardappel, daar is ook niks mis mee. 5 woonten ziet Jonnie Boer nu vooral on- 2 We komen er rond voor uit. Aard- appelen met jus en gehakt zijn voor de Nederlanders nog steeds populaire ge- rechten. Niet zelden komt gewoon de pan op tafel. Voorgerechten eten we nauwelijks, of het moet een soepje zijn. Maar Nederlanders zijn wel dol op toetjes. En als we eten, dan wel het liefst op dezelfde plek aan tafel. en half zeven. Bijna de helft zet de pan 3 Topkok Jonnie Boer van het drie- sterrenrestaurant De Librije in Zwolle vraagt zich af of je dat moet verande- ren. Vandaag heeft hij vernomen dat zijn derde michelin-ster behouden blijft. Hij zegt: „Wij kennen geen eet- 6 cultuur, hoewel wij er wel de grondstof- fen voor hebben. Het ligt aan de koks om daar iets leuks van te maken.” traditioneel. Vanaf zijn vakantieadres

op de Antillen praat hij nu al verlekkerd over het Hollandse menu: aardappelen met jus, een stukje vlees en soms soep vooraf. Het ’prakkie’ noemen we zo’n maaltijd. Het lekkerst vindt hij fijn- gemaakte rode bietjes met zilveruitjes. Heel smakelijk is ook gebakken witlof,

Geef van de volgende beweringen aan of ze waar of niet waar zijn. 1 In Nederland eet men vaak voorgerechten. 2 Nederlanders zijn echte groentenliefhebbers. 3 In Nederland eet men bijna evenveel vlees als vis. 4 Nederlanders zetten het meest schalen op tafel. 5 Vrouwen koken meestal in Nederland.

Hieronder staan vier uitspraken. → Geef aan met welke uitspraken Jonnie Boer het eens of oneens is volgens de inhoud van de tekst. 1 Aardappelen met jus eten is uit de tijd. 2 Over de uitslag van het onderzoek hoef je niet verbaasd te zijn. 3 Nederlanders moeten echt heel anders gaan eten. 4 Magazines en kookprogramma’s op tv hebben geen invloed op het eetgedrag.

Aardappelen met jus is een voorbeeld van gewoon Nederlands eten (zie alinea 1). In welke alinea’s staan nog andere voorbeelden van gewoon Nederlands eten? A 2, 3 en 5 B 2, 3 en 6 C 2, 4 en 5 D 2, 4 en 6

Wat is het belangrijkste doel van de schrijver van deze tekst? A de aandacht van de lezer trekken met een leuk verhaaltje over een topkok B de lezer amuseren met het onderzoek van Unilever C de lezer ervan overtuigen dat de Nederlandse eetgewoonten prima zijn D de lezer overhalen de oude eetgewoonten te handhaven

opgave 3Tekst 3 Bonbons met olijven

Bonbons met olijven 1 Bonbons bestaan in alle soorten en 4 maten. Je hebt ze met nootjesvulling, met marsepein of met karamel. Som- mige snoepers kiezen voor bonbons waar sterke drank in zit, zoals rum of kersenlikeur. Iemand die dat allemaal te gewoon vindt, moet naar Brugge in België gaan. Daar woont Dominique Persoone, wereldberoemd om zijn cho- coladeproducten. Hij verzint bijna we- kelijks nieuwe bonbons, met de meest vreemde smaakcombinaties. Niet iedereen zal er meteen het water van in de mond krijgen. succesnummers proeven. De eerste 2 „Het geheim van mijn succes? Ik gebruik nooit verschillende soorten ca- cao door elkaar om chocola van te ma- ken, maar telkens één speciale soort. Cacao kun je uit vele landen importe- ren en in ieder land krijgt het kostbare spul zijn eigen smaak mee. Andere chocolademakers gooien zomaar alle soorten door elkaar. ’Cacao is cacao’, zeggen ze dan, maar dat is een grote vergissing,” aldus Persoone. geheimhouden, maar uiteindelijk heeft Net als wijn 3 De Belgische meesterkok haalt zijn cacao vooral uit Java, Venezuela en Peru. Daar wordt ieder half jaar ge- oogst. Het kan dus zijn dat na zes 5 maanden de smaak van zijn chocolade verandert, omdat de grondstof nou eenmaal iets anders smaakt. Persoone doet daar niet moeilijk over: „Bij wijn is dat toch ook zo? Wijn wordt ieder jaar gemaakt van druiven uit dezelfde streek. Het ene jaar is de kwaliteit van de druiven beter dan het andere jaar, zodat de wijn ook ieder jaar net iets anders smaakt. Dan mag dat met ca- cao en chocolade toch zeker ook?” verjaardag van je oma.”

De eerste alinea van een tekst kan verschillende doelen hebben. Welk van de volgende doelen heeft alinea 1 niet ? A de opbouw van de tekst aangeven B een belangrijk persoon uit de tekst voorstellen C een korte samenvatting geven van de tekst D het onderwerp van de tekst aankondigen

Geef van de volgende uitspraken over Dominique Persoone aan of ze waar of niet waar zijn. 1 Hij gebruikt altijd verschillende soorten cacao voor één chocolade. 2 Hij haalt zijn cacao vooral uit Java, Venezuela en Peru. 3 Smaakmiddelen vindt hij smaakbedervers. 4 Het liefste verzint hij nieuwe smaken. 5 De smaak van chocolade mag jaarlijks veranderen.

Welk kopje geeft het beste de inhoud van alinea 4 weer? A Bijzondere smaken B Colabonbons C Knettertjes D Smaakbedervers

Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst weer? A Het recept van cola krijg je niet bij de bekende colamerken, maar bij een lollyfabrikant. B Iedereen vindt chocolade van Dominique Persoone veel lekkerder dan gewone chocolade. C Persoone experimenteert met allerlei ingrediënten in zijn bonbons. D Zoals druiven de smaak van wijn bepalen, zo bepaalt cacao de smaak van chocolade.

opgave 4Tekst 4 Geluk zit in een skottelbraai

Geluk zit in een skottelbraai 1 Is het een barbecue? Is het een koekenpan? Geen van beide. Het is de nieuwste trend in de vrijetijdsbeste- ding: de skottelbraai. Een grote platte wok op pootjes, die op gas werkt. Wie afgelopen zomer op een camping ge- weest is, heeft er ongetwijfeld vele ge- zien. Je krijgt bijna de indruk dat je zonder skottelbraai niet meer meetelt. 4 2 Afgelopen weken vertoefden wij op een camping in Frankrijk en ontdekten we dat we vre-se-lijk achterlopen. Wij hebben namelijk nog steeds geen skot- telbraai. Je kunt echt niet meer zonder zo’n driepootwok. „Het is echt reuze handig,” verzekeren medekampeerders mij. „Je kunt er van alles mee, zelfs barbecuen.” Het viel me op dat er vooral vaders driftig aan het scheppen en roeren waren. Nasi met een gebak- ken eitje erbij? Laat dat maar aan papa 5 over. hebt. Verder heb je bij roerbakgerech- Oorsprong 3 Thuisgekomen ga ik meteen achter de computer zitten om alles over de skottelbraai te weten te komen. De naam verraadt de herkomst al. Braai is Zuid-Afrikaans voor barbecue en skot- tel staat voor schotel, wat slaat op de platte, ronde vorm. Het waren de Zuid- Afrikaanse boeren en landarbeiders die de oorspronkelijke vorm van de skottelbraai uitvonden. Zij bakten hun vlees in het open veld op een oude ijzeren ploegschaar boven het hout- vuur. Een slimme Zuid-Afrikaanse fa- brikant, Cadac, verving de ploegschaar door een platte schaal, die hij op een buis zette. Aan de andere kant van de 6 buis monteerde hij een gasfles als ver- vanger van het houtvuur, want dat was veel praktischer. Cadac ontdekte zo

Als dingen die ons geluksgevoel ver- groten, werden de elektrische barbe- cue en de skottelbraai het meest ge- noemd. Het was in 2006 zelfs het favo- riete vaderdaggeschenk. Kennelijk is

Wat is de belangrijkste bedoeling van de eerste alinea? A de opbouw van de tekst uitleggen B een belangrijke persoon uit de tekst voorstellen C het onderwerp van de tekst aankondigen D vooraf een samenvatting van de tekst geven

„Cadac ontdekte zo een gat in de markt …” (alinea 3). Wat bedoelt de schrijfster met deze zin? Cadac ontdekte dat … A de mensen in Zuid-Afrika de skottelbraai nog niet kenden. B je van een ploegschaar gemakkelijk een skottelbraai kunt maken. C mensen voor de skottelbraai meer wilden betalen dan ze konden. D veel mensen een skottelbraai zouden willen kopen.

„Dat zal allemaal wel, maar ik vind er toch ook een paar minpunten aan kleven.” (alinea 4). → Welke vier minpunten worden in alinea 5 genoemd?

De schrijfster is in het begin niet enthousiast over de skottelbraai. In de laatste zinnen is haar mening veranderd. Welke zin geeft de beste verklaring voor die verandering? A In een skottelbraai kun je vooral ideaal roerbakken. B Het is leuk speelgoed voor haar man en zij hoeft niet meer te koken. C Ze heeft er al één gekocht voor de komende vaderdag. D Ze zijn vorige zomer tijdens hun vakantie op een camping in Frankrijk geweest.

Een tekst kan bevatten: 1 feiten 2 de mening van de schrijver/schrijfster 3 de mening van anderen Wat tref je aan in deze tekst? A alleen 1 en 2 B alleen 1 en 3 C alleen 2 en 3 D 1, 2 en 3

opgave 5Tekst 5 Wat van ver komt …

Wat van ver komt … 1 De uitheemse keuken wint terrein in Nederland. Een groeiend aantal mensen laat de Hollandse pot links lig- gen en kiest steeds vaker voor iets exotisch: curry, burrito, tandoori of taco. Wie een hekel heeft aan ingewikkelde recepten of ingrediënten die lastig te vinden zijn, kan kiezen voor maaltijden uit een pakje. De Consumentenbond heeft 19 van die ’pakmaaltijden’ getest. Er is gelet op 4 ingrediënten, voedingswaarde, bereidingsgemak en tenslotte natuurlijk smaak. ’Wat van ver komt, is goed’, zo luidt het gezegde, maar hoe goed zijn die snelle, gemakkelijke maaltijden eigenlijk? schotels is lekker, in ieder geval naar Test 2 In de supermarkt vind je maaltijden uit alle windstreken. De pakken heb- ben meestal dezelfde basis-ingrediën- ten: snelkookrijst of deegwaren, een zakje sausmix en een kruidenmengsel dat de smaak bepaalt. De rest moet je erbij kopen; meestal gaat het daarbij om vlees en groente. Daar zit ook met- een een verschil in prijzen. De pakken op zich kosten tussen €1,50 en €3,50, 5 maar als je alles bij elkaar hebt, ben je misschien wel drie of vier keer zoveel kwijt. (een Mexicaan, een Indiër, een Italiaan Conclusies 3 Op de meeste pakken staat ’voor 2-3 personen’ en na bereiding blijkt er inderdaad ruimschoots voldoende te zijn voor twee volwassenen. Eten ze hun bord leeg, dan krijgen ze – vol- gens de richtlijnen van het Voedings- centrum – vaak zelfs te veel binnen. In veel van de geteste maaltijden zit hele- maal geen groente. Die zijn dus eigen- lijk ongeschikt voor een volwaardige

riëren: vervang de ene groente door een andere, wissel varkensvlees en kip of gebruik eens andere kruiden. Als

Wat is het belangrijkste doel van de eerste alinea? A de opbouw van de tekst aangeven B een belangrijk persoon uit de tekst voorstellen C een conclusie vooraf geven D het onderwerp van de tekst aankondigen

De eerste alinea eindigt met de vraag „Hoe goed zijn die snelle, gemakkelijke maaltijden eigenlijk?” In welke alinea’s wordt deze vraag beantwoord? A in de alinea’s 2 en 3 B in de alinea’s 3 en 4 C in de alinea’s 2 en 5

Geef van de volgende uitspraken aan of ze waar of niet waar zijn. 1 In een pak ’voor 2-3 personen’ zit genoeg voor een maaltijd voor twee volwassenen. 2 Volgens het Voedingscentrum zit er in een pak ’voor 2-3 personen’ te veel voor twee personen. 3 De geteste pakken bevatten meestal dezelfde basis-ingrediënten. 4 Alle maaltijden zijn binnen een half uur te bereiden.

Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst weer? A In ’pakmaaltijden’ zit te weinig groente en te veel vlees. B Met ’pakmaaltijden’ zet je zonder veel moeite een geslaagd exotisch maal op tafel. C ’Pakmaaltijden’ zijn niet duur, maar je moet er veel spullen bijkopen. D Steeds meer mensen kiezen voor exotisch eten in plaats van Nederlandse kost.

opgave 6Tekst 6 Chocolade is gezond

Chocolade is gezond 1 De Universiteit van Wageningen heeft samen met het RIVM (Rijksinsti- tuut voor Volksgezondheid en Milieu) jarenlang onderzoek gedaan naar leef- 4 gewoonten van ouderen. Een van de uitkomsten van het onderzoek is goed nieuws voor liefhebbers van chocola- de: het eten van tien gram pure choco- lade per dag, gedurende vijftien jaar, verlaagt de bloeddruk en vermindert de kans op sterfte door een hart- of vaatziekte. Het geheim zit in de cacao, het belangrijkste bestanddeel van chocolade. 2 Het onderzoek richtte zich op zo’n vijfhonderd mannen van 65 jaar en ou- 5 der. Van 1985 tot 2000 werden zij om de vijf jaar ondervraagd over hun voe- dingspatroon en leefstijl. Aan het eind werd gekeken welke ziektes meer of minder voorkwamen en welke rol hun leefgewoonten daarbij speelden. niet zeggen dat je nu grote hoeveelhe- 3 Uit de resultaten blijkt dat er een groep mannen was, die gemiddeld bij- na 4 gram cacao per dag at. Die man- nen hadden slechts een kleine kans om te sterven aan een hart- of vaat- ziekte. Bij een andere groep mannen was die kans twee keer zo groot. Het

Wat is het belangrijkste doel van de eerste alinea? A de opbouw van de tekst aangeven B een belangrijk persoon uit de tekst voorstellen C een grappig voorval geven om de aandacht te trekken D het onderwerp van de tekst aankondigen

Welk kopje geeft het beste de inhoud van alinea 4 weer? A Bloedvaten B Cacao C Flavanolen D Sterfte

De titel van de tekst „Chocolade is gezond” is niet helemaal waar. In welke alinea wordt dat het beste duidelijk gemaakt? A alinea 2 B alinea 3 C alinea 4 D alinea 5

Welke zin geeft het beste de hoofdgedachte van de tekst weer? A Er is onderzoek gedaan naar de leefgewoonten van oudere mensen. B Er moet meer onderzoek worden gedaan naar de werking van flavanolen. C Vijftien jaar lang tien gram chocolade per dag eten werkt gunstig voor hart en bloedvaten. D Wie oud wil worden, moet in ieder geval elke dag veel chocolade eten.

De laatste alinea van een tekst kan verschillende bedoelingen hebben: 1 een nieuw gegeven aan de tekst toevoegen 2 de tekst afsluiten met een grapje 3 een uitkomst van het onderzoek geven 4 een waarschuwing geven Welke bedoeling heeft de laatste alinea van deze tekst? A alleen 1 B alleen 1 en 2 C alleen 2 en 3 D alleen 1 en 4

opgave 7Tekst 7 Lekker in je vel met groenten en fruit.

Wel ’ns een ananas met lusteloosheid gezien? Nee dus. Want een ananas zit boordevol vitamine C. Een vitamine die essentieel is voor het op peil houden van je weerstand. Beslist iets om over na te denken wanneer je al een tijdje aan het kwakkelen bent. Of als je al bij het eerste vleugje virus begint te snotteren en te snuiven. Kortom, zo’n frisse sappige ananas zorgt voor de nodige bescherming. Net als bijvoorbeeld sinaasappels, aardbeien, selderij, prei en peultjes. Eet daarom twee ons groenten en twee keer fruit per dag. En kijk zeker even op www.groentenenfruit.nl om te zien wat deze goede gewoonte nog meer voor je kan doen. Lekker in je vel met groenten en fruit.

Geef van onderstaande uitspraken aan of ze juist of onjuist zijn. 1 De afbeelding van de ’lusteloze ananas’ is vooral een aandachttrekker. 2 De vraag „Wel ’ns een ananas met lusteloosheid gezien?” is niet bedoeld als vraag, maar als aandachttrekker. 3 De afgebeelde ananas maakt de advertentietekst overbodig. 4 De afgebeelde ananas laat zien hoe een te lang bewaarde ananas er uitziet.

Teksten kunnen geschreven zijn met verschillende doelen, waaronder 1 informeren 2 overtuigen 3 amuseren 4 tot handelen aanzetten Welk(e) doel(en) heeft deze advertentie? A alleen 1 B alleen 1 en 3 C alleen 1, 2 en 4 D 1, 2, 3 en 4

Schrijfopdracht In dit examen Nederlands ga je een e-mail schrijven. De opdracht geeft aan wat de bedoeling is. Schrijfopdracht Koekfabrikant In een tijdschrift heb je een artikel gelezen waarin een bekende koekfabrikant op zoek is naar mensen die zijn nieuwe, gezonde koeken willen testen. Dat lijkt je wel wat. Het zou leuk zijn als jij met je vriend(in) een dag mag komen proeven. Je wilt graag weten of jullie met zijn tweeën mee mogen doen aan deze actie. Omdat jullie in juni klaar zijn met jullie examens, zou het mooi uitkomen als jullie dan in de maand juli mogen komen testen. Misschien is het ook handig als zij de tijd door kunnen geven waarop jullie aanwezig moeten zijn. Jullie willen graag met de trein komen en daarom wil je vragen of ze jou een routebeschrijving naar de fabriek kunnen sturen. Je besluit om een e-mail te schrijven naar pr@happers.nl om al jouw vragen te stellen.

Schrijf een keurige e-mail naar de afdeling Public Relations; die regelt de organisatie van de testteams voor de koekfabrikant. Neem in je tekst de volgende onderdelen op: − stel je voor; − noem de aanleiding voor deze e-mail; − vraag naar de mogelijkheid om deel te nemen aan een testteam; − vraag of je vriend(in) ook mee mag doen; − geef voorkeurstijd en -maand aan; − doe het verzoek om een routebeschrijving naar het bedrijf; − vermeld je eigen adres; − vergeet het bedankje voor de medewerking niet. Let erop dat je alles vermeldt. Je hoeft je niet te houden aan de hierboven opgegeven volgorde. De teksten die voor dit examen gebruikt zijn, zijn bewerkt om ze geschikt te maken voor het examen. Dit is gebeurd met respect voor de opvattingen van de auteur(s). Wie kennis wil nemen van de oorspronkelijke tekst(en), raadplege de vermelde bronnen. De Cevo is verantwoordelijk voor vorm en inhoud van dit examen. Bronvermelding Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.