bronnen

Eindexamen natuur- en scheikunde 1 vmbo bb 2005, tijdvak 1

bij dit examen

Meerkeuzevragen
- Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1).
- Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden 2 of 3.
A
A
A
√((1)) BC (2) X^B_C (3) ^B XX^B^C
D
D
D
Open vragen
- Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee
redenen worden gevraagd, geef er dan twee en niet méér. Alleen de eerste twee
redenen kunnen punten opleveren.
- Vermeld altijd de berekening, als een berekening gevraagd wordt. Als een gedeelte
van de berekening goed is, kan dat punten opleveren. Een goede uitkomst zonder
berekening levert geen punten op.
- Geef de uitkomst van een berekening ook altijd met de juiste eenheid.

opgave 1WATERPUT

11p
Rosa klapt in haar handen boven een diepe put.
Even later hoort zij het weerkaatste geluid.
Hoe heet dit verschijnsel?
A breking
B echo
C spiegeling
21p
Rosa hoort het weerkaatste geluid 0,4 s nadat zij in haar handen klapte.
De snelheid van geluid in lucht is 340 m/s.
Hoe diep is de put?
A 17 m
B 68 m
C 136 m
D 170 m

opgave 2MARATHON

31p
De marathon is een afstand van 42195 meter.
In april 2002 werd de afstand gelopen in 2 uur, 5 minuten en 38 seconden (7538 s).
Hoe groot was toen de gemiddelde snelheid van de loper?
A 2,54 m/s
B 4,22 m/s
C 5,60 m/s

opgave 3HAAKSE SLIJPER

figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
Op de foto hierboven zie je een haakse slijper. Daarnaast is het typeplaatje afgebeeld.
41p
Op het typeplaatje staat op welke spanning de haakse slijper wordt aangesloten.
Is deze spanning gelijkspanning, wisselspanning of maakt dat niet uit?
A gelijkspanning
B wisselspanning
C Het maakt niet uit welke spanning je gebruikt.
51p
De haakse slijper is voorzien van dubbele isolatie.
Aan welk symbool op het typeplaatje kun je dat zien?
ISO A B C D
A symbool A
B symbool B
C symbool C
D symbool D
63p
Het vermogen van de slijper is 450 W.
Bereken de hoeveelheid elektrische energie die de slijper in 2 uur gebruikt.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
72p
Sinds een aantal jaren is de netspanning van 220 V naar 230 V gebracht.
Ook op 230 V werkt de slijper goed.
Wat gebeurt er met de stroomsterkte en het vermogen als je de slijper op 230 V laat
werken in plaats van op 220 V?
Zet twee kruisjes op de juiste plaats.
stroomsterkte
vermogen
wordt kleiner blijft gelijk wordt groter

opgave 4NOTENKRAKER

81p
Een noot kraak je met een notenkraker.
Hoe moet je de notenkraker vastpakken om met zo weinig mogelijk spierkracht de noot te
kraken?
figuur bij de opgave
A zoals op foto A
B zoals op foto B
C zoals op foto C

opgave 5REAGEREN EN REMMEN

91p
Frank rijdt in zijn auto door de stad.
Vóór hem springt het verkeerslicht op rood.
Het duurt even voordat hij gaat remmen.
Hebben reactietijd en snelheid beide invloed
op de reactie-afstand?
A nee, alleen de reactietijd
B nee, alleen de snelheid
C nee, geen van beide
D ja, zowel de reactietijd als de snelheid
figuur bij de opgave
102p
Frank rijdt met een snelheid van 12 m/s.
Het licht springt op rood.
Frank gaat remmen nadat hij nog 0,5 s met dezelfde snelheid is doorgereden.
Bereken hoeveel meter hij doorreed voordat hij ging remmen.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
111p
De stopafstand van een auto wordt berekend met de volgende woordformule:
stopafstand = reactie-afstand + remweg
122p
Ines rijdt harder dan Frank.
Haar stopafstand is 35 m.
De remweg bij deze snelheid is 20 m.
Hoe groot is de reactie-afstand van Ines?
A 15 m
B 20 m
C 35 m
D 55 m
De remweg van Ines is 20 m.
figuur bij de opgave
In het diagram hieronder kun je aflezen welke snelheid hierbij hoort.
160 remweg (m) 140 120 100 80 60 40 20 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100110 120130 140 150 snelheid (km/uur)
Hoe groot was de snelheid van Ines?
..........................................................................................................................................
131p
Een auto met passagiers heeft een grotere massa dan een auto met alleen een
bestuurder.
Frank vraagt zich af of dit invloed heeft op de remweg.
In het diagram hieronder is driemaal de remweg bij verschillende snelheden getekend.
Grafiek 2 hoort bij de auto met alleen de bestuurder.
remweg160 gggrrraaafffiiieeekkk 111 (m) 140 120 gggrrraaafffiiieeekkk 222 100 80 gggrrraaafffiiieeekkk 333 60 40 20 0 0 20 40 60 80 100 120 140 160 snelheid (km/uur)
Welke grafiek geeft de remweg van de auto met passagiers aan?
A grafiek 1
B grafiek 2
C grafiek 3

opgave 6VERLICHTING

In de badkamer zijn boven de spiegels twee lampen bevestigd.
Deze zijn zo geschakeld dat je ze met dezelfde schakelaar aan en uit kunt doen.
Als één van de lampen stuk gaat, blijft de andere branden.
figuur bij de opgave
141p
Op welke manier zijn de twee lampen geschakeld?
A in serie
B parallel
C in serie of parallel, dat maakt niet uit

opgave 7GEHOORBESCHERMING

Motorrijders hebben veel last van lawaai. Dit is het gevolg van windgeruis langs de helm. In de tabel hieronder staat hoe groot het geluidsniveau op een motor is bij verschillende snelheden. Het geluidsniveau wordt gemeten in dB(A). snelheid 80 (km/uur) geluidsniveau 90 (dB(A)) 90 92 100 94 120 98…

Motorrijders hebben veel last van lawaai. Dit is het gevolg van windgeruis langs de helm. In de tabel hieronder staat hoe groot het geluidsniveau op een motor is bij verschillende snelheden. Het geluidsniveau wordt gemeten in dB(A). snelheid 80 (km/uur) geluidsniveau 90 (dB(A)) 90 92 100 94 120 98 bron: www.motorfreaks.nl

→ Teken in het diagram hieronder de grafiek van het geluidsniveau en de snelheid. Kies zelf een geschikte schaalverdeling.
In welke zone van gehoorgevoeligheid valt het windgeruis bij snelheden boven de 80 km/uur? A veilig geluid B gevaarlijk geluid, kans op gehoorbeschadiging C toenemende kans op gehoorbeschadigingen
→ Welke twee maatregelen verminderen de kans op gehoorbeschadiging door windgeruis? Zet twee kruisjes op de juiste plaats. maatregel minder kans op gehoorbeschadiging andere bandenspanning   ander wegdek   lagere snelheid   oordopjes  
Een Australisch energiebedrijf is op het idee gekomen om een gebied van 8 000 ha woestijn met glas te overdekken. Middenin het terrein komt een 1 kilometer hoge schoorsteen te staan. De ‘gevangen lucht’ onder het glas wordt erg warm en stijgt via de schoorsteen op.
Hoe komt de warmte van de zon vooral onder het glas? A door geleiding B door straling C door stroming
Hierboven staat dat de ‘gevangen lucht’ via de schoorsteen opstijgt. Waarom stijgt warme lucht op? A Omdat de dichtheid van warme lucht groter is dan de dichtheid van koude lucht. B Omdat de dichtheid van warme lucht kleiner is dan de dichtheid van koude lucht. C Omdat lucht bij verwarming minder…

Hierboven staat dat de ‘gevangen lucht’ via de schoorsteen opstijgt. Waarom stijgt warme lucht op? A Omdat de dichtheid van warme lucht groter is dan de dichtheid van koude lucht. B Omdat de dichtheid van warme lucht kleiner is dan de dichtheid van koude lucht. C Omdat lucht bij verwarming minder uitzet dan de schoorsteen.

Het opwekken van elektriciteit op deze manier heeft voordelen voor het milieu. → Schrijf één voordeel op. ..........................................................................................................................................
Op de tekening staat dat de installatie tot 200 megawatt kan opwekken. Welke grootheid hoort bij megawatt? A elektrische stroom B energie(verbruik) C vermogen

opgave 8GELUIDSSCHERM A27

In opdracht van Rijkswaterstaat is langs de A27 ter hoogte van De Bilt een geluidsscherm
gebouwd.
figuur bij de opgave
221p
Op de foto kun je zien dat het scherm schuin naar achteren is geplaatst.
Waarom is het scherm schuin geplaatst?
A Het verkeerslawaai wordt dan naar boven weerkaatst.
B Het verkeerslawaai wordt dan goed opgenomen door het scherm.
C Het verkeerslawaai blijft dan beter op de weg hangen.
231p
Een gedeelte van het geluidsscherm is voorzien van zonnepanelen.
Het systeem kan 11 huishoudens van elektrische energie voorzien.
Een huishouden heeft per jaar gemiddeld 3000 kWh elektrische energie nodig.
Hoeveel kWh levert het systeem per jaar?
..........................................................................................................................................

opgave 9AFKOELEN VAN KOFFIE

Met een temperatuursensor wordt de temperatuur van een kopje
koffie gemeten tijdens het afkoelen. De sensor is aangesloten op een
computer.
Op het computerscherm verschijnt het diagram met de grafiek van de
temperatuur tijdens het afkoelen.
figuur bij de opgave
100 koffie- 90 tempe- ratuur 80 (°C) 70 60 50 40 30 20 10 0 0 5 10 15 20 25 30 35 40 tijd (min)
241p
De koffie kun je goed drinken als de temperatuur onder 40 °C komt.
Na hoeveel minuten is dat?
..........................................................................................................................................
251p
Na ongeveer 25 minuten verandert de temperatuur van de koffie niet meer.
Waarom verandert de temperatuur van de koffie dan niet meer?
A Omdat de temperatuur van de omgeving veel hoger is dan 20 °C.
B Omdat de temperatuur van de omgeving ongeveer gelijk is aan 20 °C.
C Omdat de temperatuur van de omgeving veel kleiner is dan 20 °C.
261p
Het experiment wordt herhaald met hetzelfde kopje, dezelfde hoeveelheid koffie en onder
dezelfde omstandigheden.
Na 5 minuten wordt er een scheutje melk uit de koelkast in de koffie gedaan.
Daardoor krijgt de grafiek een ander verloop.
Welk diagram geeft in dat geval de temperatuur van de koffie weer?
100 100 koffie- 90 tempe- 90 80 ratuur 80 (°C) 70 (°C) 70 60 60 50 50 40 40 30 30 20 20 10 10 0 0 0 5 10 15 20 25 30 35 40 0 5 10 15 20 25 30 35 40 tijd (min) tijd (min) A B
100 100 koffie- 90 tempe- 90 80 ratuur 80 (°C) 70 (°C) 70 60 60 50 50 40 40 30 30 20 20 10 10 0 0 0 5 10 15 20 25 30 35 40 0 5 10 15 20 25 30 35 40 tijd (min) tijd (min) C D
A diagram A
B diagram B
C diagram C
D diagram D

opgave 10BUIZEN IN HET WEGDEK

Rijkswaterstaat voert experimenten uit met buizen in het wegdek.
Door de buizen stroomt water. In de zomer wordt zo het asfalt gekoeld.
In de winter zorgt het water er voor dat het wegdek niet bevriest.
Als de zon schijnt, kan de temperatuur van het asfalt hoog oplopen.
In het diagram hieronder zie je de temperatuur van het asfalt gedurende drie zomerse
dagen in 1999.
70 temperatuur (°C) 60 50 40 niet gekoeld asfalt 30 gekoeld asfalt 20 buitentemperatuur 10 0 0 6 12 18 24 6 12 18 24 6 12 18 24 tijdstip van de dag (uur) 28 juli 29 juli 30 juli
271p
Hoe hoog is de temperatuur van niet gekoeld asfalt maximaal in deze drie dagen?
A minder dan 55 °C
B 55 °C
C tussen 55 °C en 60 °C
282p
In de zomer wordt het asfalt gekoeld.
Op 29 juli om 12 uur is de verlaging van de temperatuur gelijk aan 5 °C.
Hoe groot is de maximale temperatuurverlaging van het asfalt op die dag?
..........................................................................................................................................
291p
In het diagram zie je dat de temperatuur van het asfalt veel hoger wordt dan de
buitentemperatuur.
Waardoor wordt het asfalt opgewarmd?
A Doordat de lucht boven het asfalt de warmte goed geleidt.
B Doordat het water in de buizen stroomt.
C Door de straling van de zon.

opgave 11NTC-WEERSTAND

303p
In het practicum wordt gemeten hoe de weerstand van een NTC verandert met de
temperatuur. Om de meting te doen wordt de schakeling van het schema hieronder
gebouwd.
De NTC en de stroommeter zijn nog niet in het schema getekend.
+ - V
Op de open plaatsen moeten de NTC en de stroommeter worden getekend.
Teken de NTC en de stroommeter op de juiste plaatsen.
Gebruik de juiste symbolen.
312p
De NTC is aangesloten op 12 V en de stroommeter wijst 0,03 A aan.
Met de woordformule hieronder bereken je de weerstand van de NTC.
weerstand = spanning: stroomsterkte
Bereken de weerstand van de NTC.
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
weer-1200 stand (Ω) 1000 800 600 400 200 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 temperatuur (°C)
322p
In de afbeelding hierboven is de weerstand van een NTC uitgezet tegen de temperatuur.
Hoe groot is de temperatuur als de weerstand van de NTC gelijk is aan 200 Ω?
..........................................................................................................................................

opgave 12SLEETJE RIJDEN

332p
In Noorwegen gebruikt men sleden die worden voortgetrokken door een pony.
De pony trekt met een horizontale kracht van 200 N aan de slee.
Teken de trekkracht van de pony op de slee langs de gestippelde werklijn.
De krachtenschaal is 1 cm 50 N.
figuur bij de opgave
341p
De slee wordt met een constante snelheid door de sneeuw getrokken.
Wat kun je zeggen over de wrijvingskrachten op de slee?
A De wrijvingskrachten op de slee zijn groter dan 200 N.
B De wrijvingskrachten op de slee zijn gelijk aan 200 N.
C De wrijvingskrachten op de slee zijn kleiner dan 200 N.
D Daar kun je niets van zeggen.
351p
Even later trekt de pony met 150 N aan de slee.
De wrijvingskrachten op de slee zijn op dat moment 160 N.
Wat gebeurt er met de snelheid van de slee?
A De snelheid van de slee neemt toe.
B De snelheid van de slee verandert niet.
C De snelheid van de slee neemt af.
D Daar kun je niets van zeggen.

opgave 13CENTRALE

361p
Er bestaan verschillende soorten elektriciteitscentrales.
De centrale die staat afgebeeld op de foto gebruikt uranium als grondstof.
Wat voor soort centrale is er afgebeeld op de foto?
A een conventioneel gestookte centrale
B een kerncentrale
C een warmtekrachtcentrale
figuur bij de opgave
371p
Er wordt veel warmte geproduceerd in een elektriciteitscentrale.
Een deel van deze warmte wordt afgevoerd in koeltorens die daardoor grote wolken
uitstoten. Zie de foto.
Waaruit bestaan deze wolken vooral?
A vooral uit ijskristallen
B vooral uit waterdamp
C vooral uit waterdruppels
D uit waterdamp en waterdruppels
381p
De uitstoot van de centrale op de foto heeft geen invloed op het broeikaseffect.
Welk gas heeft wel invloed op het broeikaseffect?
A koolstofdioxide
B ozon
C stikstof
D zuurstof
392p
Er zijn centrales die broeikasgas uitstoten en centrales die dat niet doen.
Welke centrales stoten broeikasgas uit en welke niet?
Zet kruisjes op de juiste plaatsen.
centrale stoot broeikasgas uit stoot geen broeikasgas uit aardgascentrale     kolencentrale     waterkrachtcentrale    
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

opgave 14MUZIEKINSTRUMENTEN

opgave als beeld van het examen
Door aan de knoppen (stemsleutels) te draaien, verandert een gitarist de spanning van de snaren. Zo stemt hij zijn gitaar. In de zin hieronder moet je twee keer het juiste woord kiezen. → Omcirkel de juiste woorden in de zin hieronder. strakker Door de snaar te spannen, wordt de toon van de snaar…

Door aan de knoppen (stemsleutels) te draaien, verandert een gitarist de spanning van de snaren. Zo stemt hij zijn gitaar. In de zin hieronder moet je twee keer het juiste woord kiezen. → Omcirkel de juiste woorden in de zin hieronder. strakker Door de snaar te spannen, wordt de toon van de snaar slapper

Hieronder zie je een foto van een oude harp. → Welke snaren geven een hoge toon en welke snaren geven een lage toon? Vul in de hokjes het woord hoog of laag in.