bronnen

Eindexamen wiskunde B havo 2016, tijdvak 1

opgave 1Blokkendoos

Op foto 1 zie je een blokkendoos gevuld met houten blokken. De
blokkendoos bevat onder andere vier cilinders met een diameter van 5 cm
en een hoogte van 10 cm. Deze vier cilinders zijn op foto 1 aangegeven
met de letter c.
In deze opgave verwaarlozen we de ruimte tussen de blokken, en gaan
we er dus van uit dat de blokken strak in de doos passen, en dat alle
blokken precies tot de bovenrand van de doos reiken.
foto 1
foto 1
Hoewel alle blokken strak tegen elkaar liggen, blijft er vanwege de vier
cilinders toch nog ruimte in de doos over. De doos is dus niet geheel
gevuld met het hout van de blokken.
De binnenafmetingen van deze doos zijn 30 bij 25 bij 5 cm.
14p
Bereken hoeveel procent van de doos gevuld is met het hout van de
blokken. Rond je antwoord af op een geheel aantal procenten.
Op foto 1 zijn twee blokken genummerd. Deze blokken worden op elkaar
gelegd. Zie foto 2.
foto 2
foto 2
Het vooraanzicht van het bouwwerk op foto 2 is symmetrisch. Het
bouwwerk bestaat uit:
− blok 1: een prisma met hoogte 5 cm en met als grondvlak een
gelijkbenige rechthoekige driehoek met rechthoekszijden 5 cm;
− blok 2: een blok in de vorm van een brug met buitenafmetingen 5 bij 5
bij 10 cm.
23p
Teken op ware grootte het bovenaanzicht van dit bouwwerk. Licht je
werkwijze toe.
Blok 2, het blok in de vorm van een brug, is een balk van 5 bij 5 bij 10 cm
met daaruit weggelaten de helft van een cilinder met diameter 7 cm en
hoogte 5 cm.
35p
Bereken de totale oppervlakte van dit blok. Geef je antwoord in hele cm2
nauwkeurig.

opgave 2Een wortelfunctie

De functie f is gegeven door f(x) = √(− 3x + 6). Lijn k heeft vergelijking
y = − (7)/(4)x + (7)/(2). In figuur 1 zie je de grafiek van f en lijn k.
figuur 1
y f k O x
Lijn k gaat door het gemeenschappelijk punt van de grafiek van f met
de x-as.
43p
Toon dit op algebraïsche wijze aan.
Lijn k en de grafiek van f hebben nog een ander punt gemeenschappelijk.
53p
Bereken in twee decimalen nauwkeurig de x-coördinaat van dit punt.
De verticale lijn met vergelijking x = p snijdt k in punt A en de grafiek van
f in punt B. De y-coördinaat van B is groter dan de y-coördinaat van A.
Zie figuur 2.
figuur 2
y x = p f k B A O x
Er is een waarde van p waarvoor de afstand tussen A en B maximaal is.
66p
Bereken met behulp van differentiëren deze waarde van p.

opgave 3Schijngestalten van de maan

Van de maan is ook bij een wolkeloze hemel niet altijd een even groot
gedeelte zichtbaar. Het percentage van de maan dat zichtbaar is, verloopt
bij benadering periodiek. Voor het jaar 2017 is dit percentage in
Nederland te benaderen met de formule:
P = 50 + 50sin(0,212769t − 1,042563)
Hierin is P het percentage van de maan dat zichtbaar is en t is de tijd in
dagen met t = 0 op 1 januari 2017 om 0:00 uur.
73p
Bereken de periode van P in hele minuten nauwkeurig.
De vorm van het zichtbare gedeelte van de maan wordt de schijngestalte
van de maan genoemd. Vier speciale schijngestalten zijn nieuwe maan,
eerste kwartier, volle maan en laatste kwartier. Zie de figuur, waarin ze
op volgorde staan afgebeeld, elk met het bijbehorende percentage van de
maan dat zichtbaar is.
figuur
figuur
figuur
figuur
figuur bij de opgave
figuur bij de opgave
nieuwe maan eerste kwartier volle maan laatste kwartier nieuwe maan
0% zichtbaar 50% zichtbaar 100% zichtbaar 50% zichtbaar 0% zichtbaar
De volgorde waarin deze schijngestalten voorkomen, is dus altijd: eerst
nieuwe maan, dan eerste kwartier, dan volle maan en daarna laatste
kwartier. Daarna volgt opnieuw nieuwe maan, enzovoort.
83p
Bereken met behulp van de formule voor P op welke datum in 2017 het
voor het eerst nieuwe maan zal zijn.
94p
Onderzoek met behulp van de formule voor P tussen welke twee
opeenvolgende schijngestalten de maan zich op 22 februari 2017 zal
bevinden.

opgave 4Gebroken functie en raaklijn

De functie is gegeven door . Lijn raakt in de oorsprong
aan de grafiek van f. Zie figuur 1.
figuur 1
y O x f l
De richtingscoëfficiënt van l is − (4)/(3).
103p
Toon met behulp van differentiëren aan dat de richtingscoëfficiënt van l
inderdaad − (4)/(3) is.
Op de grafiek van f ligt punt B met x-coördinaat 2. Punt A ligt op de y-as
en heeft dezelfde y-coördinaat als B. Punt C ligt op de x-as en heeft
dezelfde x-coördinaat als B.
Lijn l snijdt zijde BC van rechthoek OABC in punt D. Zie figuur 2.
figuur 2
y C O x D A B l f
Lijn l verdeelt rechthoek OABC in twee delen: driehoek ODC en
trapezium OABD.
116p
Bereken exact hoeveel keer zo groot de oppervlakte van trapezium OABD
is in vergelijking met de oppervlakte van driehoek ODC.

opgave 5Karpers

foto
In het begin van hun leven ontwikkelen karpers
zich van larve tot klein visje. Aan het einde van
deze ontwikkeling heeft het visje een lengte van
ongeveer 1,9 cm.
foto
De lengte van de karperlarve in centimeter noemen we L.
Het gewicht van de karperlarve in gram noemen we G.
In de figuur is het verband tussen log(L) en log(G) weergegeven.
Deze figuur staat ook op de uitwerkbijlage.
figuur
llloooggg (((GGG))) 11 ---000,,,777 ---000,,,666 ---000,,,555 ---000,,,444 ---000,,,333 ---000,,,222 ---000,,,111 O 000,,,111 000,,,222 000,,,333 llloooggg (((LLL))) ---111 ---222 ---333 ---444 ---555
124puitwerkbijlage
Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage het gewicht van een
karperlarve met een lengte van 0,8 cm. Geef je antwoord in hele
milligrammen nauwkeurig.
Het verband tussen de lengte van karperlarven en hun gewicht kan
beschreven worden met een formule van de vorm:
G = 0,014 ⋅ Lb met 0,2 ≤ L ≤ 1,9
Hierin is L de lengte in centimeter, G het gewicht in gram en b een
constante.
Een karperlarve van 1,9 cm weegt ongeveer 0,25 g.
133p
Bereken b met behulp van deze gegevens. Rond je antwoord af op
één decimaal.
Voor volwassen karpers geldt de formule:
G = 0,014 ⋅ L3,13 met 10 ≤ L ≤ 94
Hierin is L weer de lengte in centimeter en G het gewicht in gram.
143p
Bereken hoeveel keer zo zwaar een volwassen karper van 94 cm is in
vergelijking met een volwassen karper van 10 cm. Rond je antwoord af op
honderdtallen.
De formule G = 0,014 ⋅ L3,13 is te herleiden tot een formule van de vorm
log(G) = p + q ⋅ log(L).
154p
Bereken de waarden van p en q. Geef beide waarden in twee decimalen
nauwkeurig.

opgave 6Lichaam PSC.QRF

Gegeven is het prisma ABC.DEF.
Hierbij is ABC een gelijkbenige driehoek met basis AB = 6 cm en
bijbehorende hoogte 8 cm. Bovendien geldt AD = 9 cm.
De punten P en Q liggen op de ribbe AD zodanig dat
AP = PQ = QD = 3 cm. De punten R en S liggen op de ribbe BE zodanig
dat BS = SR = RE = 3 cm. Deze opgave gaat over het lichaam PSC.QRF.
Zie de figuur.
figuur
C F 8 B S R 6 E A 3 P 3 Q 3 D
164p
Bereken in cm3 de inhoud van lichaam PSC.QRF.
Lichaam PSC.QRF wordt op een hoogte van 2 cm doorsneden met een
vlak dat evenwijdig is met het vlak PQRS.
175p
Teken deze doorsnede op ware grootte. Licht je werkwijze toe.

opgave 7Exponentiële functie

De functie f is gegeven door f(x) = 3x−1 − 2. Zie figuur 1.
figuur 1
y f O x
183p
Bereken exact de waarde van x waarvoor geldt: f(x) = 241
De functie g is gegeven door g(x) = 3x.
Op de grafiek van g worden de volgende transformaties uitgevoerd:
eerst de verschuiving 6 omlaag, gevolgd door de vermenigvuldiging met (1)/(3)
ten opzichte van de x-as. Op deze manier ontstaat de grafiek van de
functie h.
194p
Toon op algebraïsche wijze aan dat h dezelfde functie is als f.
De grafiek van g wordt met a vermenigvuldigd ten opzichte van de y-as.
Hierdoor ontstaat de grafiek van de functie k. Het punt P(− 20,81) ligt op de
grafiek van k. Zie figuur 2.
figuur 2
y P k g O x
204p
Bereken exact de waarde van a.