bronnen

Eindexamen nederlands havo 1999, tijdvak 2

opgave 1Tekst 1 De meeste moeders staan niet tegen hun zin op het

schoolplein
Elke tekst kan beschouwd worden als een antwoord op een (denkbeeldige) vraag.
14p
Zeg met eigen woorden op welke vraag deze tekst een antwoord vormt.
Gebruik maximaal 30 woorden.
De tekst kan in de volgende delen verdeeld worden:
deel 1: alinea 1 tot en met 2;
deel 2: alinea 3 tot en met 10;
deel 3: alinea 11.
Elk van deze tekstdelen heeft een eigen functie. Benoem die functie door voor elk
tekstdeel één van de volgende functiewoorden te kiezen: argument, constatering, definitie,
gevolg, oplossing, samenvatting, tegenwerping, toepassing, vergelijking, verklaring.
23p
Wat is de functie van deel 1, alinea 1 tot en met 2?
33p
Wat is de functie van deel 2, alinea 3 tot en met 10?
43p
Wat is de functie van deel 3, alinea 11?
Meer professionele kinderopvang zou de deelname van vrouwen op de arbeidsmarkt
kunnen vergroten (zie regels 7–8).
53p
Welke drie uiteenlopende redenen maken een grotere inzet van vrouwen op de
arbeidsmarkt wenselijk? Maak bij je antwoord gebruik van gegevens uit alinea 2.
Voorzie elke reden van een nummer.
„Crèches zijn … kinderen spelen?” (regels 44–46)
Met deze zin stelt de auteur zich kritisch op.
63p
Geef de kritiek van de auteur in deze passage weer door de volgende redenering af te
maken:
Als crèches goed zijn voor de ontwikkeling van de sociale vaardigheden, dan ….
Gebruik maximaal 20 woorden
In de zin „De nabijheid … kunnen houden.” (regels 57–58) lijken de begrippen controle
en los kunnen laten tegengestelde begrippen.
72p
Maak duidelijk waarom, gelet op alinea 7, beide begrippen toch goed kunnen samengaan.
Gebruik maximaal 30 woorden.
„De belangentegenstelling wordt opgeheven en de twee wensen fuseren.” (regels 73–74)
83p
Maak duidelijk wat de wens van het kind volgens Ritsema concreet inhoudt.
Gebruik maximaal 15 woorden.
93p
Maak duidelijk welk belang van de moeder volgens Ritsema ondergeschikt wordt gemaakt
aan de wens van het kind.
Gebruik maximaal 15 woorden.
fragment 1 Maar de laatste tijd komt het oude spookbeeld me weer plagen. Het fluistert me toe: kijk
2 wat er gebeurt met al je intelligente, zelfstandige, ondernemende vriendinnen! Zodra ze
3 kiezen voor kinderen, gaan ze zich aanpassen en wel totaal. Manlief gaat fulltime werken,
4 vriendin staat praktisch overal alleen voor en blijft met bewonderenswaardige energie
5 zorgen voor alles: huishouden, kinderen, de relatie, de oppas, de sociale contacten. Soms
6 schiet er voor haar nog een klein baantje over, maar dat is dan háár verantwoordelijkheid
7 en bovendien gaat bijna al het ’loon’ op aan de oppas of de reiskosten. En dan lees ik in
8 de krant dat uit de ’algemeen-welbevinden-index’ van het CBS blijkt dat vrouwen met
9 baan en partner, maar zonder kinderen, het gelukkigst zijn. De geluksbeleving van deze
10 vrouwen daalt als er nakomelingen zijn.
11 Waarom kiest dan toch bijna elke vriendin in mijn leven voor kinderen? Na zoveel jaren
12 emancipatie en feminisme? Waarom zijn er zo weinig mannen die volledig
13 medeverantwoordelijk willen zijn en parttime gaan werken zodra er kinderen komen?
uit: Opzij, Mieke Tolkamp, augustus 1996
103p
Citeer uit het fragment de zin die duidelijk maakt hoe het opheffen van de
belangentegenstelling (zie regels 73–74 van tekst 1) door de moeder verloopt.
113p
Citeer uit het fragment de zin die het meest aanleiding geeft te denken dat het fuseren van
moeder- en kinderwens (zie regel 74 van tekst 1) niet voor allebei de betrokkenen
voordelig is.
„Nederlandse moeders hebben het niet zo op instituties. Soms terecht, soms ook ten
onrechte.” (regels 77–78)
123p
Zeg met eigen woorden welk bezwaar van moeders tegen instituties kan worden afgeleid
uit alinea 7 en 8.
Gebruik maximaal 20 woorden.
De auteur van De meeste moeders staan niet tegen hun zin op het schoolplein wil het
lezerspubliek tot nadenken stemmen en activeren.
133p
Tot welk inzicht vooral zou zij willen dat vrouwen komen?
Gebruik maximaal 12 woorden.
142p
Wat zouden scholen moeten doen?
Gebruik maximaal 12 woorden.
154p
Welke van de onderstaande zinnen A t/m D geeft de hoofdgedachte van de tekst De
meeste moeders staan niet tegen hun zin op het schoolplein het beste weer?
A Als vrouwen hun ideeën over kinderopvang bijstellen en de samenleving, waaronder
overheid en scholen, de juiste maatregelen neemt, kan de achterstand van Nederlandse
vrouwen op de arbeidsmarkt sterk worden verminderd.
B Een gebrekkig overheidsbeleid, weinig inschikkelijke mannen en een weinig doordacht
schoolbeleid dwingen Nederlandse vrouwen in een positie die een achterstand oplevert
ten opzichte van tal van andere, meer geëmancipeerde landen.
C Nederlandse moeders hebben onder invloed van factoren, zoals de kleinschaligheid van
Nederland, een sterke kindgerichtheid ontwikkeld die heeft geleid tot zelfopoffering en
vrijwel voortdurende beschikbaarheid voor het kind.
D Nederlandse vrouwen hebben een sterke voorkeur voor deeltijd op de arbeidsmarkt,
omdat zij nu eenmaal voor een belangrijk gedeelte zelf de opvoeding van hun kinderen
voor hun rekening willen blijven nemen.

opgave 2Tekst 2 Waarheen ik maar wil!?

De tekst Waarheen ik maar wil!? kan verdeeld worden in vier opeenvolgende,
aansluitende delen. Je kunt deze delen weergeven met de volgende kopjes:
1 Mobiliteit, een probleem
2 Oorzaken omvang mobiliteit
3 Schijnoplossingen
4 Alternatieve oplossingen
163p
Bij welke alinea begint het tekstgedeelte waarbij kopje 2 „Oorzaken omvang mobiliteit”
past?
173p
Bij welke alinea begint het tekstgedeelte waarbij kopje 3 „Schijnoplossingen” past?
183p
Bij welke alinea begint het tekstgedeelte waarbij kopje 4 „Alternatieve oplossingen” past?
De schrijver laat zich in de tekst hier en daar ironisch uit over de automobilist.
192p
Citeer twee woordgroepen uit alinea 6 waaruit de ironische opstelling van de auteur blijkt.
„Het positionele goed ligt nu op de bodem van de diepzee” (regel 50)
202p
Maak duidelijk waarom de gezonken Titanic een positioneel goed genoemd mag worden.
Gebruik maximaal 30 woorden.
„Eens was mobiliteit een schaars goed en door het overvloedige gebruik is dat nu weer
zo.” (regels 52–53)
De begrippen schaars goed en overvloedig gebruik lijken elkaar uit te sluiten.
213p
Maak duidelijk dat deze begrippen, als ze betrekking hebben op de hedendaagse
mobiliteit, elkaar niet uitsluiten.
Gebruik maximaal 20 woorden.
„De politici durven het kernprobleem niet aan te roeren” (regel 59)
223p
Omschrijf in eigen woorden ’het kernprobleem’ waarvan in deze regel sprake is.
Gebruik maximaal 15 woorden.
„Het nieuwe aanbod zal nieuwe vraag uitlokken” (regels 70–71)
233p
Zeg met eigen woorden wat de auteur met deze mededeling bedoelt, gelet op de inhoud
van alinea 14.
Neem geen voorbeelden in je antwoord op. Gebruik maximaal 30 woorden.
„In plaats van de problemen fundamenteel aan te pakken, maken we ze erger.”
(regels 74–75)
243p
Welke aanpak zou volgens de auteur wel fundamenteel zijn?
Gebruik maximaal 15 woorden.
Verschillende groepen lezers kunnen uit de tekst Waarheen ik maar wil!? een boodschap
halen.
253p
Welke boodschap bevat deze tekst voor politici?
Gebruik maximaal 15 woorden.
263p
Welke boodschap bevat deze tekst voor de ’gewone’ weggebruiker?
Gebruik maximaal 10 woorden.
fragment 1 Voor het tijdperk van de massa-motorisering woonden de meeste mensen in de
2 nabijheid van waar ze geboren waren, waar ze werkten en waar hun familie en vrienden
3 woonden. Er valt over te twisten in hoeverre de auto het antwoord was op de groeiende
4 mobiliteitsbehoefte of juist de mobiliteit teweegbracht (ik vermoed het laatste), maar zeker
5 is dat de ruimtelijke spreiding van wonen, werken en recreëren, en de gelijktijdige
6 processen van ontzuiling en emancipatie nauw verweven zijn met het feit dat de mens
7 mobiel werd.
8 Mobiliteit is een elementaire levensbehoefte geworden, een voorwaarde voor
9 volwaardige economische en sociale participatie.We zullen ons met de auto moeten
10 blijven behelpen, ondanks alle geweeklaag over files. Met die files is het een beetje net als
11 met het weer: iedereen kankert erover, maar schikt zich erin. Nog altijd ben je met de auto
12 overal het snelst. Het berekenen van de kosten als gevolg van verloren tijd is net zo
13 onzinnig als vaststellen hoeveel inkomen wordt gederfd door naar voetbal te kijken of
14 langer uit te slapen. En zoals de korte geschiedenis van de planeconomie heeft geleerd,
15 gaat het pas echt mis wanneer de overheid gaat bepalen welke economische (of sociale)
16 activiteiten prioriteit hebben.
uit: de Volkskrant, Ed Lof, 20 november 1996
274p
Zeg met eigen woorden wat het verschil is tussen de kijk van de auteur van bovenstaand
fragment op het optreden van de overheid en die van de auteur van de tekst Waarheen ik
maar wil!?
Gebruik maximaal 35 woorden.
„We hóéven toch niet weg?” (regel 93), meent Frits Bloemendaal.
282p
Zeg met eigen woorden wat, gelet op bovenstaand fragment, volgens Ed Lof de grootste
bedreiging voor de thuisblijvende burger zou zijn.
Gebruik maximaal 20 woorden.
294p
Welke van onderstaande zinnen A t/m D geeft de hoofdgedachte van de tekst Waarheen ik
maar wil!? het beste weer?
A Doordat de politiek het probleem van het overvloedig gebruik van de mogelijkheden tot
mobiliteit niet durft aan te pakken, zal de Nederlandse economie ten slotte vastlopen.
B Het probleem van de vastlopende verkeersstromen kan alleen door politieke moed,
economische veranderingen en inzet van individuele burgers worden opgelost.
C Het vele geld dat geïnvesteerd wordt in de Nederlandse infrastructuur is weggegooid geld,
want uiteindelijk loopt het verkeer in Nederland toch vast.
D Nederland wordt op den duur een onleefbaar land, want het gebruikmaken van de
mogelijkheden tot mobiliteit is een grondrecht waaraan de politiek niet kan tornen.
De titel Waarheen ik maar wil!? is voorzien van twee afsluitende leestekens: een
uitroepteken en een vraagteken.
302p
Maak duidelijk waar de schrijver met dit uitroepteken naar verwijst.
Gebruik maximaal 15 woorden.
312p
31 Maak duidelijk waar de schrijver met dit vraagteken naar verwijst.
Gebruik maximaal 15 woorden.
Einde