bij dit examen
Natuurkunde Havo 1992-II
opgave 1Opgave 1 In de bergen
Om de druk van de atmosfeer in de bergen te meten, wordt gebruik gemaakt van een cilinder waarin
zich een zuiger met een veer bevindt. Zie figuur 1.
De cilinder is vacuüm gezogen. De zuiger kan wrijvingsloos in de cilinder bewegen, zonder dat er
lucht in de vacuümruimte komt. De massa van de zuiger moet verwaarloosd worden. In figuur 2 is de
grafiek getekend die het verband weergeeft tussen de veerkracht en de indrukking van de veer in de
cilinder.
De zuiger heeft een oppervlakte van 2,4 cm2 . Op een bepaalde hoogte is de zuiger door de lucht
3,8 cm ingedrukt.
13p
→ Bereken de luchtdruk, uitgedrukt in Pa.
Als de cilinder waarin de veer zich bevindt niet goed vacuüm is gezogen, vindt men een verkeerde
waarde voor de luchtdruk.
22p
→ Leg uit of men dan een te hoge of een te lage druk meet.
Bij een tocht in de bergen wordt ook een cilindertje met gas meegenomen
dat gebruikt wordt om de temperatuur te bepalen. Dit cilindertje is
eveneens afgesloten met een zuigertje dat wrijvingsloos kan bewegen. De
massa van het zuigertje moet verwaarloosd worden. Zie figuur 3.
Bij een temperatuur van 20 °C en een druk van 1,01 ⋅ 105 Pa bevindt het zuigertje zich op 10,4 cm van
de bodem. Bij een bepaalde hoogte in de bergen was de druk 0,67 ⋅ 105 Pa en stond het zuigertje op
13,9 cm van de bodem.
34p
→ Bereken de temperatuur op deze hoogte.
opgave 2Opgave 2 Vergrotingsapparaat
Een vergrotingsapparaat bestaat onder andere uit een lamp, een negatiefhouder, een positieve lens en
een grondplaat. Op de grondplaat wordt een stuk lichtgevoelig fotopapier gelegd. Na belichting en
chemische behandeling wordt dit een foto. Het vergrotingsapparaat en de schematische voorstelling
ervan zijn naast elkaar weergegeven in figuur 4.
vergrotingsapparaat heeft een brandpuntafstand van 5,0 cm. De afstand tussen lens en negatiefhouder
en de afstand tussen lens en fotopapier op de grondplaat kunnen gevarieerd worden.
Men doet een negatief van 24 mm bij 36 mm in de negatiefhouder en maakt hiervan een afbeelding op
het fotopapier met een lineaire vergroting van 4,2.
42p
→ Bereken de afmetingen van de afbeelding op het fotopapier.
54p
→ Bereken de afstand tussen lens en fotopapier op de grondplaat.
opgave 3Opgave 3 Slinger
64p
73p
Aan een touw is een bolletje met een figuur 5 massa van 55,7 g
bevestigd. Het bolletje slingert heen en weer aan het touw. Het bolletje
voert dan een trilling uit. De grootste uitwijkingshoek α die het touw
maakt met de verticale evenwichtsstand is 15,0°. Zie figuur 5.
→ Bereken de resulterende kracht op het bolletje in de uiterste stand.
Het bolletje slingert van een uiterste stand naar de evenwichtsstand.
→ Hoe groot is de arbeid die de spankracht hierbij verricht? Geef een
toelichting.
Op t = 0 passeert het bolletje de evenwichtsstand. In figuur 6 is de
kinetische energie van het bolletje uitgezet als functie van de tijd.
82p
→ Bepaal de frequentie van de trilling.
Figuur 6 staat ook op de bijlage.
92p
→ Teken in de figuur op de bijlage de grafiek van de zwaarte-energie (potentiële energie) van het
bolletje als functie van de tijd.
Bijlage:
opgave 4Opgave 4 Fietslampje
Van een fietslampje is in figuur 7 het ( I , V )‑diagram getekend.
103p
→ Leg met behulp van figuur 7 uit of de weerstand van het lampje toeneemt danwel afneemt als de
spanning over het lampje groter wordt.
Een constantaandraad is op een klos gewikkeld. De draad heeft een doorsnede van 0,20 mm2 . In
figuur 8 is het ( I , V )‑diagram van de draad getekend.
114p
→ Bepaal de lengte van de constantaandraad.
Het fietslampje en de constantaandraad worden nu in serie aangesloten op een spanningsbron. Zie
figuur 9. De stroom door het lampje is dan 0,15 A.
Daarna worden lampje en draad parallel aangesloten op de spanningsbron, die nog steeds dezelfde
spanning levert. Zie figuur 10.
124p
→ Bepaal de stroomsterkte die de bron levert als het lampje en de draad parallel aangesloten zijn op de
bron.
opgave 5Opgave 5 Foto-elektrisch effect
132p
144p
In figuur 11 is het vereenvoudigde energie-
niveauschema van het atoom kwik gegeven.
Het niveau behorend bij 10,44 eV is het ionisatie-
niveau. Het niveau behorend bij 0 eV is de
grondtoestand. Het niveau behorend bij 4,67 eV is het
eerste aangeslagen niveau. Bij één energie-overgang
staat de golflengte van de bijbehorende spectraallijn in
figuur 11 aangegeven.
→ Leg uit of zichtbaar licht het kwik vanuit de
grondtoestand kan aanslaan.
→ Bereken de energie van het niveau Ux .
Een vacuüm-fotocel is samen met een voltmeter en
een gevoelige ampèremeter opgenomen in een
elektrisch circuit. Zie figuur 12.
Men laat een aantal malen licht op de kathode vallen, steeds met een andere frequentie. Bij elke
frequentie meet men de remspanning Vrem . Dat doet men door bij die frequentie van het licht de
spanning van de spanningsbron zo in te stellen, dat de stroomsterkte die de ampèremeter aanwijst net
nul wordt. De spanning van de bron is dan de remspanning. In figuur 13 is van vier metingen Vrem
uitgezet tegen de frequentie. Deze figuur staat ook op de bijlage.
154p
→ Bepaal met behulp van de figuur op de bijlage de uittree-energie van het materiaal waarmee de
kathode is bedekt.
Vervolgens wordt een andere fotocel gebruikt. Deze heeft een kathode die bedekt is met een laagje
barium (Ba). De spanning is ingesteld op 0 V. Het licht dat op de kathode valt, heeft fotonen met een
energie van 3,07 eV.
165p
→ Bereken de maximale snelheid waarmee de elektronen deze kathode kunnen verlaten.
Bijlage:
opgave 6Opgave 6 Schaatsen
De topsnelheid van een goede schaatser ligt tussen 14 m/s en 15 m/s. Om de 500 m sprint zo snel
mogelijk af te leggen, is het belangrijk dat de schaatser in zo kort mogelijke tijd zijn topsnelheid haalt.
In figuur 14 is een ( v,t )-diagram van het begin van een 500 m rit getekend.
Om te beginnen onderzoeken we de beweging in de eerste drie seconden. De massa van de schaatser
is 82 kg. De tegenwerkende wrijvingskrachten in deze periode worden verwaarloosd.
173p
→ Bepaal de minimale kracht die de schaatser in voorwaartse richting moet ontwikkelen voor het
versnellen in de eerste 3,0 s.
184p
→ Bepaal het gemiddelde vermogen dat de schaatser moet ontwikkelen in de eerste 3,0 s.
Na 7,0 s heeft de schaatser zijn topsnelheid bereikt. Neem aan, dat hij de rest van de race deze
snelheid aan kan houden.
195p
→ Bepaal de eindtijd van deze schaatser op de 500 m.
204p
In de laatste bocht gaat de schaatser zijn
tegenstander voorbij. Deze tegenstander heeft een
massa van 76 kg en rijdt in de buitenbocht. Het ijs
oefent hierbij op de tegenstander een kracht uit die
werkt langs de lijn SZ. Zie figuur 15.
Z is het zwaartepunt van deze schaatser. Dit
zwaartepunt beschrijft een bocht met een straal van
32 m. In de figuur is de situatie schematisch
weergegeven en is de middelpuntzoekende kracht
Fmpz op de schaatser aangegeven. Deze kracht is
tevens de resulterende kracht op de schaatser.
Figuur 15 staat vergroot afgebeeld op de bijlage.
→ Construeer in de figuur op de bijlage de krachten
die tot de resultante Fmpz leiden. Geef de richting
van die krachten aan.
De middelpuntzoekende kracht bedraagt 430 N.
213p
→ Bereken de snelheid waarmee deze schaatser door de buitenbocht gaat.
Bijlage:
opgave 7Opgave 7 α -straler
Een kern is instabiel en vervalt onder uitzending van een α ‑deeltje tot 207 Pb.
223p
→ Geef de reactievergelijking van dit verval.
Bij deze reactie komt een totale kinetische energie vrij van 7,58 MeV.
233p
→ Bereken hoeveel massa er bij deze kernreactie wordt omgezet in energie.
Het ontstane α ‑deeltje heeft een snelheid van l,9 ⋅ 107 m/s. De snelheid van de beginkern vóór de
reactie is zo klein dat deze verwaarloosd moet worden.
244p
→ Bereken de snelheid van de 207 Pb‑kern.
De snelheid van het α ‑deeltje is bepaald met de opstelling van figuur 16.
In deze opstelling beschrijft het α ‑deeltje een rechte baan in een gebied waarin een elektrisch en een
magnetisch veld heersen.
Het deeltje komt links door de opening in plaat 1 en gaat na het doorlopen van de rechte baan door de
opening in plaat 2.
Het homogene elektrische veld is aangebracht tussen de platen PQ en RS. De afstand van deze platen
is 0,040 m. De potentiaal van plaat PQ is 20 kV hoger dan die van plaat RS. In het grijze gebied heerst
een homogeen magnetisch veld.
Het magnetische veld is zodanig van grootte en richting dat een α ‑deeltje met een snelheid van
1,9 ⋅ 107 m/s niet afgebogen wordt.
253p
→ Teken in de figuur op de bijlage de elektrische kracht en de lorentzkracht op een α ‑deeltje.
263p
→ Leg met behulp van een schets uit welke richting het magnetische veld heeft.
273p
→ Bereken de grootte van de magnetische veldsterkte waarbij het α ‑deeltje met de snelheid van
1,9 ⋅ 107 m/s langs een rechte baan beweegt.
Einde.
De uitwerkbijlage van deze jaargang bestaat alleen op papier. Hij staat hier zoals hij gedrukt is, niet per vraag gesplitst.
Van deze jaargang bestaat het beoordelingsmodel alleen op papier. Het staat hier zoals het gedrukt is, niet per vraag gesplitst.
