opgave 1Opgave 1 Alcoholgebruik bij studentenverenigingen
Bij deze opgave hoort tekst 1 uit het bronnenboekje.
Gebruik tekst 1.
In het project dat gestart is om het alcoholgebruik binnen bepaalde
studentenverenigingen te verminderen, hebben de betrokkenen een
aantal afspraken gemaakt. Een voorbeeld van een afspraak is dat elke
vereniging ernaar streeft om de toegang tot de sociëteit te weigeren aan
leden die te veel alcohol hebben gedronken.
Socialisatie heeft een aantal functies.
13pLeg uit welke functie van socialisatie te herkennen is in de afspraken.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept cultuur;
− informatie uit tekst 1 waarin cultuur te herkennen is;
− een functie van socialisatie.
Gebruik tekst 1.
22pLeg uit dat er bij het project in tekst 1 om het alcoholgebruik te verminderen
sprake is van samenwerking. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept samenwerking;
− informatie uit tekst 1 waaruit het kernconcept samenwerking blijkt.
De afspraken die de acht studentenverenigingen met de gemeente
Groningen, de Hanzehogeschool Groningen en de Rijksuniversiteit
Groningen hebben gemaakt, zijn vastgelegd in een convenant dat door alle
partijen is ondertekend. Het wel of niet naleven van de maatregelen in het
convenant door de studentenverenigingen kan gevolgen hebben voor de
studentenverenigingen.
Een maatregel in het convenant is dat leden die zich misdragen hebben
omdat ze te veel alcohol gedronken hebben, zullen worden
aangesproken door iemand van het verenigingsbestuur en zullen worden
geconfronteerd met hun gedrag.
31pLeg uit of er bij naleving van deze maatregel sprake is van informele of
formele sociale controle. Gebruik in je uitleg een omschrijving van de
gekozen soort sociale controle.
In september 2017 richtten een paar honderd dronken leden van een
studentenvereniging in Groningen in een restaurant vernielingen aan. In
reactie hierop stelde de Rijksuniversiteit Groningen per direct de betaling van
de bestuursbeurzen van de bestuursleden uit. Als zich geen nieuwe
incidenten zouden voordoen, zou het geld aan het eind van het studiejaar
alsnog worden overgemaakt.
41pLeg uit dat de Rijksuniversiteit Groningen door deze maatregel macht
uitoefent. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept macht;
− informatie uit de inleiding van deze vraag.
opgave 2Opgave 2 Jong geleerd, oud gedaan
Bij deze opgave horen tekst 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje.
Inleiding
De leeftijd waarop men in Nederland mag stemmen voor een
volksvertegenwoordiging is 18 jaar en vastgelegd in de Grondwet.
In juni 2019 kwam de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) met het
adviesrapport ‘Jong geleerd, oud gedaan’. In dit rapport adviseert de ROB
om de kiesgerechtigde leeftijd uit de Grondwet te halen, zodat het mogelijk is
om te experimenteren met stemrecht voor 16- en 17-jarigen op gemeentelijk
en provinciaal niveau.
De ROB stelt dat uit onderzoek blijkt dat “de verlaging van de
kiesgerechtigde leeftijd een positief effect kan hebben op onder andere
politieke kennis en interesse van jongeren en op hun opkomst bij
verkiezingen. Bovendien lijkt dit effect langdurig te zijn, in de zin dat
wanneer jongeren ouder worden hun opkomst structureel hoger blijft.”
In het adviesrapport van de ROB staat dat de politieke betrokkenheid van
jongeren in Nederland laag is, in vergelijking met oudere leeftijdsgroepen en
in vergelijking met landen die enigszins lijken op ons land. Slechts 4 op de
10 jongeren in Nederland zijn tamelijk tot zeer geïnteresseerd in de politiek.
Een van de duidelijkste signalen voor de lage betrokkenheid van jongeren is
volgens de ROB hun lage opkomst bij verkiezingen. Volgens de ROB is de
lage opkomst van jongeren problematisch. Jongeren maken zich zorgen over
andere politieke vraagstukken dan ouderen of hebben andere opvattingen
over bestaande maatschappelijke problemen, zo staat er in het
adviesrapport.
Gebruik de inleiding van de opgave.
Volgens de ROB is verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd een geschikte
maatregel om de politieke betrokkenheid van jongeren te vergroten,
waaronder hun opkomst bij verkiezingen. Voorstanders van verlaging stellen
bovendien dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd kan leiden tot een
verhoging van de representativiteit van overheidsbesluiten.
52pBeredeneer dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd de representativiteit
van overheidsbesluiten kan verhogen. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept representativiteit;
− informatie uit de inleiding van de opgave die je redenering ondersteunt.
Er is een verschil tussen actief kiesrecht en passief kiesrecht.
Zowel een verlaging van de leeftijdsgrens voor het actief kiesrecht naar
16 jaar als een verlaging van de leeftijdsgrens voor het passief kiesrecht
naar 16 jaar, kan leiden tot een hogere representatie van jongeren in een
volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad.
62pLeg uit wanneer een verlaging van de leeftijdsgrens voor passief kiesrecht
naar 16 jaar zal leiden tot een hogere representatie van jongeren in een
volksvertegenwoordiging zoals een gemeenteraad. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept representatie;
− een omschrijving van het begrip passief kiesrecht.
Gebruik de inleiding van de opgave.
72pLeg uit dat het kiesstelsel een politieke institutie is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept politieke institutie;
− een voorbeeld uit de inleiding van de opgave bij het kernconcept politieke
institutie.
Stel dat de kiesgerechtigde leeftijd in Nederland verlaagd wordt naar 16 jaar
en jij het verband tussen het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd en de
politieke betrokkenheid van 16- en 17-jarigen wilt onderzoeken.
83p− Formuleer een hypothese over de gevolgen van het verlagen van de
kiesgerechtigde leeftijd voor de politieke betrokkenheid van
16- en 17-jarige jongeren.
− Benoem de afhankelijke en de onafhankelijke variabele in de hypothese.
− Geef een operationalisering van politieke betrokkenheid bij de lokale
politiek.
Gebruik tekst 2.
Er zijn twee vormen van politieke participatie te onderscheiden. Stemmen
tijdens verkiezingen is een voorbeeld van een van deze twee vormen. In
tekst 2 komt ook de andere vorm van politieke participatie aan de orde.
91pNoem deze andere vorm van politieke participatie en geef daarvan een
voorbeeld uit tekst 2.
Zie regel 26 tot en met 35 van tekst 2.
In tekst 2 staat over Oostenrijk, waar 16-jarigen in 2005 voor het eerst
konden stemmen voor twee deelstaten en in 2008 konden stemmen voor het
parlement: “Dat had invloed op het verwerven en ontwikkelen van politieke
kennis en interesse, en op de groei van politiek zelfvertrouwen onder
jongeren.”
Er zijn twee visies op de wenselijkheid van politieke participatie te
onderscheiden.
102pa Welke visie op de wenselijkheid van politieke participatie ziet het
verwerven en ontwikkelen van politieke kennis en interesse als doel op
zichzelf van politieke participatie?
b Noem de naam van de andere visie op de wenselijkheid van politieke
participatie en geef aan wat het doel van politieke participatie volgens
deze visie vooral is.
Gebruik regel 36 tot en met 74 van tekst 2.
In het adviesrapport van de ROB staat: “Jongeren tussen de 16 en 18 zitten
in een levensfase waarin ze extra ontvankelijk zijn voor socialisatie tot
democratisch burger. (…) Bovendien bevinden jongeren zich op deze leeftijd
in een context die het makkelijker maakt hen politiek te socialiseren dan
wanneer zij 18 zijn.”
Stel dat jongeren vanaf 16 jaar mogen stemmen.
113pBeredeneer dat de kans dat jongeren gaan stemmen groter is als zij 16 of 17
jaar zijn, dan wanneer zij 18 jaar of ouder zijn. Gebruik in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept politieke socialisatie;
− informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin politieke
socialisatie te herkennen is;
− twee socialisatoren die in tekst 2 aan de orde komen.
Gebruik regel 36 tot en met 74 van tekst 2.
Stel dat de kiesgerechtigde leeftijd verlaagd wordt naar 16 jaar.
123pLeg uit dat in het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd een
veranderingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het hoofdconcept verandering;
− de naam en omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verandering;
− informatie uit regel 36 tot en met 74 van tekst 2 waarin het gekozen
kernconcept bij het hoofdconcept verandering te herkennen is.
Let op: je mag de kernconcepten institutionalisering en individualisering niet
gebruiken.
Gebruik figuur 1.
In het adviesrapport van de ROB wordt in verband met de politieke
participatie van jongeren ook ingegaan op verschillen tussen generaties.
Figuur 1 toont de mate waarin verschillende generaties netto profijt hebben
van overheidsbeleid.
132pLeg uit dat uit figuur 1 blijkt dat er sprake is van sociale ongelijkheid.
Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept sociale ongelijkheid;
− gegevens uit figuur 1.
opgave 3Opgave 3 Actie op het erf
Bij deze opgave horen de teksten 3, 4 en 5 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In november 2019 werden ruim zestig activisten van de actiegroep Meat the
Victims door de rechtbank van Den Bosch veroordeeld voor het urenlang
bezet houden van een varkenshouderij in Boxtel. De actiegroep deelde
tijdens de bezetting beelden vanuit de stal via sociale media.
De actie kon rekenen op weinig steun van de gevestigde actiegroepen voor
dierenwelzijn.
Boeren die zich door de activisten bedreigd voelden, besloten zich te
verenigen in een eigen actiegroep met de naam Farmers Defence Force.
Gebruik tekst 3.
142pLeg uit dat er onder de activisten van Meat the Victims sprake is van
groepsvorming. Gebruik in je uitleg:
− de omschrijving van het kernconcept groepsvorming;
− informatie uit tekst 3 waaruit groepsvorming blijkt.
Gebruik tekst 3.
Er is een onderscheid te maken tussen formele en informele groepen.
152pLeg uit op basis van tekst 3 dat Meat the Victims kenmerken heeft van een
formele groep én van een informele groep. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van formele groepen;
− informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt;
− een kenmerk van informele groepen;
− informatie uit tekst 3 waaruit dit kenmerk blijkt.
Volgens tekst 3 zien activisten van Meat the Victims het bezetten van
andermans eigendommen als gerechtvaardigd omdat wetgeving die (in hun
ogen) onjuist is, niet moet worden gehoorzaamd.
161pBeargumenteer dat uit deze opvatting blijkt dat de overheid geen gezag
heeft onder de activisten van Meat the Victims. Gebruik in je argumentatie de
omschrijving van het kernconcept gezag.
Gebruik tekst 4.
Bij het omgaan met conflicten kunnen twee modellen worden onderscheiden.
172pLeg uit welk model te herkennen is in de strategie van Meat the Victims.
Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het genoemde model;
− een voorbeeld van dat kenmerk uit tekst 4.
181pLeg uit welk model bij het omgaan met conflicten te herkennen is in de
strategie die de gevestigde actiegroepen hanteren volgens actievoerder
Savage. Gebruik in je uitleg:
− een kenmerk van het genoemde model;
− een voorbeeld van dat kenmerk uit regel 65 tot en met 73 van tekst 4.
Gebruik regel 45 tot en met 64 van tekst 4.
Uit tekst 4 blijkt dat Meat the Victims mensen bewust wil maken van het leed
dat volgens hen achter de staldeuren verborgen is. In tekst 4 zegt Hans Baaij
van Varkens in Nood dat illegale acties contraproductief werken.
Er zijn verschillende theorieën en hypothesen over de mate waarin media
mensen beïnvloeden. Een daarvan is de mediaframing-hypothese.
192pa Geef een omschrijving van de mediaframing-hypothese.
Volgens Hans Baaij zal de actie van Meat the Victims niet het effect hebben
dat Meat the Victims wenst.
b Beredeneer dat de mediaframing-hypothese deze bewering van Hans
Baaij kan onderbouwen. Gebruik in je redenering:
− een omschrijving van de mediaframing-hypothese;
− informatie uit regel 45 tot en met 64 van tekst 4.
Een andere mediahypothese over de mate waarin de massamedia invloed
hebben op mensen is de selectiviteitshypothese. Volgens de
selectiviteitshypothese spelen drie selectiemechanismen een rol bij de
beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is selectief
onthouden.
Stel dat de actie van Meat the Victims niet het door Meat the Victims
gewenste effect heeft op mensen die veel vlees eten.
201pGeef hiervoor een verklaring met behulp van een ander selectiemechanisme
dat een rol speelt in de selectiviteitshypothese. Noem ook de naam van het
gekozen selectiemechanisme.
Gebruik tekst 5.
212pLeg uit dat in tekst 5 binding tussen de leden van Farmers Defence Force te
herkennen is. Gebruik in je uitleg:
− de naam en omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
binding;
− informatie uit tekst 5 waarin het gekozen kernconcept te herkennen is.
Let op: je mag de kernconcepten groepsvorming en cultuur niet gebruiken.
Boeren in Nederland voelden zich bedreigd door de illegale bezetting door
Meat the Victims. Er kunnen drie verschillende categorieën van bedreigingen
worden onderscheiden. Eén categorie is bedreigingen van natuurlijke aard.
222p− Geef een voorbeeld van een bedreiging van natuurlijke aard waar
varkensboeren mee te maken kunnen krijgen.
− In welke categorie bedreigingen valt het risico op een bezetting van een
veehouderij?
De rechtbank van Den Bosch veroordeelde de activisten van Meat the
Victims voor huisvredebreuk. Ze werden bestraft met een geldboete en een
voorwaardelijke gevangenisstraf.
232p− Leg uit dat het straffen van de activisten door de rechtbank eigenrichting
kan voorkomen. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het begrip
eigenrichting.
− Leg uit dat het straffen van de activisten door de rechtbank kan zorgen
voor generale preventie. Gebruik in je uitleg een omschrijving van het
begrip generale preventie.
opgave 4Opgave 4 Kansen en belemmeringen voor jongeren
Bij deze opgave hoort tekst 6 uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2017 publiceerde het Jongerenplatform van de SER (Sociaal Economische
Raad) een manifest waarin het platform zijn zorgen uitte over kansen voor
jongeren op het gebied van leren, werken en samenleven. Het SER
Jongerenplatform is een samenwerking tussen de SER en diverse
jongerenorganisaties. In het manifest riep het Jongerenplatform de politiek
op “werk te maken van een Nederland waarin iedereen meetelt”.
Naar aanleiding hiervan vroeg minister Koolmees van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in 2018 het SER Jongerenplatform een verkennend
onderzoek uit te voeren naar de ontplooiingskansen voor jongeren. Op basis
van het verkennende onderzoek publiceerde het SER Jongerenplatform in
augustus 2019 het rapport ‘Hoge verwachtingen – kansen en belemmeringen
voor jongeren in 2019’.
Gebruik de inleiding van de opgave.
Een fase in het systeemmodel van het proces van politieke besluitvorming is
de omzetting. De omzetting van wensen in overheidsbeleid verloopt in drie
sub-fasen. De eerste sub-fase is politieke agendavorming. Of een
maatschappelijk probleem op de politieke agenda komt, is afhankelijk van
een aantal voorwaarden, zoals de voorwaarde dat de situatie hevige emoties
oproept of vaak voorkomt en de voorwaarde dat er voldoende ruimte is op de
politieke agenda.
243p− Leg uit welke twee andere voorwaarden om op de politieke agenda te
komen in de inleiding van de opgave te herkennen zijn.
− Leg uit welke andere sub-fase van de omzetting te herkennen is in de
inleiding van de opgave. Noem ook de naam van deze sub-fase.
Gebruik tekst 6.
Er zijn twee processen die een rol spelen bij het bereiken van een
maatschappelijke positie. Een daarvan is het proces van positieverwerving.
252pLeg uit dat de maatschappelijke positie van jongeren zoals die in
regel 11 tot en met 41 van tekst 6 naar voren komt, vooral bepaald wordt
door het andere proces. Gebruik in je uitleg:
− de naam en een omschrijving van het andere proces;
− een voorbeeld uit regel 11 tot en met 41 van tekst 6 waarin dit andere
proces te herkennen is;
− een omschrijving van het proces van positieverwerving.
Gebruik tekst 6.
Volgens het SER Jongerenplatform is er een tweedeling zichtbaar tussen
jongeren die met name profiteren van de kansen en jongeren die het meest
getroffen worden door belemmeringen en onzekerheden. Deze tweedeling
wordt gevormd door het meer of minder hebben van verschillende soorten
kapitaal. Een soort kapitaal is cultureel kapitaal.
262pWelke twee andere soorten kapitaal spelen volgens tekst 6 een rol in de
kansenongelijkheid tussen jongeren? Noem de soorten kapitaal en geef bij
elke soort een voorbeeld uit tekst 6.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
