opgave 1Opgave 1 Nederland fietsland
Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 4 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Deze opgave gaat over Nederland als fietsland.
Gebruik tekst 1.
12pLeg uit dat uit tekst 1 blijkt dat in het gebruik van de fiets door
Nederlanders een verhoudingsvraagstuk te herkennen is. Gebruik in je
uitleg:
− de omschrijving van het hoofdconcept verhouding;
− het woord ‘statusverschillen’.
In een essay in het tijdschrift De Groene Amsterdammer schreef
socioloog Giselinde Kuipers van de Universiteit van Amsterdam het
volgende over de fiets in Nederland: “Er is een netwerk van gewoontes en
gebruiken waarin iedereen meedoet, dat vanzelfsprekend wordt
gevonden. Je neemt gewoon de fiets. Iedereen fietst. Je zou niet weten
hoe het anders moet. In steden is de eenheid van afstand de fietsminuut,
zelfs in de brochures van de makelaar. (…) fietsen is een tweede natuur
geworden.”
22pLeg uit of je op grond van bovenstaand citaat van Kuipers kunt beweren
dat Nederlanders het fietsen hebben geïnternaliseerd. Gebruik in je uitleg:
− een omschrijving van het begrip internalisatie;
− het citaat uit de inleiding bij deze vraag.
Volgens planoloog Karel Martens van de Radboud Universiteit in
Nijmegen heeft het type samenleving dat Nederland was vóór de jaren
zestig van de vorige eeuw invloed gehad op het feit dat er in Nederland
door zoveel mensen gefietst wordt. In deze jaren moesten protestantse
kinderen naar protestantse scholen en katholieke kinderen naar
katholieke scholen. Kinderen gaan in Nederland vrijwel nooit met
gezamenlijk vervoer als een schoolbus naar school.
Scholen van het gewenste type lagen vaak zo ver van huis, dat de
kinderen moesten fietsen en dat fietsen blijven ze vaak doen als ze ouder
zijn.
31pHoe heet het type samenleving dat volgens Martens invloed heeft gehad
op het feit dat er in Nederland door zoveel mensen gefietst wordt?
Gebruik tekst 1.
Politieke keuzes speelden een rol in de uiteindelijke populariteit van de
fiets.
Uit tekst 1 blijkt dat de verkeersonveiligheid in de wijken op de politieke
agenda is gekomen. Of een probleem op de politieke agenda komt, is
afhankelijk van een aantal voorwaarden, zoals dat de situatie als
veranderbaar wordt beschouwd en dat er voldoende ruimte is op de
politieke agenda. Uit tekst 1 blijkt dat het probleem van de
verkeersonveiligheid in de wijken ook voldeed aan andere voorwaarden
om op de politieke agenda te komen.
42pNoem een van deze andere voorwaarden om op de politieke agenda te
komen en geef uit tekst 1 een voorbeeld van deze voorwaarde.
Gebruik tekst 2.
Volgens Hans Buiter, verenigingshistoricus van de ANWB, raakten
verkeerskundigen in de jaren zeventig van de vorige eeuw geïnspireerd
door ‘traffic engineering’. Met de opkomst van de auto wilden de
verkeerskundigen de verkeersveiligheid verbeteren.
52pLeg uit dat uit tekst 2 blijkt dat traffic engineering een voorbeeld is van
een gerationaliseerde aanpak. Gebruik in je uitleg de omschrijving van het
kernconcept rationalisering.
Gebruik tekst 3.
De laatste jaren is het fietsgebruik in Nederland flink toegenomen. Dat
kan voor drukte op de fietspaden zorgen. In sommige grotere steden
wordt al gesproken van files op het fietspad. CROW-fietsberaad, een
kenniscentrum voor fietsbeleid, heeft een onderzoek gedaan naar de
oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen ten aanzien van de drukte
op fietspaden. Van belang was hoe de fietser zelf de drukte ervaart.
Tekst 3 komt uit het rapport over het onderzoek en gaat in op
gedragingen van bepaalde soorten fietsers die door andere soorten
fietsers storend worden bevonden.
62pBeredeneer aan de hand van tekst 3 dat er tussen mensen die behoren
tot verschillende soorten fietsers sprake kan zijn van een conflict. Gebruik
in je redenering:
− de omschrijving van het kernconcept conflict;
− twee soorten fietsers uit tekst 3;
− de doelen die deze twee soorten fietsers uit tekst 3 hebben.
Let op: deze doelen staan niet in de tekst maar moet je zelf bedenken. De
doelen moeten passen bij de soort fietser.
Gebruik tekst 4.
Shared Space is een manier waarop men onveilige situaties in het verkeer
probeert te voorkomen. Door scheidingen tussen weggebruikers,
verkeerslichten en verkeersborden weg te nemen, moet Shared Space de
eigen verantwoordelijkheid en sociaal gedrag bij mensen in het verkeer
stimuleren.
72pLeg uit welk kernconcept bij het hoofdconcept verhouding te herkennen is
in het idee van Shared Space in tekst 4. Gebruik in je uitleg:
− de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
verhouding;
− informatie uit tekst 4 waaruit het gekozen kernconcept blijkt.
Zie tekst 4.
82p− Beredeneer wat het verband is tussen het op grote schaal toepassen
van Shared Space in de openbare ruimte en de mate van binding in de
samenleving. Gebruik in je redenering de omschrijving van het
hoofdconcept binding.
− Beredeneer vervolgens dat het op grote schaal toepassen van Shared
Space de sociale cohesie kan bevorderen. Gebruik in je redenering de
omschrijving van het kernconcept sociale cohesie.
opgave 2Opgave 2 Aanpak Top600
Bij deze opgave horen de teksten 5 en 6 en de figuren 1 en 2 uit het
bronnenboekje.
Inleiding
In mei 2011 nam het Amsterdamse gemeentebestuur in samenwerking
met zorg- en jeugdinstellingen, de politie en het Openbaar Ministerie het
initiatief tot de Aanpak Top600. De Top600 is een ranglijst van jonge
veelplegers die met voorrang worden aangepakt. Deze jongeren hebben
meerdere misdrijven gepleegd zoals straatroof, overvallen en
woninginbraken.
Gebruik tekst 5.
In de pijlers van de Aanpak Top600 zoals die beschreven worden in
tekst 5 zijn de drie overheidsstrategieën om criminaliteit te bestrijden te
herkennen.
93p− Noem de drie overheidsstrategieën om criminaliteit te bestrijden.
− Geef bij elke overheidsstrategie een voorbeeld uit tekst 5.
Gebruik tekst 5.
In het strafrecht zijn twee scholen te onderscheiden: de klassieke en de
moderne school.
102p− Geef aan welk kenmerk van de klassieke school te herkennen is in de
Aanpak Top600.
− Geef bij dit kenmerk een voorbeeld uit tekst 5.
Gebruik tekst 5.
Politieke stromingen hebben verschillende opvattingen over de bestrijding
van criminaliteit. De pijlers van de Aanpak Top600 passen bij zowel de
liberale als bij de socialistische/sociaaldemocratische opvatting over de
bestrijding van criminaliteit.
111pNoem een pijler die past bij de liberale opvatting. Licht je keuze toe door
een opvatting van deze politieke stroming over de bestrijding van
criminaliteit te noemen.
121pNoem een pijler die past bij de socialistische/sociaaldemocratische
opvatting. Licht je keuze toe door een opvatting van deze politieke
stroming over de bestrijding van criminaliteit te noemen.
Gebruik tekst 6.
134pLeg uit dat er bij de behandeling van de jongeren uit de Top600 sprake is
van vorming. Gebruik in je uitleg:
− de naam en de omschrijving van een kernconcept bij het hoofdconcept
vorming;
− informatie uit tekst 6 waaruit dit kernconcept blijkt;
− de omschrijving van het hoofdconcept vorming;
− informatie uit tekst 6 waaruit dit hoofdconcept blijkt.
Gebruik tekst 6.
144pLeg uit welke twee kernconcepten bij het hoofdconcept binding te
herkennen zijn bij de behandeling van de jongeren uit de Top600. Gebruik
in je uitleg:
− de naam en de omschrijving van twee kernconcepten bij het
hoofdconcept binding;
− bij elk kernconcept informatie uit tekst 6 waaruit dit kernconcept blijkt.
Gebruik figuur 1.
Figuur 1 komt uit een rapportage over de resultaten en effecten van de
Aanpak Top600 in het jaar 2016.
Figuur 1 toont het percentage personen met een dagvaarding,
onderverdeeld naar het aantal jaar dat iemand ‘in regie is’, dus onder de
Aanpak Top600 valt.
152p− Noem de onafhankelijke en afhankelijke variabele in figuur 1.
− Beschrijf de richting van het verband tussen de variabelen in figuur 1.
Doe dit door de volgende zin aan te vullen: Hoe …, hoe ….
Bekijk figuur 2.
De Aanpak Top600 richt zich ook op de broertjes en zusjes van de
Top600-personen (zie tekst 5, pijler 3). De broertjes en zusjes krijgen
begeleiding met als doel het voorkomen dat ook zij in de criminaliteit
terechtkomen.
Om de begeleiding goed vorm te kunnen geven, wordt bij aanvang van elk
begeleidingstraject in kaart gebracht op welke gebieden er sprake is van
problemen bij de broertjes en zusjes. Figuur 2 laat de percentages
problemen bij de broertjes en zusjes op verschillende leefgebieden bij
aanvang van de begeleiding zien.
162p− Bedenk een indicator voor de problemen op het leefgebied ‘gedrag op
school’.
− Leg uit waarom dit een goede indicator is voor problemen bij de
broertjes en zusjes op dat leefgebied.
opgave 3Opgave 3 Opleiding, afkomst en de kans op succes
Bij deze opgave hoort tekst 7 uit het bronnenboekje.
Inleiding
Onderzoeker Sara Rezai onderzocht welke bijdrage de familie levert aan
het succes van studenten met een niet-westerse migratieachtergrond.
Haar onderzoek wijst ook naar de toegevoegde waarde van ‘belangrijke
anderen’ die beschikken over een hoger opgeleid netwerk in het leven van
deze studenten.
Gebruik regel 1 tot en met 58 van tekst 7.
Rezai sprak met migrantenkinderen die analfabete of laagopgeleide
ouders hebben en toch maatschappelijk succes boeken.
174pLeg uit dat bij de succesvolle migrantenkinderen uit het onderzoek van
Rezai zowel sprake is van positieverwerving als van positietoewijzing.
Gebruik in je uitleg:
− een citaat uit regel 1 tot en met 58 van tekst 7 waaruit blijkt dat er
sprake is van positieverwerving;
− een omschrijving van het begrip positieverwerving;
− een citaat uit regel 1 tot en met 58 van tekst 7 waaruit blijkt dat er
sprake is van positietoewijzing;
− een omschrijving van het begrip positietoewijzing.
Gebruik regel 59 tot en met 90 van tekst 7.
In tekst 7 worden factoren beschreven die van invloed zijn op het
maatschappelijk succes van kinderen van laagopgeleide immigranten. In
tekst 7 wordt beschreven dat succesvolle migrantenkinderen over zowel
sociaal kapitaal als cultureel kapitaal beschikken.
182pLeg uit dat uit tekst 7 blijkt dat de succesvolle migrantenkinderen uit het
onderzoek beschikken over sociaal kapitaal en over cultureel kapitaal.
Gebruik in je uitleg:
− een voorbeeld van sociaal kapitaal uit regel 59 tot en met 90 van
tekst 7;
− een voorbeeld van cultureel kapitaal uit regel 59 tot en met 90 van
tekst 7.
Gebruik regel 59 tot en met 90 van tekst 7.
192pGeef met behulp van het kernconcept acculturatie een verklaring voor het
succes van de migrantenkinderen uit tekst 7. Gebruik in je verklaring:
− de omschrijving van het kernconcept acculturatie;
− een voorbeeld uit regel 59 tot en met 90 van tekst 7 bij het
kernconcept acculturatie.
Gebruik tekst 7.
Stel dat de in tekst 7 geschetste situatie representatief is voor alle
kinderen in Nederland.
202pBeredeneer of Nederland in dat geval op basis van tekst 7 als een open of
een gesloten samenleving kan worden beschouwd. Gebruik in je
redenering:
− een kenmerk van de gekozen soort samenleving;
− informatie uit tekst 7;
− een omschrijving van het begrip sociale mobiliteit.
Gebruik regel 23 tot en met 58 van tekst 7.
In de familieboodschappen die de ouders hun kinderen meegeven,
geven de ouders aan dat er zowel nature- als nurturefactoren zijn die het
succes van hun kinderen beïnvloeden.
212p− Geef uit regel 23 tot en met 58 van tekst 7 een naturefactor die
volgens de ouders invloed heeft op het mogelijke succes van hun
kinderen.
− Geef uit regel 23 tot en met 58 van tekst 7 een nurturefactor die
volgens de ouders invloed heeft op het mogelijke succes van hun
kinderen.
opgave 4Opgave 4 Nationaal Kiezersonderzoek
Bij deze opgave horen geen bronnen uit het bronnenboekje.
Inleiding
In 2016 verscheen van de hand van vier politicologen het boek Rumoer:
Nederlandse kiezers en politiek 1998-2012. Voor het boek maakten de
schrijvers gebruik van de gegevens uit verschillende Nationale
Kiezersonderzoeken (NKO’s), die plaatsvonden tussen 1998 en 2012. De
schrijvers wilden onder andere weten in hoeverre kiezers bij twee
opeenvolgende verkiezingen, in de periode 1998-2012, op dezelfde partij
hebben gestemd. Ook wilden de onderzoekers weten op welke partij
kiezers gingen stemmen als ze wisselden van partijvoorkeur.
Een van de schrijvers van het boek, Joop van Holsteyn, politicoloog aan
de Universiteit Leiden, zegt in een interview met NRC Handelsblad:
“(…) het vooroordeel dat kiezers anno nu maar wat doen, dat klopt niet.
Kiezers houden er vaak, bewust of onbewust, een setje aan keuzes op
na. Daar zitten partijen in die ongeveer dezelfde opvattingen hebben.
GroenLinks, PvdA en de SP zitten vaak samen in zo’n keuzeset. En aan
de rechterkant geldt dat voor de VVD, D66 en het CDA.”
De VVD en D66 kunnen gerekend worden tot de liberale stroming die over
het algemeen voor beperkte overheidsbemoeienis in sociaaleconomische
kwesties is. GroenLinks, de PvdA en de SP kunnen gerekend worden tot
de sociaaldemocratische stroming, die een wat grotere rol voor de
overheid in sociaaleconomische kwesties voorstaat.
222p− Noem een gemeenschappelijk uitgangspunt van de VVD en D66 dat
past bij hun opvatting over de rol van de overheid en dat kan verklaren
dat de VVD en D66 voor kiezers samen in een keuzeset zitten.
− Noem een gemeenschappelijk uitgangspunt van de PvdA en de SP dat
past bij hun opvatting over de rol van de overheid en dat kan verklaren
dat de PvdA en de SP voor kiezers samen in een keuzeset zitten.
Kiezers die wisselen van partijvoorkeur worden in veel
mediaberichtgeving ook wel ‘zwevende kiezers’ genoemd. Deze kiezers
worden soms ook wel ‘geëmancipeerde kiezers’ genoemd.
232pBeargumenteer dat, welk van de twee benamingen een journalist ook
kiest (zwevende kiezers of geëmancipeerde kiezers), er in beide gevallen
sprake zal zijn van ‘framing’. Gebruik in je argumentatie:
− een vergelijking tussen beide benamingen;
− de omschrijving van het begrip framing.
In 2017 vond ook een Nationaal Kiezersonderzoek plaats. In dit
onderzoek werd een aantal stellingen over bestuurlijke vernieuwing
voorgelegd aan de respondenten.
Een van deze stellingen was: ‘De minister-president moet rechtstreeks
door kiezers gekozen worden.’
241pLeg uit dat met het voorleggen van deze stelling de mate van steun voor
democratisering onder de bevolking gemeten wordt. Gebruik in je uitleg
de omschrijving van het kernconcept democratisering.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
