opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met papegaaien,
staan in willekeurige volgorde:
1 De Culemborgse graaf Floris I, die zich verzette tegen het Spaanse
godsdienstbeleid, voerde zijn papegaai een hostie die klaarlag voor
een katholieke eredienst.
2 De ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus bracht papegaaien, die
hij kreeg van de inheemse bevolking van Amerika, naar Spanje.
3 De roodstaartpapegaai 'Polly' werd de mascotte van een
luchtmachtonderdeel met Nederlandse piloten die voor de Duitsers
waren gevlucht naar Engeland.
4 In Vught werden in een woonwijk voor Molukkers die na de
onafhankelijkheid van Indonesië naar Nederland waren gekomen,
straten genoemd naar de papegaaiensoorten Kastoeri en Lori.
5 Koningin Victoria bezat een papegaai die 'God save the Queen'
[God beware de koningin] kon krijsen.
6 Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden in Parijs papegaaien in de top
van de Eiffeltoren geplaatst die waarschuwden als ze een vliegtuig
12pZet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger
naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
De mening die Cincius Romanus geeft over de bibliotheek van
Sankt Gallen past bij verschillende kenmerkende aspecten van de
zestiende eeuw.
22pToon dit aan voor twee kenmerkende aspecten van de zestiende eeuw.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Een geschiedenis:
In 1557 onderwees schoolmeester Derck Paesschen in Groningen zijn
leerlingen uit 'een zeker Duits boekje, namelijk van Maarten Luther'. Het
stadsbestuur verbood de schoolmeester dit boek te gebruiken. Toen
Paesschen het boek toch bleef gebruiken, werd hij door het stadsbestuur
uit Groningen verbannen om onrust te voorkomen.
32pBeredeneer waardoor het stadsbestuur ervan uitging dat het gebruik van
een boek van Maarten Luther voor onrust zou zorgen in de stad.
Twee gebeurtenissen:
1 Nadat Portugal in 1580 bij Spanje werd gevoegd, besloot de Spaanse
koning Filips II dat schepen uit de Republiek niet meer in Portugese
havens mochten komen.
2 In 1592 gaven Amsterdamse kooplieden aan de gebroeders Houtman
opdracht om informatie in te winnen over de Carreira da Índia, de
zeeroute naar India die de Portugezen hadden ontdekt.
42pGeef voor elke gebeurtenis een verklaring met behulp van een
verschillend kenmerkend aspect van de zestiende eeuw.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 2.
De kolonisten krijgen twee opdrachten mee voor de stichting van
Nieuw-Nederland:
1 Nieuw-Nederland moet een vestigingskolonie worden.
2 De kolonisten moeten ervoor zorgen dat er geen conflicten ontstaan
met de oorspronkelijke bevolking.
52pToon voor elk van beide opdrachten apart aan dat uit de brief blijkt dat de
kolonisten deze uitvoeren.
Gebruik bron 2 nogmaals.
Pieter Schaghen is tevreden met de kolonie.
62pVerklaar vanuit zijn functie als bestuurder van de WIC dat Schaghen
tevreden is met de kolonie, waarna je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 3.
Na 1765 hebben de Britten behoefte aan een leger in India. Deze medaille
wordt uitgereikt aan inheemse soldaten die voor de Britten vechten in
India.
74pGeef aan:
− waarom de Britten behoefte hebben aan een leger, waarbij je in je
antwoord ingaat op een gebeurtenis uit 1765, en
− welke boodschap de Britten willen geven door het uitreiken van de
medaille, en
− welke boodschap de Britten willen geven met de afbeelding op de
medaille.
Gebruik bron 4.
Historici denken dat:
1 Wädstrom door het opnemen van deze gebeurtenis de
abolitionistische beweging wil steunen.
2 de Afrikaanse koning mogelijk niet beïnvloed is door abolitionistische
ideeën.
83pOndersteun beide redeneringen door:
− met een verwijzing naar de bron een argument te geven voor de
eerste redenering, en
− zonder bron een motief van de Afrikaanse koning te noemen voor het
verbod op het vervoeren van slaafgemaakten door zijn rijk dat niet
past bij abolitionistische ideeën.
Gebruik bron 5.
De oproep van Daendels past bij:
1 ''verlicht denken' dat werd toegepast op sociale verhoudingen'.
2 'de democratische revoluties in westerse landen'.
94pGeef per kenmerkend aspect aan waarom de oproep hierbij past, waarna
je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de
bron.
opgave 3Moderne tijd
In 1851 toonde het Britse bedrijf Robinson and Russel op de
wereldtentoonstelling in Londen een stoommachine waarmee suikerriet
kon worden geperst. Er was veel interesse voor deze machine.
103pLicht de interesse voor de machine toe door:
− een verklaring te geven waardoor er in het Caribisch gebied interesse
was voor machines als deze, waarbij je in je antwoord ingaat op een
Brits besluit uit 1833, en
− aan te geven dat het tonen van de machine van Robinson and Russel
bijdroeg aan de boodschap die de wereldtentoonstelling moest
overbrengen.
Gebruik bron 6.
In 1857 laat de Britse overheid schepen bouwen die speciaal ontworpen
zijn voor rivieren in India. De Britse overheid eist dat:
1 de schepen tot ver in de binnenlanden kunnen varen.
2 de schepen veel soldaten tegelijk kunnen vervoeren.
113pLicht de bouw van het schip toe door:
− te verklaren waardoor de Britse overheid juist in 1857 opdracht geeft
voor de bouw van schepen als deze, en
− aan te tonen bij welk kenmerkend aspect van de negentiende eeuw
het ontwerp van het schip past.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Gebruik bron 7.
Dominee Hoedemaker wil met de brochure geld bij elkaar krijgen voor zijn
werkzaamheden, zoals het verzorgen van godsdienstlessen voor
fabriekskinderen.
123pLicht dit toe door:
− aan te tonen dat Hoedemaker een bijdrage levert aan 'de discussies
rondom de sociale kwestie', waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de bron, en
− zonder bron de politiek-maatschappelijke stroming te noemen waarbij
Hoedemaker met zijn werkzaamheden past.
Gebruik bron 8.
Eind negentiende eeuw dachten de Britten dat zij de wereld moesten
beschaven.
132pGeef aan welke kritiek het lied weergeeft op dit idee, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de liedtekst.
Een geschiedenis:
Begin 1919 sloten meer dan 350.000 Duitse soldaten zich aan bij
paramilitaire eenheden die Freikorps [Vrijkorps] werden genoemd. De
regering van de Republiek van Weimar zette Vrijkorpsen eerst in voor het
neerslaan van opstanden, maar kondigde in 1920 aan dat ze werden
opgeheven. Hierna kwamen Vrijkorpsen in opstand. De Duitse
legerleiding weigerde de opstand neer te slaan.
Aan deze geschiedenis kun je verschillende oorzaken ontlenen voor de
zwakke positie van de regering van de Republiek van Weimar.
142pToon dit voor twee oorzaken aan.
Gebruik bron 9.
Stel: je doet onderzoek naar de verkiezingsdag in 1936. Je trekt de
conclusie dat deze beschrijving een waarheidsgetrouw beeld geeft van
het verloop van de verkiezingsdag.
153pGeef aan:
− zonder bron waardoor je kunt twijfelen aan de betrouwbaarheid van
krantenartikelen in Duitsland in die tijd, maar
− dat de beschrijving wel een waarheidsgetrouw beeld geeft van het
verloop van een verkiezingsdag in een totalitaire staat, waarna je je
antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
De volgende gebeurtenissen uit het leven van Konrad Adenauer
(1876-1967) staan in willekeurige volgorde:
1 Adenauer liet vlaggen met daarop het hakenkruis weghalen die aan
Keulse bruggen werden opgehangen voor het bezoek van de nieuwe
rijkskanselier Hitler.
2 Adenauer sprak met de Fransen over samenwerking in het Rijnland
om de Duitse verzoeningspolitiek te ondersteunen.
3 De leiding van de Britse bezettingszone verweet Adenauer dat hij het
opruimen van puin in Keulen niet snel genoeg regelde.
4 Kort nadat legerofficieren een aanslag pleegden op Hitler vanwege het
dramatische verloop van de strijd tegen de geallieerden, werd
Adenauer opgepakt en vastgezet.
5 Om meer arbeidsplaatsen te creëren voor de mensen die door de
beurskrach werkloos werden, verbood Adenauer zijn ambtenaren
bijbanen te hebben.
6 Tijdens de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde Adenauer een worst op
basis van sojameel om het tekort aan vlees op te vangen.
162pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
De situatie die Rie Stroek-Wagenmakers beschrijft, vindt na 1956 niet
172pGeef hiervoor een verklaring door:
− de wet uit 1956 te noemen die situaties als deze niet langer mogelijk
− met een verwijzing naar de bron aan te geven wat deze wet wil
Gebruik bron 11.
Je concludeert dat je deze bron kunt gebruiken om:
1 een motief aan te tonen voor de bouw van de Berlijnse Muur.
2 te verklaren dat er altijd twee grenswachten tegelijk werken bij de
Berlijnse Muur.
184pToon de juistheid van elke conclusie aan, waarbij je je antwoord telkens
ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Na de Tweede Wereldoorlog verscheen de Volkskrant met de ondertitel
'Katholiek dagblad voor Nederland'. In 1965 besloot de redactie van
de Volkskrant om de ondertitel niet meer te gebruiken.
192pLeg uit bij welke maatschappelijke verandering in Nederland in de tweede
helft van de twintigste eeuw dit besluit past.
Gebruik bron 12.
Een bewering:
De SED geeft een eenzijdig beeld weer van de Duitse deling.
204pOndersteun deze bewering door:
− zonder bron het politieke beleid van Stalin in 1945 te noemen dat
bijdraagt aan de Duitse deling, en
− met bron aan te tonen dat de SED een communistische visie
weergeeft op de Duitse deling, en
− met bron het verband uit te leggen tussen het beeld dat de SED
schetst van de Duitse deling en de Ostpolitik van Brandt.
Gebruik bron 13.
Twee beweringen:
1 Feministen van de tweede golf zullen kritiek hebben op deze
advertentietekst.
2 Het succes van uitzendbureaus als Studia wordt mede veroorzaakt
door de groei van de economie in Nederland.
214pToon de juistheid van beide beweringen aan, waarna je je antwoord
telkens ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Een gegeven:
In 1983 publiceerde het Christen-Democratisch Appèl (CDA), de partij van
minister-president Lubbers, een onderzoeksrapport. Hierin stond de kritiek
dat burgers "in plaats van voor elkaar te zorgen, er steeds meer vanuit
gaan dat de overheid die verantwoordelijkheid overneemt."
Lubbers wilde met dit onderzoeksrapport zijn beleid ondersteunen.
222pToon met een verwijzing naar het onderzoeksrapport aan welke
beleidsmaatregel Lubbers wilde ondersteunen.
In 1984 besloot de Nederlandse regering dat op lagere scholen aan
"leerlingen van 'niet-Nederlandse afkomst' les zal worden gegeven in hun
eigen taal, zoals het Turks, Marokkaans, Italiaans, Grieks en Moluks."
232pLeg uit bij welk migrantenbeleid van de overheid in die tijd dit besluit
paste.
Gebruik bron 14.
De tekenaar geeft in deze prent een mening weer over de integratie van
de voormalige DDR in het verenigde Duitsland.
242pToon aan welke mening dat is, waarna je je antwoord ondersteunt met
een verwijzing naar de prent.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
De volgende twee vragen gaan over de diamant van Banjarmasin, die
werd meegenomen van het Indonesische eiland Borneo naar Nederland:
In 1859 veroverden Nederlandse troepen het vorstendom Banjarmasin op
het Indonesische eiland Borneo. Ze namen een grote diamant van de
voormalige sultan van Banjarmasin mee. De Nederlandse regering liet
deze diamant in het Rijksmuseum tentoonstellen, als 'een geschiedkundig
gedenkteken van de onderwerping van Banjarmasin'.
252pLicht het tentoonstellen van de diamant toe door:
− met een kenmerkend aspect uit de negentiende eeuw een verklaring
te geven voor de beslissing om de diamant tentoon te stellen, en
− de politieke boodschap te noemen die de regering met het
tentoonstellen wilde overbrengen.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
In 2017 plaatste het Rijksmuseum bij de diamant van Banjarmasin (zie
vraag 25) de tekst: "Deze diamant is oorlogsbuit. Ooit was hij eigendom
van Panembahan Adam, de sultan van Banjarmasin".
262pLicht het plaatsen van de tekst toe door:
− met een kenmerkend aspect uit de twintigste eeuw een verklaring te
geven voor het besluit deze tekst te plaatsen, en
− aan te geven wat het Rijksmuseum met de tekst wilde bereiken.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg
geven.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
