opgave 1Door de tijd heen
De volgende gebeurtenissen over de kleur van kleding staan in
willekeurige volgorde:
1 Britse officieren van de Royal Navy, die vochten tegen Amerikaanse
onafhankelijkheidsstrijders, droegen indigoblauwe jassen.
2 De ordetroepen van de NSDAP werden 'bruinhemden' genoemd
vanwege de kleur van hun uniform.
3 De slogan: "Waarom draag jij geen kaki?" moest Britse mannen tijdens
de Eerste Wereldoorlog overhalen zich aan te melden voor het leger.
4 Hippies droegen tie-dye shirts met vrolijke kleuren waarmee ze zich
wilden onderscheiden van oudere generaties.
5 Met de keus voor een ivoorwitte trouwjurk zette koningin Victoria een
nieuwe trend.
6 Nadat de kooplieden van de pas opgerichte East India Company de
geeloranje pijen van boeddhistische monniken hadden gezien,
importeerden zij de kleurstof guttegom naar Europa.
12pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Twee gegevens:
1 Rond 1540 liet Alessandro Farnese het badhuis van de Romeinse
keizer Caracalla opgraven en de vondsten bestuderen.
2 Rond 1565 liet de kleinzoon van Alessandro Farnese met vondsten uit
het badhuis van Caracalla een tafel naar Romeins voorbeeld maken.
Deze gegevens passen bij verschillende kenmerkende aspecten uit de
zestiende eeuw.
22pNoem per gegeven een kenmerkend aspect dat daarbij past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 1.
Stel: je doet onderzoek naar de Engelse motieven om Amerika te
koloniseren en je wilt deze bron gebruiken voor twee hoofdstukken:
1 De bekering van de inheemse bevolking tot het christendom.
2 De uitbreiding van het Engelse grondgebied.
Je concludeert dat deze bron minder bruikbaar is voor het eerste
hoofdstuk, en meer bruikbaar is voor het tweede hoofdstuk.
32pOndersteun beide delen van je conclusie, telkens met een argument uit de
bron.
Gebruik bron 2.
Een interpretatie:
De maker van deze prent wil een boodschap overbrengen over de
reformatie.
43pLicht deze interpretatie toe door:
− aan te tonen met een verwijzing naar de prent dat de maker de kant
kiest van de protestanten, en
− aan te geven waardoor juist een prent bij kan dragen aan de snelle
verspreiding van een boodschap, en
− te verklaren dat de maker van deze prent anoniem wil blijven.
Henrick Coenraet vertelde in 1636 aan het bestuur van de Republiek dat
hij tijdens zijn verblijf in Spaanse koloniën in Zuid-Amerika had gezien dat
steden als Rio de Janeiro en Buenos Aires slecht verdedigd waren. Deze
informatie werd doorgestuurd naar het bestuur van de handelsorganisatie
West-Indische Compagnie.
52pVerklaar dat deze informatie belangrijk werd gevonden vanwege:
− 'het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een
Nederlandse staat', en
− de driehoekshandel.
In 1774 brak in Friesland paniek uit door een voorspelling dat de aarde in
botsing zou komen met de zon. Om te laten zien dat er geen botsing zou
plaatsvinden, bouwde Eise Eisinga in zijn woonkamer een planetarium:
een model van het zonnestelsel. Hij stelde dit planetarium open voor
publiek.
62pLeg uit dat het openstellen van het planetarium voor publiek paste bij het
'rationeel optimisme'.
Gebruik bron 3.
De brieven van Madame Palatine zijn bruikbaar voor onderzoek naar het
absolutisme en naar de kritiek op het ancien régime in de achttiende
eeuw.
73pToon dit aan door:
− met de beschrijving te verklaren dat Lodewijk XIV zijn positie als
absoluut vorst verstevigt door de adel te verplichten de dag van het
appartement bij te wonen, en
− uit te leggen welke kritiek op het ancien régime in de achttiende eeuw
met deze beschrijving kan worden onderbouwd.
opgave 3Moderne tijd
Gebruik bron 4.
Lacour wil met deze beschrijving een boodschap overbrengen.
82pToon dit aan door:
− aan te geven welke boodschap Lacour overbrengt met deze
beschrijving van Solitude, en
− vanuit zijn achtergrond te verklaren dat hij deze boodschap wil
overbrengen.
Een geschiedenis:
In Engeland werd in de vroegmoderne tijd het parlement gekozen via een
districtenstelsel, waarbij elk district (borough) twee parlementsleden
mocht afvaardigen. Tijdens de industriële revolutie ontstond kritiek op
rotten boroughs: districten waar nauwelijks mensen woonden, maar die
nog steeds twee parlementsleden mochten afvaardigen. Vooral steden als
Londen en Birmingham drongen erop aan dat de districten opnieuw
werden ingedeeld.
93pLicht deze geschiedenis toe door:
− de kritiek op rotten boroughs te verklaren vanuit 'de industriële
revolutie', en
− de wet te noemen die in 1832 werd aangenomen om aan de kritiek
tegemoet te komen, en
− het kenmerkende aspect te noemen dat past bij de kritiek op
rotten boroughs.
Gebruik bron 5.
De schrijver van deze brief en de uitgever van The Liberator verschillen
van mening.
103pOndersteun deze conclusie door:
− aan te tonen welk verlicht idee de schrijver van de brief afwijst, waarbij
je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
− aan te geven welke boodschap over de abolitionistische beweging
The Liberator wil overbrengen door het publiceren van deze brief.
Gebruik bron 6.
Je beweert dat de prent kritiek weergeeft op:
1 de leefomstandigheden in Londen.
2 de Britse regering.
114pGeef voor beide beweringen een argument, waarbij je je antwoord telkens
ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 7.
Het Britse bestuur laat deze spoorlijn aanleggen.
122pGeef met een verwijzing naar de foto aan op welke wijze het Britse
bestuur met deze spoorlijn het moderne imperialisme bevordert.
In 1901 hield Lord Curzon, de Britse onderkoning in India, een openbare
toespraak die ook werd gepubliceerd. Hierin zei hij dat de Britten gebruik
maakten van het Indiase bestuur, omdat goed bestuur alleen mogelijk was
met lokale kennis.
Lord Curzon gaf hiermee een eenzijdig beeld over de beslissing van de
Britten om gebruik te maken van het bestaande Indiase bestuur.
132pLicht dit toe door:
− aan te geven waardoor het voor de Britten noodzakelijk was om
gebruik te maken van het bestaande Indiase bestuur, en
− een politiek argument te geven dat Lord Curzon koos voor dit
eenzijdige beeld.
Twee gegevens over briefkaarten die Britse soldaten van de legerleiding
tijdens de Eerste Wereldoorlog naar huis moesten sturen:
1 Er stonden zinnen op voorgedrukt zoals "alles gaat goed", "ik ben ziek
maar voel me al beter" en "ik heb wel/niet recentelijk een
brief/pakketje ontvangen". Soldaten moesten de zinnen en woorden
doorstrepen die niet van toepassing waren.
2 Boven de briefkaarten stond "Als er iets anders op deze kaart wordt
geschreven, wordt hij vernietigd".
144pLeg uit:
− met gegeven 1 welk binnenlands politiek doel met de voorgedrukte
briefkaarten moest worden bereikt, en
− met gegeven 2 welke militaire reden de Britse legerleiding had voor
het gebruik van de voorgedrukte briefkaarten.
Gebruik bron 8.
Gé Nabrink geeft kritiek op het organiseren van de tentoonstelling.
153pToon dit aan door:
− aan te geven tot welke politiek-maatschappelijke stroming Gé Nabrink
behoort, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar
de bron, en
− een kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw te
noemen dat past bij het organiseren van deze tentoonstelling.
Gebruik bron 9.
Deze maatregel past bij 'het in praktijk brengen van het
nationaalsocialisme' in Duitsland.
163pToon dit aan door:
− aan te geven dat de maatregel past bij een totalitair systeem, en
− uit te leggen op welke wijze de maatregel bijdraagt aan het
buitensluiten van Joden uit het openbare leven.
Gebruik bron 10.
Met deze prent geeft David Low kritiek weer op zowel het buitenlands
beleid van Groot-Brittannië als dat van Duitsland.
174pGeef aan, telkens met een verschillende verwijzing naar de prent, welk
buitenlands beleid van Groot-Brittannië en welk buitenlands beleid van
Duitsland Low bekritiseert.
De in Tsjecho-Slowakije geboren Madeleine Albright (1937-2022) werd
minister van Buitenlandse Zaken in de Verenigde Staten.
De volgende gebeurtenissen uit haar leven staan in willekeurige volgorde:
1 Albrights Joodse grootouders werden naar vernietigingskampen in
Polen gedeporteerd.
2 In een interview met The New York Times bekritiseerde Albright de
beslissing van de Amerikaanse regering om na de terreuraanslagen
van 11 september Irak binnen te vallen.
3 Kort nadat in Tsjecho-Slowakije een communistisch regime werd
geïnstalleerd, emigreerde Albright met haar ouders naar de
Verenigde Staten.
4 Kort na de val van de Berlijnse Muur ontmoette Albright in Praag
familieleden.
5 Na de Conferentie van München reisde Albright met haar ouders naar
Groot-Brittannië.
6 Tijdens de detente schreef Albright een proefschrift over de rol van de
pers bij het neerslaan van protesten tegen de Sovjet-Unie in het
Oostblok.
182pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Twee gegevens:
1 In 1946 voerden de Russen in hun Duitse bezettingszone operatie
Osoawiachim uit. Duitse laboratoria en fabrieken werden afgebroken
en verplaatst naar de Sovjet-Unie. Duitse wetenschappers en technici
werden gedwongen te verhuizen naar de Sovjet-Unie.
2 In de jaren 1950 keerden veel van de wetenschappers en technici van
operatie Osoawiachim terug naar de DDR. Ze kregen daar goede
banen en mooie huizen.
193pLicht beide gegevens toe door:
− uit te leggen welke rechtvaardiging de regering van de Sovjet-Unie
aanvoerde voor operatie Osoawiachim, en
− te verklaren waardoor de regering van de DDR de wetenschappers en
technici die terugkeerden als helden ontving.
Na de Tweede Wereldoorlog werd in Nederland door de
Stichting van de Arbeid overleg georganiseerd tussen werkgevers en
werknemers. De Stichting van de Arbeid ondersteunde de geleide
loonpolitiek van de regering bij de invoering daarvan. Eind jaren 1950
nam bij de Stichting de steun voor de geleide loonpolitiek af.
203pVerklaar deze verandering door:
− aan te geven welk gemeenschappelijk economisch doel de
Nederlandse regering en de Stichting van de Arbeid met de geleide
loonpolitiek wilden bereiken, en
− uit te leggen waardoor de Stichting van de Arbeid eind jaren 1950 de
geleide loonpolitiek niet langer ondersteunde.
Gebruik bron 11.
In de jaren 1960 is er een gespannen verhouding tussen het Westen en
het Oostblok.
214pToon aan, telkens met een verwijzing naar de bron:
− dat het optreden van de Oost-Berlijnse grensbewakers bijdraagt aan
de gespannen verhouding, en
− dat de publicatie van het artikel bijdraagt aan de gespannen
verhouding.
Gebruik bron 12.
Een bewering:
Uitspraken zoals die van Gerrit van Dam waren voor actiegroep
Dolle Mina een reden om door te gaan met hun acties.
222pLeg deze bewering uit.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende
pagina.
Gebruik bron 13.
Stel: je maakt een profielwerkstuk over jongerenculturen in Nederland. Je
besluit de bron te gebruiken in het hoofdstuk over de punkbeweging.
232pLeg met een verwijzing naar de bron je besluit uit.
In 1983 ontstond in de BRD een grote protestbeweging tegen het plan van
de regering om statistische gegevens over de bevolking te verzamelen.
De protestbeweging verzette zich hiertegen omdat dit volgens hen zou
leiden tot een Überwachungsstaat: een staat met een alles controlerende
overheid.
243pLicht het protest toe door:
− te verklaren waardoor in de BRD de bevolking zich verzette tegen een
Überwachungsstaat, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw, en
− het verband aan te geven tussen de start van de digitale revolutie en
de zorg van de bevolking over het plan van de regering.
Gebruik bron 14.
George Million maakt deze prent na het uitbreken van de oorlog in
voormalig Joegoslavië.
252pGeef aan welke kritiek Million weergeeft op de werkwijze van de
Europese Unie in dit conflict, waarbij je je antwoord ondersteunt met een
verwijzing naar de prent.
In 1997 werden twee van de Oost-Berlijnse grensbewakers die in 1962
Peter Fechter doodschoten (zie bron 11) veroordeeld voor doodslag.
262pLeg uit door welke politieke verandering deze veroordeling mogelijk werd.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
