opgave 1Door de tijd heen
De volgende gegevens over de verdwijning van ontdekkingsreizigers
staan in willekeurige volgorde:
1 Enkele jaren na de Eerste Wereldoorlog verdween Percy Fawcett
tijdens zijn zoektocht naar een verdwenen stad in de Braziliaanse
jungle.
2 Er ontstonden complottheorieën over de verdwijning van Peng Jiamu
in de Lop-woestijn omdat de Chinese regering daar atoomproeven
hield.
3 John Knight verdween toen hij voor de pas opgerichte
East India Company een doorgang zocht tussen de
Atlantische Oceaan en de Stille Oceaan.
4 Koning Lodewijk XVI zou vlak voor zijn executie tijdens de Franse
democratische revolutie gevraagd hebben naar nieuws over
Jean-François de La Pérouse, die in Polynesië was verdwenen.
5 Sir John Franklin wilde met twee van de eerste Britse stoomschepen
de Canadese poolcirkel onderzoeken. Hij en zijn hele bemanning
verdwenen op de ijsvlakte.
6 Vasco de Ataíde verdween op een windstille nacht, vlak voordat zijn
expeditiegenoten als een van de eerste Europeanen aan land gingen
in Zuid-Amerika.
12pZet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar
later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Gebruik bron 1.
Uit deze bron blijkt dat Tycho Brahe past bij verschillende kenmerkende
aspecten van de zestiende eeuw.
24pToon dit aan voor twee verschillende kenmerkende aspecten van de
zestiende eeuw en ondersteun je antwoord telkens met een andere
verwijzing naar de bron.
In 1615 schreef de sterrenkundige Galilei nadat hij kritiek had gekregen
op zijn theorie over het heelal: "Ik geloof niet dat dezelfde God die ons
zintuigen, verstand en intellect heeft gegeven, bedoelde dat we daar
geen gebruik van zouden maken."
32pLeg uit welke wetenschappelijke methode, die past bij de zeventiende
eeuw, Galilei ondersteunde met deze uitspraak.
Drie gegevens over liedjes in de vroegmoderne tijd:
1 In de zestiende eeuw zongen inheemse volken in Amerika liedjes over
roofzuchtige Spanjaarden met woeste paarden.
2 In de achttiende eeuw werd op de suikerrietvelden van Barbados een
Afrikaans liedje gezongen met de tekst "meester kocht mij, hij zal me
niet doden".
3 In de achttiende eeuw zongen Amerikaanse kolonisten het liedje
Yankee Doodle, waarmee ze de Britse troepen bespotten.
43pNoem voor elk liedje apart het kenmerkend aspect uit die tijd dat bij het
liedje past.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 2.
Historici beschouwen het Mayflower Compact als een belangrijk document
voor de politieke verhouding tussen Engeland en de kolonisten in
Noord-Amerika.
53pGeef hiervoor een argument door:
− zonder bron aan te geven welk politiek motief de opstellers van het
document hebben om hun trouw aan Jacobus I te benadrukken, en
− met bron uit te leggen dat de kolonisten met het Mayflower Compact
de macht van Jacobus I willen beperken.
Gebruik bron 3.
In 1602 wordt in de Republiek de handelsonderneming VOC opgericht.
63pGeef aan:
− welk kenmerkend aspect van de zeventiende eeuw past bij de
oprichting van de VOC, en
− waardoor deze instructie het doel van de VOC ondersteunt, waarbij je
je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 4.
Tijdens de Verlichting worden boeken met prenten voor kinderen
gepubliceerd.
73pLicht dit toe door:
− met een verwijzing naar de prent aan te geven welk verlicht denkbeeld
wordt verspreid, en
− te verklaren dat Pieter ’t Hoen zijn boodschap met een boek met
prenten overbrengt.
In de achttiende eeuw richtte de gouverneur van de Nederlandse kolonie
Suriname een soldatenkorps op, om een einde te maken aan opstanden
en vernielingen door weggelopen slaafgemaakten. Voor het korps werden
Surinaamse slaafgemaakte mannen geselecteerd.
Enkele gegevens:
1 De vergoeding die plantage-eigenaren kregen voor een geselecteerde
man was een stuk hoger dan de economische waarde van de
slaafgemaakte.
2 Leden van het korps kregen een militaire training en wapens om te
vechten.
3 Leden van het korps konden hun vrouwen en kinderen, die ze
moesten achterlaten op de plantages, bezoeken.
De plantage-eigenaren waren eerst tegen de oprichting van het korps,
maar het korps bleek wel effectief.
82pVerklaar, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een ander
gegeven:
− waardoor de plantage-eigenaren eerst tegen de oprichting van het
korps waren, en
− waardoor de geselecteerde slaafgemaakten onder druk stonden om
zich in te spannen voor het korps.
Let op: je mag een gegeven maar één keer gebruiken.
opgave 3Moderne tijd
In 1840 werden voor het Surinaamse soldatenkorps (zie vraag 8) vijftig
mannen rechtstreeks in Afrika gekocht. De Britse regering protesteerde
hiertegen.
92pLeg uit waarom de Britse regering protesteerde tegen deze aankoop van
de Afrikaanse mannen.
Gebruik bron 5.
Historici beschouwen de informatie uit dit overheidsrapport als
betrouwbaar en als representatief voor een onderzoek naar de
arbeidershuisvesting in de negentiende eeuw.
104pLicht dit toe door:
− uit te leggen dat de beschreven arbeidershuisvesting een gevolg is
van de industrialisatie van Groot-Brittannië, en
− zonder bron apart te verklaren dat historici de informatie in dit rapport
als betrouwbaar en als representatief beschouwen juist omdat het een
overheidsonderzoek betreft.
Gebruik bron 6.
Een bewering:
De industriële revolutie versterkt het gevoel van eenheid onder de Britten.
114pLeg met behulp van de bron uit dat de industriële revolutie op twee
verschillende manieren bijdraagt aan het gevoel van eenheid.
Gebruik bron 7.
In de beschrijving van Livingstone zijn motieven voor het modern
imperialisme te herkennen.
124pToon dit aan voor twee verschillende motieven voor het modern
imperialisme, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een
verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 8.
Uit de bron blijkt een tegenstelling binnen de feministische beweging in
Duitsland.
132pGeef aan:
− welk probleem Ottilie Baader benoemt en
− bij welke politieke stroming haar kritiek past.
De volgende gebeurtenissen uit het leven van Otto von Habsburg
(1912-2011), de laatste kroonprins van Oostenrijk-Hongarije, staan in
willekeurige volgorde:
1 De Oostenrijkse nationaalsocialistische regering wilde
Otto von Habsburg laten arresteren.
2 In interviews bekritiseerde Otto von Habsburg de Ostpolitik van
Willly Brandt.
3 Kort nadat de Vrede van Versailles werd getekend ging de familie van
Otto von Habsburg in ballingschap in Zwitserland.
4 Op de dag dat Hongarije als eerste lid van het Warschaupact de
grensovergang met het westen opende, organiseerde
Otto von Habsburg de Pan-Europese picknick.
5 Otto von Habsburg pleitte voor de uitbreiding van de Europese Unie
met Oost-Europese landen.
6 Tijdens de Tweede Conferentie van Quebec stelde Otto von Habsburg
voor om de Oostenrijkse bezettingszone van de westerse geallieerden
te vergroten ten koste van de Sovjetzone.
142pZet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 9.
Stel: een onderzoek naar het stopzetten van de herstelbetalingen door de
Duitse regering in 1922 heeft twee onderzoeksgebieden:
1 De economische situatie in Duitsland in 1922.
2 De publieke opinie in Groot-Brittannië over het stopzetten van de
herstelbetalingen door de Duitse regering.
154pLeg uit dat de bron:
− voor het eerste onderzoeksgebied minder bruikbaar is, en
− meer bruikbaar voor het tweede onderzoeksgebied.
Gebruik bron 10.
Een bewering:
Gareth Jones verwacht dat Hitler gebruik gaat maken van de
werkverschaffingskampen om het nationaalsocialisme in praktijk te
brengen.
163pOnderbouw deze bewering door:
− het kenmerkend aspect van de twintigste eeuw te noemen waarmee je
de oprichting van de werkverschaffingskampen kunt verklaren, en
− aan te geven op welke wijze juist deze kampen kunnen worden
ingezet om Duitsland te nazificeren, waarbij je je antwoord
ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Anna Seghers was een bekende Duitse schrijfster uit de twintigste eeuw.
Haar leven werd beïnvloed door de politieke omstandigheden in
Duitsland:
1 In 1933 werd ze als lid van de Duitse communistische partij
gearresteerd en korte tijd gevangengehouden.
2 Haar verhuizing in 1950 van West- naar Oost-Berlijn werd toegejuicht
door de SED (de communistische partij).
173pLicht dit toe door:
− aan te geven naar aanleiding van welke gebeurtenis communisten in
Duitsland werden gearresteerd in 1933, en
− met een gebeurtenis uit 1949 uit te leggen waardoor de SED de
verhuizing van Anna Seghers toejuichte.
Volgens sommige historici heeft het dekolonisatieproces na de
Tweede Wereldoorlog bijgedragen aan de Koude Oorlog.
182pLeg deze redenering uit.
Met steun van de Amerikaanse overheid werd in 1950 de radiozender
Radio Free Europe (Radio Vrij Europa) opgericht, die vanuit
West-Duitsland radioprogramma's uitzond in onder meer het Pools,
Tsjechisch en Roemeens.
De Sovjet-Unie besloot:
1 in 1950 de uitzendingen van Radio Free Europe te verstoren, zodat
het beluisteren ervan moeilijker werd.
2 in 1988 te stoppen met het verstoren van de uitzendingen van
Radio Free Europe.
194pLeg beide besluiten uit vanuit het politieke beleid van de Sovjet-Unie in
Oost-Europa op dat moment.
Vijf gegevens over een Nederlandse winkelketen in willekeurige volgorde:
1 Bij de kassa werd een kaart gescand, waarna met de verzamelde
gegevens klanten via de mail werden benaderd met aanbiedingen.
2 De toevoer van koffiebonen naar Nederland werd stopgezet, waarna
de winkelketen koffiesurrogaat verkocht met de naam Smalsko
('smaakt als koffie').
3 De vuilniszakken werden duurder vanwege een tekort aan de
grondstof olie.
4 In de distributiecentrums werkten duizenden uitzendkrachten, waarvan
het merendeel uit Polen kwam.
5 Klanten spaarden zegels, waarna ze die konden inwisselen voor
non-food artikelen. Vooral de koelkast was populair.
Hieronder staan vier gebeurtenissen in Nederland, in chronologische
volgorde:
a de Duitse bezetting
b het ontstaan van een consumptiemaatschappij
c de start van de digitale revolutie
d het uitvoeren van het Verdrag van Schengen
202pGeef per gebeurtenis aan welk gegeven daarvan het gevolg is. Noteer
alleen de letter en het daarbij passende nummer.
Let op: er blijft één gegeven over.
Gebruik bron 11.
Een bewering:
Bij hun komst naar Nederland hebben sommige gastarbeiders een
eenzijdig beeld van de Nederlandse samenleving.
212pLeg deze bewering uit met een verwijzing naar de bron.
Staatsbosbeheer beheert bos- en natuurgebieden in Nederland. Twee
veranderingen in de taak van Staatsbosbeheer in de jaren 1960:
1 De taak om hout als brandstof te leveren werd steeds minder
belangrijk.
2 Staatsbosbeheer moest recreatieve voorzieningen gaan beheren en
de groeiende bezoekersstroom in goede banen leidden.
222pGeef voor beide veranderingen een historische verklaring.
In 1967 werd in Ahoy in Rotterdam de Hippy Happy beurs gehouden. Op
deze beurs werden op grote schaal producten als gitaren, kleding en
sieraden verkocht. Om de hippies te trekken traden er bands op.
232pLeg uit bij welk uitgangspunt van de hippies deze beurs niet aansloot.
Gebruik bron 12.
Met de foto en met de titel van het artikel kan de communistische partij
twee boodschappen overbrengen aan de Oost-Duitse bevolking.
Een boodschap over:
− de relatie met de Sovjet-Unie, en
− de regering van de DDR.
244pLeg uit welke twee boodschappen worden overgebracht, telkens met een
andere verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 13.
252pGeef aan tegen welk beleid van het kabinet van Lubbers Opland zich met
deze prent keert, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing
naar de prent.
De Nederlandse schrijver Kees van Kooten (1941) zei over de jaren 1960:
"De parka [jas] moest je hebben. Die had van die hoge schuine zakken.
Daar hoorde een bepaald loopje bij. Met de handen bovenin de
loopzakken en daar droeg je dan suède laarzen bij. Dat vonden je ouders
natuurlijk verschrikkelijk, zoals het hoort."
Kees van Kooten beschreef een sociaal-cultureel veranderingsproces in
de tweede helft van de twintigste eeuw.
262pLeg uit welk veranderingsproces dit is.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift.
