opgave 1Door de tijd heen
Als ouders de naam van hun kind kiezen, laten ze zich vaak beïnvloeden
door de tijd waarin zij leven. De volgende ontwikkelingen in het geven van
een naam staan in willekeurige volgorde:
1 Mede door de komst van gastarbeiders en de groei van de
multiculturele samenleving, werd Mohammed in Nederland een meer
voorkomende jongensnaam.
2 Na de democratische revolutie in Frankrijk gaven veel mensen
niet-christelijke namen als Fleur en Hector aan hun kinderen.
3 Tijdens de Duitse bezetting van Nederland werd verboden dat ouders
hun kind meerdere 'ongewenste' namen achter elkaar gaven, zoals
Wilhelmina Juliana Beatrix Irene.
4 Een verhaal van Multatuli, dat hij schreef om het moderne
imperialisme van die tijd aan te klagen, introduceerde de meisjesnaam
Adinda in Nederland.
5 Na de communistische revolutie in Rusland kozen sommige ouders
ervoor deze gebeurtenis te herdenken met een speciale naam voor
hun kind, zoals Ninel (Lenin achterstevoren) en Barrikada (barricade).
6 In de economische bloeitijd van de Republiek vestigden veel
Scandinaviërs zich in Amsterdam. Zij brachten hun tradities in
naamgeving mee, waardoor een voornaam als Mats werd
geïntroduceerd.
12pZet deze zes ontwikkelingen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
opgave 2Vroegmoderne tijd
Drie gegevens over de Italiaanse beeldhouwer Ghiberti (1378-1455):
1 Ghiberti maakte voor de stadstaat Florence de bronzen deuren voor
het baptisterium (doopkapel), waarin hij een zelfportret opnam.
2 Hij gebruikte het perspectief, waarbij hij zich baseerde op ideeën van
zijn stadgenoot Brunelleschi en misschien ook op die van de
middeleeuwse Arabische wiskundige Alhazen. Ghiberti schreef dat hij
ernaar streefde te begrijpen hoe het gezichtsvermogen werkt.
3 Ghiberti schreef in zijn autobiografie dat hij wilde weten op welke wijze
de wetten van de schilder- en beeldhouwkunst konden worden
vastgelegd.
Met deze gegevens kan worden aangetoond dat Ghiberti in meerdere
opzichten past bij de Renaissance.
24pLeg dit uit door twee onderdelen van de Renaissance te noemen en bij elk
onderdeel aan te geven welk gegeven over Ghiberti daarbij past.
Let op: je mag een gegeven maar één keer gebruiken.
In 1562 werd de eerste druk uitgegeven van de protestantse
'deux-aesbijbel'. Deze Nederlandstalige bijbel werd gedrukt in Emden, in
Noord-Duitsland.
Dat de bijbel in Emden kon worden gedrukt, was het gevolg van de
afspraak over de godsdienstpolitiek uit 1555 die Karel V maakte met de
Duitse vorsten.
33pNoem deze afspraak en geef aan waardoor het drukken van deze bijbel
daardoor wel mogelijk werd in Emden, maar niet in de Nederlanden.
Twee gebeurtenissen in de Zuidelijke Nederlanden na het sluiten van de
Pacificatie van Gent in 1576:
1 Op 31 januari 1578 brengt de Spaanse landvoogd Don Juan bij
Gembloers het leger van de bij de Pacificatie aangesloten gewesten
een zware nederlaag toe.
2 In februari 1578 verdrijven calvinisten het rooms-katholieke bestuur
van Oudenaarde.
Deze gebeurtenissen tonen verschillende oorzaken van het uiteenvallen
van de Pacificatie van Gent.
44pLeg dit uit voor elke gebeurtenis.
Gebruik bron 1.
In deze bron doet Willem van Oranje het voorstel een andere vorst in
plaats van Filips II te kiezen.
54pLeg met de bron uit:
− dat dit voorstel vooruitloopt op het Plakkaat van Verlatinge en
− welk motief Oranje heeft met dit voorstel.
Omstreeks 1600 was in veel steden van de Republiek het bestuur in
handen van kooplieden.
62pGeef
− aan welk gevolg dit had voor het beleid van de steden tegenover de
komst van migranten naar de stad en
− de verklaring voor dit beleid.
Gebruik bron 2.
Deze bron is geschikt als illustratie bij twee kenmerkende aspecten van
de vroegmoderne tijd.
73pLicht dit toe door:
− het kenmerkende aspect van de zestiende eeuw te noemen waarbij
deze bron past en
− uit te leggen welk kenmerkend aspect van de zeventiende eeuw al in
de bron herkenbaar is.
Gebruik bron 2.
Jan Huyghen van Linschoten publiceert in 1596 het verslag van zijn reis.
In het koninkrijk Spanje, waarvan Portugal sinds 1580 deel uitmaakt,
wordt de informatie over de reis gezien als een staatsgeheim.
82pNoem
− de economische reden die de Spanjaarden hebben voor de
geheimhouding van de Portugese routes naar Azië en
− de politieke achtergrond van de Nederlandse belangstelling voor deze
zeeroutes.
In 1781 bepaalde keizer Jozef II voor zijn Oostenrijkse gebieden dat:
1 iedere onderdaan het recht kreeg zijn vroegere meester te verlaten en
elders werk te zoeken en
2 alle onderdanen voortaan zelf konden kiezen welk ambacht zij wilden
leren.
Op grond van deze maatregelen kun je Jozef II een verlicht vorst noemen.
92pGeef bij elke maatregel aan door welk verschillend Verlichtingsideaal
Jozef II zich liet leiden.
opgave 3Moderne tijd
In 1869 werd de onderzeese telegrafiekabel voltooid tussen Groot-
Brittannië en India, toen de belangrijkste Britse kolonie. Door deze kabel
konden nu over lange afstand berichten worden verstuurd.
102pLeg uit dat de aanleg van deze telegrafiekabel past bij het modern
imperialisme.
Gebruik bron 3.
Naast de 'discussies over de sociale kwestie' past deze bron ook bij
andere kenmerkende aspecten van die tijd.
112pToon dit aan voor twee kenmerkende aspecten, telkens met een
verwijzing naar de bron.
Gebruik bron 3.
Stel: je doet onderzoek naar de gevolgen van kinderarbeid in Nederland
in de negentiende eeuw en je hebt twee onderzoeksvragen:
1 Wat waren de werkomstandigheden van kinderen in fabrieken?
2 Welke bijdrage leverde J.J. Cremer aan de discussie over de 'sociale
kwestie'?
Je vindt deze bron, maar je twijfelt aan de bruikbaarheid van de bron voor
een van je onderzoeksvragen.
122pMaak duidelijk voor welke onderzoeksvraag de bron de meest bruikbare
informatie bevat en voor welke onderzoeksvraag de bron minder
bruikbare informatie bevat.
Bismarck was tevreden met de status van Duitsland.
Wilhelm II vond dat Duitsland een belangrijkere plaats op het wereldtoneel
verdiende.
132pToon aan dat dit verschil in opvatting bij elk van beiden naar voren kwam
in de buitenlandse politiek die zij voerden.
De volgende zes gebeurtenissen uit de geschiedenis van Berlijn staan in
willekeurige volgorde:
1 de blokkade van West-Berlijn
2 de val van de Berlijnse Muur
3 de Rijksdagbrand
4 het bezoek van president Kennedy
5 het einde van de Eerste Wereldoorlog
6 de ondergang van nazi-Duitsland.
142pZet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van
vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.
Gebruik bron 4 en de gebeurtenissen van vraag 14.
De zes fragmenten van bron 4 horen bij de gebeurtenissen van vraag 14.
152pMaak de juiste combinaties van bronfragmenten en gebeurtenissen door
achter elke letter van het bronfragment het cijfer van de gebeurtenis die
erbij hoort te noteren.
Doe het zo:
Bij bronfragment … (letter invullen), past gebeurtenis … (cijfer invullen)
enzovoort.
Noteer alleen letters en cijfers.
Let op: je mag elke gebeurtenis maar één keer gebruiken.
Gebruik bron 5.
Met dit bankbiljet brengt het stadsbestuur van Bitterfeld een politieke
boodschap over aan de lokale bevolking op een voor het stadsbestuur
effectieve manier.
163pLicht dit toe door:
− met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke boodschap dat is
en
− een reden te noemen waardoor voor het stadsbestuur het gebruik van
een bankbiljet hiervoor een effectieve manier is.
Pas na 1923 konden in de Republiek van Weimar stabiele democratische
regeringen worden gevormd.
172pLeg uit waardoor dit vóór 1924 niet mogelijk bleek en vanaf 1924 wel
mogelijk werd.
Gebruik bron 6.
Voor het slagen van de Conferentie van München en de
appeasementpolitiek was het belangrijk dat de inhoud van dit gesprek niet
in Groot-Brittannië bekend zou worden.
183pLicht dit toe door:
− zonder bron aan te geven waarom de meeste Engelsen tijdens de
Conferentie van München nog positief oordeelden over de gevoerde
appeasementpolitiek en
− uit te leggen waardoor het bekend worden van deze bron het oordeel
van de meeste Engelsen over de appeasementpolitiek zou hebben
veranderd.
Gebruik bron 6.
Een historicus doet onderzoek naar de buitenlandse politiek van Hitler in
1938. Hij vindt deze bron en concludeert dat deze betrouwbare informatie
bevat voor zijn onderzoek.
192pOndersteun deze conclusie met een argument vanuit de achtergrond van
de bron.
Op 1 september 1939 tekende Adolf Hitler een geheim bevel waarin de
bevoegdheden van bepaalde artsen zo uitgebreid werden, "dat zij aan
mensen die ongeneeslijk ziek zijn, na een zorgvuldige beoordeling van
hun krankzinnigheid, de genadedood kunnen toekennen".
202pLeg uit welk verband er bestaat tussen deze opdracht en het nazi-idee
van de Volksgemeinschaft.
Gebruik bron 7.
Deze foto kan door de Amerikaanse propaganda gebruikt worden om een
boodschap aan de Duitse bevolking over te brengen.
212pNoem deze boodschap met een verwijzing naar de bron.
Twee standpunten van de Nederlandse regering in de diplomatieke
betrekkingen tussen Nederland en Rusland:
1 Na november 1917 weigerde de Nederlandse regering om de nieuwe
regering van Rusland te erkennen.
2 In 1942 was de Nederlandse regering, die uitgeweken was naar
Londen, bereid om de regering van de Sovjet-Unie te erkennen.
222pNoem bij elk van beide standpunten de politieke reden van de
Nederlandse regering.
Gebruik bron 8.
Een interpretatie:
Beide kranten geven een eenzijdig beeld van de gebeurtenissen in
Hongarije in 1956. Deze eenzijdigheid kan worden verklaard vanuit het
politieke standpunt van elk van beide kranten tijdens de Koude Oorlog.
234pLicht dit toe door:
− met een verwijzing naar de bron per krant aan te geven waaruit die
eenzijdigheid blijkt en
− deze eenzijdigheid telkens in verband te brengen met het politieke
standpunt van de krant.
De afgezette Hongaarse premier Imre Nagy (zie bron 8 eerste fragment)
riep westerse landen op om Hongarije te hulp te komen. Deze hulp kwam
er niet.
242pLeg uit dat hulp aan de Hongaarse opstandelingen niet paste in de
westerse buitenlandse politiek in die tijd.
Gebruik bron 9.
Twee beweringen bij deze bron:
1 Uit de beschrijving door Dolores blijkt het totalitaire karakter van de
DDR.
2 De mening van de vader van Dolores over deze gebeurtenissen is
politiek gekleurd.
254pLeg elke bewering telkens met een verwijzing naar de bron uit.
Gebruik bron 10.
Deze bron kan worden gebruikt om twee kenmerkende aspecten van de
tweede helft van de twintigste eeuw te illustreren.
262pToon dit aan voor beide kenmerkende aspecten.
Gebruik bron 11.
Tekenaar Herblock geeft in deze prent een mening weer over het
neerslaan van de Praagse Lente.
272pLeg uit welke mening Herblock weergeeft.
In oktober 1986 ontmoetten de Amerikaanse president Reagan en
Sovjetleider Gorbatsjov elkaar in Reykjavik (IJsland). Gorbatsjov stelde
aan Reagan voor dat beide landen hun strategische kernwapens met de
Volgens sommige historici was Gorbatsjovs voorstel een reactie op het
282pGeef aan welke redenering deze historici daarbij volgen.
Let op: de laatste vraag van dit examen staat op de volgende pagina.
Gebruik bron 12.
Deze prent is onderdeel van een campagne om mijnwerkers te werven in
Italië.
Je kunt twee conclusies trekken bij deze prent:
1 De prent heeft een propagandistisch karakter.
2 De campagne waar deze prent een onderdeel van is, is nodig
geworden door de economische ontwikkeling in die tijd.
292pOndersteun beide conclusies telkens met een argument uit de bron.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
