opgave 1Opgave 1 Van drie naar twee schijven!
In 2020 is een nieuw belastingstelsel
ingevoerd in Nederland. Het belangrijkste
doel van de hervorming is om werken meer
lonend te maken. Daarom is de belasting op
arbeid verlaagd en de belasting op
consumptie verhoogd. Het nieuwe stelsel
bevat de volgende maatregelen:
1 Het aantal belastingschijven is teruggebracht van drie naar twee met
aanpassing van de marginale belastingtarieven (zie bron 1).
2 Tegelijkertijd veranderde de hoogte van de arbeidskorting en de
algemene heffingskorting (zie bron 2).
3 De hypotheekrenteaftrek1) wordt verlaagd naar het tarief in de eerste
schijf.
4 Het lage btw-tarief2) is verhoogd van 6 naar 9 procent. De overige btw-
tarieven blijven ongewijzigd.
noot 1 Hypotheekrenteaftrek is een aftrekpost voor de inkomstenbelasting: de betaalde
hypotheekrente voor de eigen woning mag onder voorwaarden afgetrokken worden
van het bruto-inkomen om het belastbaar inkomen te bepalen.
noot 2 Het lage btw-tarief is het tarief dat geheven wordt op de eerste levensbehoeften en op
arbeidsintensieve diensten zoals die van de kapper, schilder en fietsenmaker.
Gebruik de tekst en bron 1.
13pMaak van onderstaande zinnen een economisch juiste redenering.
− De inkomstenbelasting is een instrument om de …(1)... inkomens te
herverdelen.
− In het nieuwe stelsel …(2)… het marginale tarief van de lage
inkomens tot en met € 20.142, …(3)… het marginale tarief van de
hoge inkomens vanaf € 68.601, en …(4)… het marginale tarief van de
middengroep.
− De aanpassingen van de marginale tarieven hebben een …(5)… effect
op de inkomensverdeling.
− De maatregel om de hypotheekrenteaftrek te verlagen naar het tarief
in de eerste schijf heeft een …(6)… effect op de inkomensverdeling.
− In het nieuwe belastingstelsel …(7)… de indirecte belastingen.
Kies uit:
bij (1) primaire / secundaire
bij (2) stijgt / daalt
bij (3) stijgt / daalt
bij (4) stijgt / daalt
bij (5) denivellerend / nivellerend
bij (6) denivellerend / nivellerend
bij (7) stijgen / dalen
Een medewerker van een politieke partij wil nagaan of de gemiddelde
belastingdruk op arbeid bij werknemers in de middengroep inderdaad
daalt onder het nieuwe inkomstenbelastingstelsel. De medewerker
berekent dat bij een belastbaar inkomen uit arbeid van € 40.000 en
zonder aftrekposten, de gemiddelde belastingdruk bij het oude
belastingsysteem 27,9% was.
Gebruik bron 1 en 2.
22pToon aan de hand van een berekening aan of bij een belastbaar inkomen
uit arbeid van € 40.000 de gemiddelde belastingdruk onder het nieuwe
belastingsysteem is gedaald.
Uit de doorrekening van het nieuwe belastingstelsel door het Centraal
Planbureau (CPB) blijkt dat de maatregelen zorgen voor:
− een gemiddelde stijging van het reëel arbeidsinkomen;
− een stijging van de werkgelegenheid;
− een daling van de werkloosheid.
32pLeg uit dat de vraag naar arbeid kan stijgen als gevolg van de invoering
van het nieuwe belastingstelsel.
Door de toegenomen vraag naar arbeid daalt de werkloosheid. Een
econoom stelt: “De daling van de werkloosheid als gevolg van het nieuwe
belastingstelsel is minder sterk dan de stijging van de werkgelegenheid.”
42pLeg de stelling van de econoom uit.
Over de verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent ontstond
direct veel discussie in de media. De koopkracht zou dalen als gevolg van
toegenomen inflatie. Uit onderzoek van het CPB blijkt dat:
− 20% van alle consumptieve bestedingen valt onder het huidige lage
tarief van 6%;
− 40% van alle consumptieve bestedingen valt onder het hoge tarief van
21%;
− 40% van alle consumptieve bestedingen valt onder het tarief van 0%.
52pBereken de inflatie die wordt veroorzaakt door de verhoging van het lage
btw-tarief van 6% naar 9%. Rond je antwoord af op een decimaal.
opgave 2Opgave 2 Huisvuil ophalen kan goedkoper?
De huisvuilophaaldienst van de gemeente
Voordonk heeft een wettelijk monopolie op het
ophalen van huisvuil bij de 2.500 huishoudens in de
gemeente. De huisvuilophaaldienst slaagt er op dit
moment niet in om kostendekkend te werken.
De jaarlijkse kosten en opbrengsten van het
ophalen van huisvuil door de dienst zijn:
Gemeentelijke heffing voor het € 300 per huishouden, ophalen van huisvuil per jaar Loonkosten twee werknemers 2 x € 40.000 = per jaar € 80.000 Afschrijving vrachtwagen € 50.000 per jaar Gemiddelde kosten voor € 130 per huishouden, brandstof, reiniging en onderhoud per jaar vrachtwagen Gemiddelde kosten voor de € 120 per huishouden, verwerking afval per jaar Administratieve kosten € 10 per huishouden, per jaar
62pBereken het jaarlijkse financiële tekort van de huisvuilophaaldienst in de
gemeente Voordonk.
De wethouder van Milieuzaken stelt in de gemeenteraad voor om de
huisvuilophaaldienst meer te automatiseren. Daarvoor moet aan de
gemeentelijke vuilnisvrachtwagen een technische aanpassing worden
aangebracht in de vorm van een automatische grijparm, en de chauffeur
moet een speciale training volgen. De wethouder verwacht de volgende
veranderingen in de kosten en opbrengsten:
− De constante kosten nemen toe met € 20.000 per jaar voor de
technische aanpassing aan de vrachtwagen en de training.
− Na deze automatisering is nog maar één werknemer nodig om de
huisvuilroute te rijden in plaats van twee.
− De kans op gezondheidsklachten bij het personeel neemt af.
De wethouder legt aan de gemeenteraad uit dat de kostenreductie, in
combinatie met de verwachte groei van het aantal huishoudens, ertoe zal
leiden dat de huisvuilophaaldienst kostendekkend kan gaan werken. De
wethouder gaat ervan uit dat de overige kosten en opbrengsten hetzelfde
blijven.
73pMet hoeveel huishoudens moet de gemeente groeien om kostendekkend
te kunnen werken volgens het automatiseringsplan van de wethouder?
Schrijf je berekening op.
Tijdens een inspraakavond in de gemeente wordt verschillend gedacht
over het plan van de wethouder.
Mevrouw van Buren stelt dat de gemeente de investering uit moet stellen
totdat het nieuwe systeem zich in andere gemeentes voldoende heeft
bewezen, om zodoende te voorkomen dat de gemeente te maken krijgt
met verzonken kosten.
De heer Jastek stelt dat de afgenomen kans op gezondheidsklachten bij
personeel leidt tot een daling van de negatieve externe effecten.
82pLeg de stelling van mevrouw van Buren uit.
92pLeg de stelling van de heer Jastek uit.
opgave 3Opgave 3 Banken buiten spel?
Een van de oorzaken van de kredietcrisis in 2008 was dat banken te veel
krediet verleenden in verhouding tot hun eigen vermogen. Daardoor
hadden banken te weinig reserves om verliezen bij de kredietverlening op
te vangen. Na de kredietcrisis stelde de toezichthouder, de Europese
Centrale Bank (ECB), strengere eisen aan banken. Een van die eisen is
de vermogenseis, die stelt dat banken tegenover elke euro verleend
krediet tenminste 10 eurocent eigen vermogen op de balans moeten
hebben.
Een bank heeft de volgende bezittingen en schulden op de balans
(bedragen × € 1 miljoen):
102pBereken met welk bedrag de kredietverlening moet afnemen om aan de
vermogenseis te kunnen voldoen.
Als gevolg van de strengere eisen neemt de kredietverlening aan het
midden- en kleinbedrijf (mkb) door banken sterk af. Omdat het mkb
minder bij banken kan lenen, worden zogenaamde kredietunies opgericht.
Bij een kredietunie verleent een ondernemer aan een andere ondernemer
krediet, zonder tussenkomst van een bank. Hierbij is sprake van
asymmetrische informatie.
112pLeg uit met behulp van een voorbeeld waarom asymmetrische informatie
een probleem kan zijn voor ondernemers die geld willen uitlenen.
121pGeef een voorbeeld van een manier waarop ondernemers die geld willen
uitlenen, de asymmetrische informatie hierbij kunnen beperken.
Ondanks de opkomst van kredietunies hebben veel mkb-ondernemingen
moeite om aan krediet te komen ter financiering van hun investeringen.
De overheid wil stimuleren dat mkb-ondernemingen blijven investeren, en
werkt daarom mee aan de oprichting van een investeringsfonds voor het
mkb. Het investeringsfonds wordt gevuld door pensioenfondsen en andere
verzekeringsmaatschappijen. Een ondernemer kan voor een deel van zijn
investering geld lenen bij dat fonds. De overheid geeft garanties voor
terugbetaling aan het investeringsfonds, als ondernemers hun
verplichtingen niet kunnen nakomen.
132pLeg uit dat bij de garantstelling van de overheid aan het investeringsfonds
moral hazard kan ontstaan.
142pLeg uit dat de garantstelling van de overheid aan het investeringsfonds
gunstig kan zijn voor zowel de inkomsten als voor de uitgaven van de
overheid.
opgave 4Opgave 4 Het begrotingstekort daalt eindelijk
Uit een krant, 2015: In het voorjaar van 2013 voorspelde het Centraal Planbureau (CPB) dat het overheidstekort van Nederland zou uitkomen op 3,1% van het bruto binnenlands product (bbp) in 2013. De voorspelling bleek onjuist, want eind 2013 was het overheidstekort van Nederland weer onder de 3% gekomen. Daarmee voldeed Nederland voor het eerst sinds de economische en financiële crisis weer aan de norm voor het overheidstekort van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) (zie kader).
Het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en de boeteclausule
De lidstaten die deel uitmaken van de Economische en Monetaire Unie
(EMU) moeten zich vanaf 2013 opnieuw1) houden aan de volgende
afspraken:
− Het overheidstekort mag niet meer bedragen dan 3% van het bbp.
− De overheidsschuld mag niet hoger zijn dan 60% van het bbp.
Als een lidstaat de beide normen van overheidstekort en overheidsschuld
overschrijdt, dan legt de EMU aan de lidstaat een boete op van 0,2% van
het bbp van het voorafgaande jaar.
noot 1 De EMU ging tijdens de voorafgaande crisis soepeler om met de normen en legde toen
geen boete op.
Vanaf 2014 lag de economische groei in Nederland boven de trendmatige
groei.
De overheidsschuld als percentage van het bbp kwam in 2013 en 2014
nog steeds ruim boven de norm van het SGP uit (zie bron 1). Ondanks het
overschrijden van de norm van de overheidsschuld, heeft Nederland in
2013 en 2014 geen boete van de EMU gehad.
In een havo 5-klas bespreken leerlingen de ontwikkeling van het
overheidstekort in Nederland en de toepassing van de boeteclausule voor
ons land.
− Amira:
Had Nederland in 2013 die 3%-norm niet gehaald, dan zou Nederland
een boete hebben gekregen van ruim 1,5 miljard euro.
− Oscar:
Als we in 2014 een boete opgelegd hadden gekregen, dan zou die
boete vanaf 2014 een procyclische werking hebben op de conjunctuur
van Nederland.
Gebruik bron 1.
152pLaat met behulp van een berekening zien of de uitspraak van Amira juist
is.
162pLeg uit of de uitspraak van Oscar juist is.
In de klas wordt gediscussieerd over de ruimte voor nieuwe
overheidsuitgaven die ontstaat als het overheidstekort onder de SGP-
norm is gedaald. Veel leerlingen vinden dat er dan ruimte ontstaat voor
nieuwe overheidsuitgaven. Laura is het daar beslist niet mee eens. Haar
standpunt is dat het overheidstekort in verband met de vergrijzing verder
moet worden verlaagd.
172pLeg het standpunt van Laura uit.
Een van de voorwaarden van het SGP is erop gericht om de omvang van
de overheidsschuld te beheersen. De verwachte economische groei in de
jaren na de crisis helpt mee om de norm van het SGP te bereiken. Als de
Nederlandse regering erin zou slagen om de overheidsschuld van
Nederland niet verder te laten toenemen, dan zal uiteindelijk de norm
kunnen worden gehaald.
Gebruik bron 1.
182pBereken de groei van het bbp in procenten die Nederland na 2015 zou
moeten realiseren om weer te voldoen aan de norm van het SGP, als de
overheidsschuld in euro’s gelijk zou blijven aan het niveau van 2015.
opgave 5Opgave 5 Krimpflatie
Uit een krant, december 2016:
‘Stille’ prijsopdrijvingen
Een reep chocolade die in gewicht is verlaagd van 225 naar 200 gram,
maar nog steeds € 3,49 kost; toiletpapierrollen die 14% minder vellen
tellen dan vroeger, maar nog steeds even duur zijn; koffiepads die 0,5
gram minder koffie bevatten, maar waarvoor de consument nog steeds
evenveel betaalt. Economen hebben er een naam voor: krimpflatie, een
samentrekking van krimp en inflatie.
Door de omvang of het gewicht van een product te verlagen, kunnen
producenten voorkomen dat zij de prijzen van hun product moeten
verhogen vanwege bijvoorbeeld een stijging van de grondstofkosten.
Maar, het kan ook een manier zijn om meer winst te maken.
De krimpflatie werd ook dit jaar niet meegenomen in het standaardmandje
van producten dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruikt
om de consumentenprijsindex (CPI) te bepalen. Woordvoerder Jaap
Knoop van het CBS: “De consument is de dupe, want krimpflatie zorgt
voor een daling van de koopkracht.”
191pGeef aan op welke manier krimpflatie zorgt voor een daling van de
koopkracht.
202pZorgt krimpflatie voor een overschatting of onderschatting van de door het
CBS gemeten inflatie? Leg je keuze uit.
Gebruik bron 1.
212pBereken met hoeveel procentpunt het CPI van 2017 verandert indien het
CBS wel rekening zou houden met krimpflatie.
Theeproducent Roy Bos wordt geconfronteerd met een stijging van de
grondstofprijs van de theezakjes. Hij overweegt de inhoud van een doos
te verminderen van 20 naar 19 theezakjes en de verkoopprijs te
handhaven, omdat hij dan nog winst maakt.
Gebruik bron 2.
224pBereken de winststijging per jaar in euro’s voor Roy Bos na de
grondstofprijswijziging en de inhoudswijziging.
Doe het als volgt:
− Bereken het effect van de grondstofprijswijziging op de gemiddelde
totale kosten per doos (GTK).
− Bereken het effect van de inhoudswijziging op de gemiddelde totale
kosten per doos (GTK).
− Bereken de nieuwe afzet (Q) en vervolgens de verandering in de
totale winst (TW).
De enige concurrent van Roy Bos, theeproducent Celine Stevens, wordt
ook geconfronteerd met een stijging van de inkoopkosten van de
grondstof thee. Beide producenten staan voor de keuze om de
verkoopprijs te verhogen óf de inhoud van een doos theezakjes te
verminderen. De collectieve afzet van theezakjes blijft gelijk, en beide
producenten streven naar maximale winst. De keuzes van beide
producenten leiden tot een winststijging, zoals blijkt uit de pay-off-matrix
(zie bron 3).
Celine Stevens zegt hierover: “Er is geen sprake van een
gevangenendilemma, en daarom kan ik het beste de inhoud van een doos
thee verlagen.”
Gebruik bron 3.
232pBepaal of de uitspraak van Celine Stevens juist is.
Doe het als volgt:
− Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot
stand komt.
− Beredeneer vervolgens of er sprake is van een gevangenendilemma.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
opgave 6Opgave 6 Inkt, het zwarte goud?
Uit een tijdschrift:
In 2018 werd voor € 9,3 miljard aan inktpatronen omgezet in Europa. De
omzet in 2021 is 5 procent hoger dan in 2018.
De prijzen voor inktpatronen zijn hoog. Consumenten zoeken naar een
goedkopere, maar kwalitatief gelijkwaardige vervanging van originele
inktpatronen, de zogenaamde ‘kloon-patronen’. De grote fabrikanten doen
er alles aan om de ‘namakers’ te weren. Daarom zitten op sommige
originele inktpatronen wel veertig tot vijftig patenten. Ook vervalt de
garantie op de printer als er geen origineel inktpatroon is gebruikt.
241pZijn printers en inktpatronen substitutiegoederen of complementaire
goederen? Leg je keuze uit.
Sister is wereldwijd een van de grotere fabrikanten van printers en
inktpatronen met een omzet van meer dan 4 miljard euro.
Gebruik het tijdschriftbericht en bron 1.
252pBereken de omzet van Sister-inktpatronen in Europa in 2021.
Inktmarkt.nl is aanbieder van kloon-patronen. De marketingdirecteur legt
uit waarom de kloon-patronen van Inktmarkt.nl zo populair zijn: “Wij
leveren dezelfde kwaliteit inkt tegen minder dan 50% van de prijs van de
originele patronen.”
Sister, met een jaaromzet van 65 miljoen euro op de Nederlandse markt,
heeft plannen om de internetwinkel Inktmarkt.nl met een jaaromzet van 20
miljoen euro over te nemen. Inktmarkt.nl verkoopt alleen in Nederland. In
bepaalde gevallen moeten overnames verplicht worden aangemeld bij de
mededingingsautoriteit.
262pLeg uit hoe het overnemen van Inktmarkt.nl voor Sister een mogelijk
kostenvoordeel kan opleveren.
Gebruik bron 2 en overige informatie uit deze opgave.
273pWaren de bedrijven verplicht de overname te melden bij de
mededingingsautoriteit? Leg je antwoord uit aan de hand van de twee
voorwaarden die in bron 2 zijn vermeld.
De mededingingsautoriteit kan overnames van bedrijven verbieden, om de
concurrentie te waarborgen.
282pNoem twee voordelen voor de consument van meer concurrentie op de
markt.
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit examen
behorende correctievoorschrift, dat na afloop van het examen wordt gepubliceerd.
