opgave 1Opgave 1
uit een krant: Kabeljauw wordt schaars Visser Schols in de problemen Om het uitsterven van Schols ving en verkocht vóór de vangstbeperking kabeljauw te voorkomen, 100.000 kilogram (kg) kabeljauw per jaar. Zijn heeft de Europese Commissie constante kosten bedroegen € 300.000 per jaar en zijn besloten de vangst te variabele kosten € 1,50 per kg kabeljauw. beperken. De Nederlandse Schols moet zijn vangst en verkoop gaan beperken tot kabeljauwvissers moeten 40.000 kg kabeljauw per jaar. Hij kan daarbij zijn daartoe een aantal schepen uit constante kosten terugbrengen tot € 250.000 per jaar de vaart nemen. en zijn variabele kosten tot € 1,25 per kg. figuur 1 Nederlandse kabeljauwmarkt vóór en na de vangstbeperking hoeveelheid kabeljauw (x 1 miljoen kg) figuur 2 totale kosten Schols vóór de vangstbeperking hoeveelheid kabeljauw (x 1.000 kg)
→ Teken in de grafiek op de uitwerkbijlage bij deze opgave de totale kostenlijn van Schols na de vangstbeperking. De verwachting is dat de vangstbeperking van kabeljauw tot gevolg heeft dat er andere vissoorten op de Nederlandse markt zullen worden aangeboden. Die andere vissoorten zullen voor veel consumenten een substituut zijn voor kabeljauw. Door het aanbod van de andere vissoorten zal de prijs van kabeljauw ...(1)... waardoor de break-even afzet van Schols zal ...(2)....
opgave 2Opgave 2
Hulp bij de belastingen Mevrouw Jagers, economielerares van beroep, verzorgt elk jaar voor een aantal personen de aangifte voor de inkomstenbelasting. Voor gebruik in de les heeft zij van enkele van die personen de gegevens over hun inkomen en de inkomensheffing verzameld (tabel 1). tabel 1 persoon belastbaar te betalen A inkomen € 15.400 (na inkomensheffing heffingskorting*) € 2.332 B € 27.200 (a) C € 39.800 € 12.012 D € 45.550 € 14.427 E € 90.000 € 37.148 * De heffingskorting is het bedrag dat in mindering wordt gebracht op de verschuldigde inkomensheffing. Voor alle personen in tabel 1 is de heffingskorting € 2.596. Bij de berekening van de inkomensheffing is gebruik gemaakt van tabel 2. tabel 2 schijf schijventarief bedrag inkomensheffing tarief eerste schijf € 15.883 32% tweede schijf € 12.967 38% derde schijf € 20.614 42% vierde schijf het meerdere 52% Het verschil tussen bruto inkomen en belastbaar inkomen bestaat uit diverse elementen.
→ Bereken het getal dat in tabel 1 bij (a) moet staan. Mevrouw Jagers legt haar leerlingen de onderstaande twee uitspraken voor: uitspraak 1 Als de eerste schijf wordt verlengd, heeft de persoon met het belastbaar inkomen van € 15.400 daarvan meer voordeel dan die met het belastbaar inkomen van € 90.000. uitspraak 2 Als aftrekposten worden afgeschaft, hebben personen met een hoog inkomen daarvan in euro’s uitgedrukt een groter nadeel dan personen met een laag inkomen.
opgave 3Opgave 3
uit een krant (december 2003):
Trade, not aid
Na jarenlang onderhandelen werd onlangs in de WTO*) afgesproken dat het zogenoemde
multivezelakkoord (MVA) zou worden afgeschaft. In het MVA hadden Amerika en Europa
− grote importeurs van textielproducten − textielproducerende landen quota opgelegd voor
de export van textielproducten naar de Amerikaanse en de Europese markt. Zo mocht
Cambodja in 2003 voor 1,4 miljard dollar aan katoen en zijde naar Amerika exporteren.
Er kwam steeds meer protest tegen het MVA vanuit de arme landen. Zij liepen door dit
quotasysteem een bedrag aan exportopbrengsten mis dat twee keer zo groot was als het
bedrag dat zij aan buitenlandse hulp ontvingen.
In 1995 begonnen Amerika en Europa met het stap voor stap opheffen van de MVA-quota.
Van de 140 categorieën kleding die onder het MVA vielen, zijn nu voor de helft de quota
opgeheven. Per 1 januari 2005 moet de rest zijn verdwenen. Wel wordt er per
1 januari 2005 voor de meeste textielproducten een invoerheffing ingesteld van 16% in
Amerika en 18% in Europa.
*) De WTO (Wereldhandelsorganisatie) streeft naar internationale vrijhandel door het
afschaffen van handelsbelemmeringen tussen de lidstaten.
Na de totstandkoming van het MVA was er op de internationale markt voor textielproducten
sprake van...(1).… Aan deze situatie komt met het afschaffen van het MVA...(2)... einde.
92p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) een handelsoorlog / een prijzenoorlog / protectie / vrijhandel
bij (2) een / vooralsnog geen
102p
Leg uit dat consumenten in Amerika en Europa nadeel ondervinden van het MVA.
112p
Leg uit dat door het afschaffen van het MVA het nationale product van Cambodja kan gaan
stijgen.
opgave 4Opgave 4
uit een krant: Banenmachine hapert Rond de laatste eeuwwisseling stagneerde in Nederland de groei van de werkgelegenheid. De wereldhandel liep terug, de consumenten hielden hun hand op de knip en de overheid bezuinigde op haar uitgaven. In 2003 telde Nederland 415.000 werklozen, hetgeen betekent dat 5,25% van de beroepsbevolking werkloos was. figuur 3 verandering werkloos- heid ten opzichte van voorafgaand jaar (personen) -125.000 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 jaren
→ Bereken de omvang van de werkzame beroepsbevolking in Nederland in 2003. Hieronder staan drie uitspraken: uitspraak 1 In 1998 bedroeg de werkloosheid 90.000 personen. uitspraak 2 In de jaren 1998 tot en met 2003 steeg de werkloosheid in Nederland. uitspraak 3 In 2004 bedroeg de werkloosheid 490.000 personen.
De minister van Economische Zaken stelde dat de stagnerende groei van de werkgelegenheid structurele oorzaken had. Hij wees daarbij naar figuur 4. De voorzitter van een vakcentrale stelde echter dat er ook conjuncturele oorzaken waren. Hij wees daarbij naar het krantenbericht. figuur 4 0 1997 Nederland 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Legenda: concurrenten in het eurogebied concurrenten buiten het eurogebied
opgave 5Opgave 5
Recessie geen ramp?
Na een periode van hoogconjunctuur belandt een economie vaak in een recessie. Volgens
een econoom is zo’n recessie nodig om de nadelige gevolgen van hoogconjunctuur
ongedaan te maken.
Volgens deze econoom zal in een recessie de krapte op de arbeidsmarkt …(1)…, waardoor
het voor bedrijven …(2)… wordt om personeel te vinden. Veel bedrijven zullen hun prijzen
…(3)…, waardoor de inflatie...(4)…. Het begrotingstekort van de overheid zal …(5)…,
doordat de belastingontvangsten …(6)…, terwijl de uitgaven moeilijk kunnen worden
aangepast.
163p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) afnemen / toenemen
bij (2) makkelijker / moeilijker
bij (3) verhogen / verlagen
bij (4) afneemt / toeneemt
bij (5) afnemen / toenemen
bij (6) dalen / stijgen
In figuur 5 is de groei van het nationale product van Nederland in beeld gebracht.
figuur 5
171p
In welk jaar of in welke jaren is het nationale product van Nederland gedaald?
Hieronder staan enkele economische ontwikkelingen:
1 In Duitsland worden de belastingen voor de burgers verlaagd.
2 De koers van de euro stijgt ten opzichte van de Amerikaanse dollar.
3 De rentevoet in Nederland daalt.
4 In de Verenigde Staten van Amerika neemt het consumentenvertrouwen toe.
5 De Nederlandse overheid gaat bezuinigen op haar uitgaven.
Drie van deze ontwikkelingen kunnen bijdragen aan conjunctureel herstel in Nederland.
182p
Welke drie ontwikkelingen zijn dat?
opgave 6Opgave 6
Speciale aanbieding! De in de wijde omtrek beroemde appelflappen van bakker Tim van de Broek worden normaal verkocht voor € 1,00 per stuk. Januari is − na de drukte van de feestdagen − altijd een rustige maand. Daarom houdt Tim in januari 2004 een speciale actie (figuur 6). Normaal verkoopt Tim in januari 1.200 appelflappen maar in januari 2004 blijken er 1.475 verkocht te zijn: 295 voor de normale prijs en de rest voor de actieprijs. figuur 6 Als het echt lekker moet zijn! Bakkerij Tim van de Broek Speciale aanbieding in januari 2004
→ Bereken de omzet die Tim in januari 2004 met zijn appelflappen maakte. In het vakblad van de bakkerijbranche staan de onderstaande prijselasticiteiten van bakkerijproducten: wit brood − 0,3 bruin brood − 0,4 volkorenbrood − 0,5 gebak − 1,4 müslibollen − 0,7 stokbrood − 0,8 Hieronder staan vier uitspraken: uitspraak 1 De vraag naar wit brood is prijsinelastisch. uitspraak 2 De vraag naar gebak is prijsinelastischer dan die van de overige genoemde bakkerijproducten. uitspraak 3 Indien de prijs van stokbrood met 5% wordt verlaagd zal er 4% meer stokbrood worden verkocht. uitspraak 4 Indien de prijs van volkorenbrood wordt verhoogd zal de omzet van volkorenbrood toenemen.
opgave 7Opgave 7
Begrotingsperikelen
In een dagblad stond begin 2004 een artikel over de begrotingsproblemen van overheden in
enkele landen. Hieronder staan enkele fragmenten uit dat artikel.
• Het Amerikaanse begrotingstekort wordt gefinancierd met staatsobligaties die voor het
grootste deel buiten Amerika worden geplaatst.
• De overheden van de eurolanden financieren hun sterk oplopende tekorten met
staatsobligaties die voor het grootste deel in Europa worden geplaatst.
• Op de ministeries maken werkgroepen plannen voor bezuinigingen op de
overheidsuitgaven.
Doordat de Amerikaanse staatsobligaties voor het grootste deel buiten Amerika worden
geplaatst, zal op de valutamarkten...(1)... dollars...(2)..., waardoor de koers van de dollar
zal...(3)....
212p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) de vraag naar / het aanbod van
bij (2) afnemen / toenemen
bij (3) dalen / stijgen
Als de overheden van de eurolanden hun tekorten sterk laten oplopen, zal de rente in de
eurolanden...(1).... Door deze renteontwikkeling zullen de particuliere investeringen in de
eurolanden...(2)..., waardoor de Europese conjunctuur zal worden...(3)....
222p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) dalen / stijgen
bij (2) afnemen / toenemen
bij (3) afgeremd / gestimuleerd
Een werkgroep heeft het onderstaande voorstel voor bezuinigingen opgesteld:
• minder uitgaven aan bijstandsuitkeringen
• minder uitgaven aan scholenbouw en wegenaanleg
• minder uitgaven aan ambtenaren op de ministeries
• minder uitgaven aan subsidies voor diverse maatschappelijke instellingen € 50 miljoen
In dit voorstel wordt €...(1)... miljoen bezuinigd op overheidsinvesteringen,
€...(2)... miljoen op overheidsconsumptie en € …(3)… miljoen op overdrachtsuitgaven.
232p
Wat moet in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) 50 / 100 / 220
bij (2) 100 / 220 / 320
bij (3) 200 / 250 / 470
opgave 8Opgave 8
uit een krant (augustus 2003): Sombere toekomst bankbiljet In 2002 waren in de eurolanden meer dan 8 miljard eurobiljetten in omloop met een gezamenlijke waarde van bijna € 400 miljard. Er komen steeds meer valse eurobiljetten in omloop. In de eerste zes maanden van 2003 zijn in de eurolanden 60% meer valse eurobiljetten uit omloop gehaald dan in de eerste zes maanden van 2002. Omdat elk vals biljet er een teveel is, gaat De Nederlandsche Bank (DNB) publiek en winkeliers voorlichten over de veiligheidskenmerken van de bankbiljetten. Vanwege het risico accepteren veel winkeliers biljetten van € 500 en € 200 niet. Volgens sommige economen zal het niet lang duren voordat ook de biljetten van € 100 en € 50 niet meer algemeen geaccepteerd worden. De groei van het aantal vervalsingen zal het gebruik van pinpassen, internetbankieren en chipknip stimuleren. figuur 7 aantal uit omloop genomen valse eurobiljetten in de eerste zes maanden van 2003 aantal
→ Welke geldfunctie dreigen de biljetten van € 500 en € 200 volgens de tekst te verliezen? We maken onderscheid tussen de nominale en de reële waarde van geld. Hieronder staan drie uitspraken: uitspraak 1 Op biljetten en munten staat de waarde van het biljet respectievelijk de munt aangegeven. uitspraak 2 Op een biljet van € 200 komt het cijfer 200 op de voorzijde vier keer voor. uitspraak 3 In 2003 kende Nederland een inflatie van 1,4%, waardoor de koopkracht van de euro daalde.
opgave 9Opgave 9
Niet zo super
Van een Nederlands supermarktconcern bedroeg in 2003 het aandeel in de totale omzet van
de supermarkten 24,2%. In 2004 liep dat aandeel terug naar 21,8%. Dat zijn slechts een
paar procentpunten maar toch gaat het om een bedrag van € 600 miljoen. In een poging
marktaandeel terug te winnen, verlaagde het supermarktconcern zijn prijzen. De andere
supermarktconcerns reageerden onmiddellijk. Die lagere prijzen zijn prettig voor de
consument maar minder prettig voor de kleine supermarkten. Neem bijvoorbeeld de
dorpssuper van Gerrit Hofstra in het Friese Augustinusga. Janneke de Bruin rekent er voor
de laatste keer haar boodschappen af. “Treurig dat de winkel dichtgaat”, moppert ze,
“vooral voor de ouderen in het dorp die niet mobiel zijn. Maar ook ik zal mijn dagelijkse
loopje naar de winkel en de gezelligheid missen.”
Stel dat de totale omzet van de Nederlandse supermarkten in 2004 gelijk is aan die in 2003.
282p
Bereken de totale omzet van de Nederlandse supermarkten in 2004.
Supermarktconcerns concurreren bij voorkeur niet met hun prijzen. Liever proberen ze hun
marktaandeel te vergroten met de andere onderdelen van de marketingmix.
292p
Noem twee van die andere onderdelen van de marketingmix en beschrijf bij elk genoemd
onderdeel hoe een supermarktconcern dat kan toepassen.
Gerrit Hofstra begrijpt de teleurstelling van Janneke de Bruin, maar zegt dat er voor hem
niets anders op zit dan zijn dorpssuper te sluiten. “Om te zorgen dat mijn huidige klanten
evenveel producten blijven kopen moet ik mijn prijzen...(1).... Dat betekent dat mijn
…(2)… daalt. Aangezien mijn inkoopprijzen gelijk blijven, blijft er te weinig …(3)… over
om de winkel open te kunnen houden.”
302p
Wat moet er in plaats van de cijfers worden ingevuld om een economisch correcte tekst te
krijgen?
bij (1) gelijk houden / verhogen / verlagen
bij (2) afzet / omzet
bij (3) overdrachtsinkomen / toegevoegde waarde / vermogen
