Eindexamen biologie havo 2018, tijdvak 1

In een laboratorium wordt een experiment uitgevoerd waarbij de groeisnelheid van algenpopulaties wordt bepaald bij verschillende nitraatconcentraties. De algen zijn afkomstig uit het water van het Grevelingenmeer. In afbeelding 3 is het resultaat van dit onderzoek weergegeven. afbeelding 3 nitraatconcentratie Onder de optimumkromme zijn vijf punten met een letter aangegeven.

In een aantal jaren zijn de kale betonnen rifbollen veranderd in een klein ecosysteem. Een deel van de diersoorten die hier worden aangetroffen staat in tabel 1. tabel 1 diersoort afdeling voedsel zeeanjelier holtedieren dierlijk plankton, visjes en krabbetjes grote zeenaald gewervelden kreeftjes en garnalen zeekreeft geleedpotigen schelpdieren, garnaaltjes, dierlijk aas geweispons sponzen algen en organisch afval mossel weekdieren algen gewone zeester stekelhuidigen mosselen doorschijnende zakpijp manteldieren algen en dierlijk plankton De organismen in een ecosysteem kunnen worden gerangschikt in een piramide van biomassa (afbeelding 4). Hierin is de hoeveelheid biomassa van de verschillende trofische niveaus weergegeven. afbeelding 4 C5 C4 C3 C2 C1

Welke van de in tabel 1 genoemde diersoorten is of welke zijn onderdeel van laag C1 uit de piramide van afbeelding 4? De introductie van de rifbollen veranderde het ecosysteem in het Grevelingenmeer. Hierover worden twee uitspraken gedaan: 1 De introductie van de rifbollen heeft tot een toename van producenten geleid. 2 De introductie van de rifbollen heeft ertoe geleid dat de habitat voor holtedieren groter werd.

Hoe gedetailleerd is de informatie die met de resolutie van 2 millimeter met fMRI kan worden geanalyseerd? A Er kan bepaald worden welke groep zenuwcellen actief is. B Er kan bepaald worden welke zenuwcel actief is. C Er kan bepaald worden welk axon impulsen geleidt. D Er kan bepaald worden welke synaps neurotransmitters afgeeft. Met fMRI is het herkennen van klanken en het herkennen van degene die tot je spreekt, onderzocht. Proefpersonen kregen bij dat onderzoek verschillende klinkers (a, i of o) te horen van verschillende sprekers. De hersengebieden die actief zijn − onafhankelijk van welke klinker uitgesproken wordt − lijken betrokken bij het identificeren van de spreker.

In welk type zenuwcellen was bij de proefpersonen in ieder geval impulsgeleiding opgetreden waardoor de spreker werd herkend? A alleen in motorische zenuwcellen B alleen in sensorische zenuwcellen C alleen in motorische en schakelzenuwcellen D alleen in sensorische en schakelzenuwcellen E in motorische, sensorische en schakelzenuwcellen

Bij sommige fMRI-studies is de beschrijving van de gebruikte methode niet volledig, waardoor andere onderzoekers de getrokken conclusies niet kunnen controleren. Dit was bij het beschreven gehoor-/herkennings- onderzoek overigens wel mogelijk. Een voorbeeld van een slecht te controleren onderzoek is hieronder beschreven. De paragraaf Materiaal en methode bevat naast gedetailleerde technische methodieken de beschrijving in afbeelding 3. afbeelding Bij een aantal 3 gezonde proefpersonen, van uiteenlopende leeftijden, met evenveel mannen als vrouwen, werd tijdens het oplossen van een rekenprobleem een fMRI gemaakt. In de resultaten werd vermeld dat bij 75% van de proefpersonen een verhoogde activiteit werd gemeten in een bepaald hersengebied, waaruit de conclusie werd getrokken dat dit hersengebied een rol speelde bij de onderzochte bezigheid. De kwaliteit van dit onderzoek is niet vast te stellen, omdat de gegevens voor het bepalen van de betrouwbaarheid en de validiteit onvolledig zijn. Met een hoge betrouwbaarheid wordt bedoeld dat de invloed van toeval op de uitkomst beperkt is. Een onderzoek is valide wanneer geen systematische fouten worden gemaakt; dat wil dus zeggen dat gemeten wordt wat men wil weten. Twee tekortkomingen in de beschrijving van het onderzoek zijn: 1 Het aantal proefpersonen is niet vermeld. 2 De controleproef is niet beschreven.

Verklaar hoe door aantasting van het darmepitheel diarree kan ontstaan. De oma van Marah krijgt als behandeling opnieuw een antibioticumkuur voorgeschreven. Tijdens de biologieles heeft Marah gehoord dat antibioticagebruik ook nadelige kanten heeft. Ze zoekt op Wikipedia wat voor infectie haar oma eigenlijk heeft en leest het volgende:

Waar in het spijsverteringskanaal zal zich het uiteinde van het slangetje bevinden wanneer wordt gestart met de toediening? A in de slokdarm B in de twaalfvingerige darm C in de blinde darm D in de endeldarm Om de effectiviteit van fecale bacterietherapie te testen is uitgebreid klinisch onderzoek gedaan. Twee groepen patiënten met clostridiumziekte werden behandeld. Groep 1 kreeg een standaardbehandeling met antibiotica. Groep 2 kreeg fecale bacterietherapie. De poeptransplantatie bleek zo succesvol dat het experiment vroegtijdig werd gestopt om ook de patiënten van groep 1 daarmee te behandelen.

Beschrijf een mogelijk resultaat waaruit duidelijk werd dat de poep- transplantatie beter werkte dan de standaardbehandeling met antibiotica. Marah vindt zo’n poeptransplantatie wel een vies idee. Ze vraagt zich af of de bacteriën niet eenvoudig in een laboratorium gekweekt kunnen worden, zodat de patiënten in plaats van poep een bacteriepreparaat toegediend kunnen krijgen. Max Nieuwdorp verwacht dat verder onderzoek inderdaad zal leiden tot een preparaat met specifieke soorten gekweekte darmbacteriën. Bij een kweek moeten de abiotische factoren overeenkomen met de omstandigheden in de dikke darm.