Eindexamen biologie havo 2015, tijdvak 1

Waarvoor gebruiken blauwalgen en riet de opgenomen fosfaten? A Beide organismen gebruiken deze fosfaten bij het maken van organische verbindingen. B Beide organismen gebruiken deze fosfaten om er energie uit te halen. C De blauwalgen gebruiken deze fosfaten bij het maken van organische verbindingen, de rietplanten halen er energie uit. D De blauwalgen halen uit deze fosfaten energie, de rietplanten gebruiken deze fosfaten bij het maken van organische verbindingen. Door inlaten van zeewater in het Volkerak zou de algenbloei bestreden kunnen worden.

Wat is het effect op de cellen van de blauwalgen als zij in contact komen met zeewater? A Ze zwellen, doordat de cellen zout opnemen. B Ze krimpen, doordat de cellen zout afgeven. C Ze zwellen, doordat de cellen water opnemen. D Ze krimpen, doordat de cellen water afgeven. De enorme bloei van de blauwalgen door verrijking van het water met nitraat en fosfaat en door stijging van de temperatuur heeft uiteindelijk voor alle organismen in het Volkerak gevolgen. Waterplanten zullen sterven en al gauw drijven er ook dode vissen in het water.

− Wat is de belangrijkste oorzaak van de opwarming van de wateren rond Antarctica? − Noteer een menselijke activiteit die aan deze oorzaak bijdraagt. Op grond van tellingen werd geconcludeerd dat de populatie pinguïns tussen 1975 en 1997 met driekwart was afgenomen. In 1975 werd het aantal pinguïns op een van de South Sandwich Eilanden geschat op 80.000. In 1997 werden op dat eiland 450 pinguïns gemerkt en daarna weer losgelaten. Bij een terugvangst bleken 9 pinguïns het merkteken te hebben.

Waarom wordt het niet-coderende DNA onderzocht als het gaat om de mutatiefrequentie en de ouderdomsbepaling? A De kans dat een mutatie door selectie uit de populatie verdwijnt, is groter voor een mutatie in een gen dan voor een mutatie in een stuk niet-coderend DNA. B De kans dat een mutatie door selectie uit de populatie verdwijnt, is kleiner voor een mutatie in een gen dan voor een mutatie in een stuk niet-coderend DNA. C De kans dat een mutatie optreedt in een gen is groter dan de kans op een mutatie in een stuk niet-coderend DNA. D De kans dat een mutatie optreedt in een gen is kleiner dan de kans op een mutatie in een stuk niet-coderend DNA.

Welke van onderstaande aanpassingen is zeker nodig om deze hogere bloeddruk te creëren? A een grotere spiermassa van de linkerkamer B een grotere spiermassa van de rechterkamer C een groter volume in de linkerkamer D een groter volume in de rechterkamer De giraf heeft al een bloeddruk nodig die twee maal zo hoog is als die van de mens om de hersenen van voldoende bloed te voorzien. Daarnaast zijn de halsslagaders bij de giraf erg elastisch en voorzien van kleppen. Bij de mens en andere zoogdieren komen kleppen voornamelijk in aders voor en aan het begin van twee slagaders.

− Welke van deze piramiden geeft de piramide van biomassa weer met de Brachiosaurus als consument? − Welke van deze piramiden geeft de piramide van aantallen weer met de Brachiosaurus als consument? − In welke balk (X of Y) moet de Brachiosaurus worden geplaatst? piramide van biomassa piramide van aantallen Brachiosaurus A 1 B 1 C 1 D 1 E 2 F 2

Bij welk stofwisselingsproces ontstaat het melkzuur dat tandbederf veroorzaakt? A bij aerobe dissimilatie B bij anaerobe dissimilatie C bij koolstofassimilatie D bij voortgezette assimilatie In een experiment is onderzocht of een sacharose-oplossing van 0,1 mol even zoet smaakt als een GZ-oplossing van 0,1 mol. Het blijkt dat de GZ-oplossing veel zoeter smaakt dan de sacharose-oplossing.

Waardoor smaakt de GZ-oplossing veel zoeter dan de sacharose-oplossing? A GZ is een adequate prikkel voor de zintuigcellen in de tong, sacharose niet. B GZ leidt tot een lagere actiepotentiaal van de sensorische zenuwcellen vanaf de smaakpapillen dan sacharose. C GZ verhoogt de drempelwaarde van de zintuigcellen in de tong sterker dan sacharose. D GZ veroorzaakt een hogere impulsfrequentie in de sensorische zenuwcellen vanaf de smaakpapillen dan sacharose.

In afbeelding 1 is de verwerking van GZ in ons lichaam schematisch weergegeven. afbeelding 1 GZ Vertering GZ: Glycyrrhizinezuur GT: Glycyrrhetinezuur GM: Monogeglucuronideerd glycyrrhetinezuur GZ wordt in de darmen omgezet in GT. Na opname uit de voedselbrij wordt GT door de lever omgezet in GM en uitgescheiden. Maar tijdens de route van dit uit te scheiden product door het darmstelsel wordt een deel van de hoeveelheid GM door bacteriën opnieuw omgezet in GT en weer opgenomen in het bloed. De reis die GZ doormaakt voordat het uiteindelijk ons lichaam verlaat, kan ertoe leiden dat regelmatig dropgebruik ophoping van GT in het bloed veroorzaakt. GT heeft een remmende werking op het enzym dat het hormoon cortisol afbreekt. Bij een verhoging van de hoeveelheid cortisol scheiden de nieren minder natriumzouten uit. Dit heeft gevolgen voor de waterhuishouding en leidt tot een verhoogde bloeddruk.

− In welk van deze bloedvaten komt GT rechtstreeks na opname uit het voedsel het eerst voor? − En door welke van deze bloedvaten wordt GT dat door bacteriën is gevormd, afgevoerd? na opname uit het voedsel A 1 B 1 C 2 D 2 E 3 F 3 Alleen echte dropverslaafden zullen op hun bloeddruk moeten letten. Er is onderzoek gedaan naar de gevolgen van overmatig snoepen van drop en geconcludeerd dat de consumptie tot 200 μ g GZ per dag geen problemen oplevert. Dit komt overeen met ongeveer 100 g drop per dag. Aan mensen uit risicogroepen, zoals mensen met een hoge bloeddruk en een tragere werking van de darm, adviseren artsen minder drop te snoepen.

Waardoor wordt dit veroorzaakt? A In deel P vindt meer actief transport van natrium plaats. B In deel Q vindt minder actief transport van natrium plaats. C In deel R vindt meer actief transport van natrium plaats. D In deel S vindt minder actief transport van natrium plaats. Het hormoon ADH heeft net als GT effect op de osmotische waarde van het bloed.