opgave 1Opgave 1 − Chili, Filipijnen en Spanje
Bij deze opgave horen de bronnen 1 tot en met 3.
Kolonialisme speelde een belangrijke rol bij de verspreiding van culturele
verschijnselen over de wereld.
12pGeef twee andere manieren waarop culturele verschijnselen tegenwoordig
over de wereld verspreid worden. (2 punten)
Gebruik de bronnen 1 en 2.
Chili was voor Spanje een exploitatiekolonie én een vestigingskolonie. Filipijnen
was wel een Spaanse kolonie, maar de Spanjaarden hebben zich er nooit op
grote schaal gevestigd.
22pGeef
• met bron 1 een reden waarom de Spanjaarden zich nooit op grote schaal in
Filipijnen gevestigd hebben; (1 punt)
• met bron 2 een cultureel verschil dat daardoor tussen Chili en Filipijnen
ontstaan is. (1 punt)
Gebruik bron 2.
Op mondiale schaal bestaat een algemeen verband tussen de samenstelling van
de beroepsbevolking en de verstedelijkingsgraad.
32pGeef
• het algemene verband tussen de samenstelling van de beroepsbevolking en
de verstedelijkingsgraad; (1 punt)
• met bron 2 een uitzondering op dit algemene verband. (1 punt)
Gebruik de bronnen 2 en 3.
Westerse bedrijven willen investeren in de arbeidsintensieve industrie.
Stelling: het is voor westerse bedrijven gunstiger om deze investeringen in
Filipijnen te doen dan in Chili.
42pGeef met een gegeven uit de bronnen een argument voor de stelling
• vanuit de economische dimensie; (1 punt)
• vanuit de demografische dimensie. (1 punt)
opgave 2Opgave 2 − De geografie van steenkool
Bij deze opgave horen de bronnen 4 tot en met 6.
Gebruik bron 4.
51pTot welke hoofdgroep van gesteenten behoort steenkool? (1 punt)
Gebruik bron 4.
Het gebruik van steenkool heeft het globaliseringsproces versneld.
62pBeredeneer waarom het gebruik van steenkool het globaliseringsproces
versneld heeft. (2 punten)
Gebruik de bronnen 5 en 6.
De handelsstromen van steenkool wijken af van de traditionele handelsstromen
in het centrum-periferiepatroon.
73pGeef aan
• waaruit blijkt dat Australië van het traditionele centrum-periferiepatroon
afwijkt; (1 punt)
• waarom de vraag naar steenkool in China groot is; (1 punt)
• waarom de vraag naar steenkool in Europa daalt. (1 punt)
Bij de verbranding van steenkool komt koolstofdioxide vrij. Tijdens de
klimaatconferentie in Glasgow in 2021 wilden landen daarom afspreken om het
steenkoolgebruik af te bouwen. De Indiase klimaatminister had bezwaar en
stelde het volgende: ‘Opkomende landen moeten het recht hebben op het
gebruik van fossiele brandstoffen’.
82pGeef
• een argument vóór de stelling van de Indiase klimaatminister; (1 punt)
• een argument tegen de stelling van de Indiase klimaatminister. (1 punt)
opgave 3Opgave 3 − Mawson Peak op Heard Island
Bij deze opgave horen de bronnen 7 en 8.
Gebruik bron 7 en het kaartenkatern.
In het zuiden van de Indische Oceaan liggen twee tektonische ruggen: de
Zuidoost-Indische rug en de Kerguelenrug.
92pGeef aan waardoor
• de Zuidoost-Indische rug ontstaan is; (1 punt)
• de Kerguelenrug ontstaan is. (1 punt)
Gebruik de bronnen 7 en 8.
Mawson Peak bestaat voornamelijk uit … a … (basalt / graniet).
Dit is een … b … (metamorf gesteente / stollingsgesteente).
De lava uit Mawson Peak heeft een … c … (hoge / lage) viscositeit.
102pNoteer de letters a tot en met c op je antwoordblad.
Schrijf achter elke letter het juiste antwoord. (2 punten)
Gebruik de bronnen 7 en 8 en het kaartenkatern.
Heard Island ligt op 53° zuiderbreedte. De Nederlandse Waddeneilanden liggen
op 53° noorderbreedte. Ondanks de ligging op dezelfde breedtegraad verschillen
de klimaten in deze gebieden van elkaar.
112pGeef aan
• welk klimaat Heard Island heeft én welk klimaat de Nederlandse
Waddeneilanden hebben; (1 punt)
• waardoor dit verschil in klimaat ontstaat. (1 punt)
Gebruik bron 8.
Gesteenten op Heard Island worden vooral afgebroken door fysische verwering.
122pBeschrijf in twee stappen op welke manier fysische verwering bijdraagt aan de
afbraak van gesteenten op Heard Island.
Begin je beschrijving met een kenmerk van het klimaat op Heard Island.
(2 punten)
opgave 5Opgave 5 − Brasília, de hoofdstad van Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 12 tot en met 14.
Tussen 1763 en 1960 was Rio de Janeiro de hoofdstad van Brazilië.
In 1960 besloot de Braziliaanse regering landinwaarts een nieuwe
hoofdstad te bouwen: Brasília.
172pGeef aan welke doelen de toenmalige regering van Brazilië had om
landinwaarts een nieuwe hoofdstad te bouwen
• vanuit de economische dimensie; (1 punt)
• vanuit de politieke dimensie. (1 punt)
Gebruik de bronnen 12 en 13.
In Brazilië is sprake van ongelijkheid op verschillende schaalniveaus.
183pGeef
• met bron 12 een aanwijzing dat binnen Brasília sprake is van ongelijkheid;
(1 punt)
• met bron 13 aan waardoor er ook op een hoger schaalniveau sprake is van
ongelijkheid. (1 punt)
• een reden waarom de Gini-coëfficiënt juist in Brasília hoog is. (1 punt)
Gebruik bron 14.
Het is lastig om in favela’s betrouwbare demografische gegevens te verzamelen,
maar in Sol Nascente wilden veel inwoners graag meewerken aan de volkstelling
van het IBGE. Meedoen aan de volkstelling werd gezien als een manier om de
wijk verder te ontwikkelen.
192pBeredeneer waarom het in favela’s lastig is om betrouwbare demografische
gegevens te verzamelen. (2 punten)
201pGeef een reden waarom inwoners de volkstelling zagen als een manier om de
wijk verder te ontwikkelen. (1 punt)
opgave 6Opgave 6 − Mangroven in Brazilië
Bij deze opgave horen de bronnen 15 tot en met 17.
Gebruik de bronnen 15 tot en met 17.
Door zeespiegelstijging neemt erosie van de kust toe. Mangroven beschermen de
kust tegen erosie.
212pGeef twee manieren waarop mangroven de kust beschermen tegen erosie.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 16 en 17.
In bron 16 zijn vier ingezoomde kaartfragmenten aangegeven met de cijfers 1 tot
en met 4. Bron 17 geeft in willekeurige volgorde een dwarsdoorsnede van deze
kaartfragmenten weer.
222pNoteer de cijfers 1 tot en met 4 uit bron 16 op je antwoordblad.
Schrijf achter elk cijfer de letter van de bijbehorende dwarsdoorsnede uit bron 17.
(2 punten)
Gebruik de bronnen 15 en 16 en het kaartenkatern.
In het noorden van Brazilië groeien aan de kust meer mangroven dan in het
zuiden. Het kustgebied in het noorden is gunstiger voor de groei van mangroven.
232pGeef twee kenmerken van het kustgebied in het noorden van Brazilië
waardoor het daar gunstig is om mangroven te laten groeien. (2 punten)
De ontwikkeling van toerisme aan de Braziliaanse noordkust heeft gevolgen
voor het behoud van mangrovekusten.
242pBeredeneer waarom toerisme aan de Braziliaanse noordkust voor het behoud
van mangrovekusten zowel een kans als een bedreiging kan zijn. (2 punten)
opgave 7Opgave 7 − Waterbeheer in het Geuldal
Bij deze opgave horen de bronnen 18 tot en met 20.
Gebruik bron 18 en het kaartenkatern.
Hieronder staan vijf uitspraken over de Geul. Twee van deze uitspraken zijn juist.
Uitspraak 1: de Geul is de rivier met het kleinste verval in Nederland.
Uitspraak 2: de Geul is een gemengde rivier.
Uitspraak 3: het Geuldal is vooral ontstaan door erosie.
Uitspraak 4: het verhang van de Geul is 300 meter.
Uitspraak 5: het water van de Geul wordt afgevoerd richting de Maas.
252pGeef aan welke twee uitspraken juist zijn.
Noteer alleen de cijfers van de juiste uitspraken. (2 punten)
Hevige buien kunnen leiden tot hoge piekafvoeren in de Geul.
Klimaatverandering vergroot de kans op hevige buien in Nederland.
262pLeg uit waardoor klimaatverandering de kans op hevige buien vergroot.
Je uitleg moet een oorzaak-gevolgrelatie bevatten. (2 punten)
Gebruik de bronnen 18 en 19 en het kaartenkatern.
De kans op overstromingen in het stroomgebied van de Geul is groot.
272pGeef met twee kenmerken van het landschap aan waardoor de kans op
overstromingen juist in het stroomgebied van de Geul groot is. (2 punten)
Gebruik bron 20.
In bron 20 staan zes maatregelen die de waterafvoer vertragen.
283pGeef voor de maatregelen a, b en c aan op welke manier deze maatregel de
waterafvoer vertraagt. (3 punten)
opgave 8Opgave 8 − Winkelstad Alkmaar
Bij deze opgave horen de bronnen 21 tot en met 23.
Gebruik bron 21.
Historische binnensteden zijn vaak populair om te winkelen.
292pGeef twee ruimtelijke kenmerken waaraan je de historische binnenstad van
Alkmaar herkent. (2 punten)
Alkmaar werd in 1972 aangewezen als groeikern. Dit versterkte de winkelfunctie
van de binnenstad.
302pBeredeneer waarom het aanwijzen van Alkmaar als groeikern de winkelfunctie
van de binnenstad versterkt heeft. (2 punten)
Gebruik de bronnen 21 en 22.
De aanleg van groenvoorziening in de winkelstraat ‘Laat’ is gericht op het
verminderen van de gevolgen van klimaatverandering in de stedelijke omgeving.
De groenvoorziening heeft ook invloed op de leefbaarheid in de binnenstad.
313pGeef
• twee manieren waarop de groenvoorziening de gevolgen van
klimaatverandering in de stedelijke omgeving kan verminderen;
(2 punten)
• een voorbeeld waardoor groenvoorziening de leefbaarheid in de
binnenstad ook negatief kan beïnvloeden. (1 punt)
Gebruik bron 23.
Veel binnensteden kampen met leegstand. Winkeliers in Alkmaar vrezen minder
voor deze leegstand, omdat ze verwachten dat Alkmaar kan profiteren van zijn
positie op regionaal schaalniveau.
322pToon met twee aanwijzingen uit de bron aan dat Alkmaar kan profiteren van
zijn positie op regionaal schaalniveau. (2 punten)
Bronvermelding
Een opsomming van de in dit examen gebruikte bronnen, zoals teksten en afbeeldingen, is te vinden in het bij dit
examen behorende correctievoorschrift.
