Eindexamen aardrijkskunde havo 2006 tijdvak 2

bij dit examen

LET OP: Je kunt dit examen maken met de 52e druk of met de 51e druk van de atlas.

Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 52e of de 51e.

Elke opgave bestaat uit enkele vragen. Bij elke vraag kun je, indien gewenst, de atlas gebruiken.

De kaartnummers in de vragen verwijzen naar de 52e druk, of, als ze tussen haakjes staan, naar de

51e druk van de atlas.

opgave 1Opgave 1 − Factory Outlet Centers en winkelgedrag

Opgave 1 − Factory Outlet Centers en winkelgedrag bron 1 Gemeente Roosendaal druk met actieplan De gemeente was in juni 2005 al enige tijd druk bezig met de voorbereidingen voor de bouw van het Factory Outlet Center 1) . Lang zal het dan ook niet meer duren voordat de deuren van het Roosendaalse Outlet Center opengaan. Maar de gemeente heeft niet alleen oog voor het koopjescentrum. Zij heeft ook aandacht voor het effect van het Factory Outlet Center op de Roosendaalse binnenstad. 1) Een Factory Outlet Center (FOC) is een concentratie van winkels, van waaruit de merkenfabrikanten rechtstreeks (dus zonder tussenhandel) goederen verkopen met grote kortingen. Het is een 'merkendorp' dat klanten trekt uit de regio en daarbuiten. De twee al bestaande Nederlandse outletcentra (Lelystad en Roermond) kunnen zich al enkele jaren in een grote populariteit van het winkelend publiek verheugen. In het verzorgingsgebied met een straal van 60 kilometer rond een FOC moeten minimaal 4 miljoen mensen wonen voor een rendabele bedrijfsvoering. vrij naar: www.roosendaal.nl bron 2 Locatie Factory Outlet Center Rosada in Roosendaal vrij naar: Michelin routeplanner

bron 3 Factory Outlet Center Rosada in Roosendaal bron: Van Luyken Communicatie Adviseurs, Haarlem Er zijn in Nederland al twee FOC’s gerealiseerd, één in Lelystad en één in Roermond. Voor de bouw van een derde FOC stelden onder andere de gemeenten Etten-Leur en Roosendaal zich kandidaat. Na een lange politieke strijd tussen beide gemeenten heeft de provincie Noord-Brabant de knoop doorgehakt. Roosendaal wordt de derde plaats met een Factory Outlet Center.

→ Leg uit dat op nationale schaal gezien de keuze voor een plaats in Zuidwest-Nederland voor de hand ligt. Voor een rendabele bedrijfsvoering moeten er binnen het verzorgingsgebied van een Outlet Center voldoende potentiële klanten wonen.

→ Welk begrip gebruikt men in de aardrijkskunde om het minimum aantal klanten aan te duiden dat een bedrijf nodig heeft om te kunnen bestaan? De gemeente Etten-Leur heeft de vestiging van een FOC erg gepromoot, terwijl op de regionale schaal van West- en Midden-Noord-Brabant geen draagvlak bestond voor de komst van een FOC in Etten-Leur.

→ Geef een argument vóór vestiging van een FOC in Etten-Leur en geef een argument ertegen. De gemeente Roosendaal is van plan een FOC op haar grondgebied te vestigen. Naast positieve gevolgen heeft dat, wanneer de gemeente Roosendaal geen extra maatregelen neemt, op verschillende ruimtelijke schalen ook negatieve gevolgen voor de leefbaarheid.

→ Neem de nummers 1, 2 en 3 van schema 1 over op je antwoordblad en zet er de juiste invulling achter. ruimtelijke schaal negatief gevolg voor de leefbaarheid van het betrokken gebied 1…………………… 3* ………………………………………. 2…………………… 4 ernstige verkeersoverlast schema 1 *Bij 3 moet een ander ruimtelijk gevolg worden ingevuld dan bij 4 is ingevuld. In het promotiemateriaal over het Factory Outlet Center van de gemeente Roosendaal staat dat Roosendaal een goede centrale ligging heeft. De plaats ligt op de as Rotterdam-Antwerpen en ook op de as Duitsland-Zeeland.

→ Geef een reden waarom de gemeente Etten-Leur dit geen sterk argument voor Roosendaal zal hebben gevonden. Gezien de goede centrale ligging kan het Factory Outlet Center Rosada een rol als tussenliggende mogelijkheid (intervening opportunity) vervullen.

→ Waar komen in het algemeen de klanten vandaan die het FOC als tussenliggende mogelijkheid zullen gebruiken en wat zou hun reisdoel zijn geweest zonder de aanwezigheid van een FOC in Roosendaal?

Opgave 2 − Gemeentelijke herindeling in het gebied van de Utrechtse Heuvelrug Sinds 1848 is ons land verdeeld in provincies en gemeenten. Sinds die tijd is het aantal gemeenten sterk afgenomen. Er zijn nu nog ruim 500 gemeenten over. Op de Utrechtse Heuvelrug heeft kort geleden een gemeentelijke herindeling plaatsgevonden. Suburbanisatie heeft er mede toe geleid dat de gedragsruimte van bewoners van de Utrechtse Heuvelrug sterk is veranderd en niet meer samenvalt met politiek-ruimtelijke grenzen. Wonen, werken en dienstverlening lopen dwars door gemeentegrenzen heen, nu nog sterker dan vroeger. Vaak bleken gemeenten te klein om zich aan te kunnen passen aan deze nieuwe ontwikkelingen. Gemeentelijke herindeling zou deze aanpassing kunnen vergemakkelijken. bron 4 Statistische gegevens van zes bij de herindeling betrokken gemeenten: Amerongen, Doorn, Driebergen-Rijsenburg, Leersum, Maarn en Zeist (in 2000) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Amerongen 7.294 3.059 4,2 − 3,9 22,9 89,7 5,5 4,9 0 22.100 4.000 1.815 25 Doorn 9.968 2.225 2,5 1,7 3,5 71,6 16 12,3 0 26.400 4.700 3.471 35 Driebergen- Rijsenburg 18.333 2.644 − 2,8 − 2,5 2,4 76,2 16,6 7,2 0 24.200 6.900 9.138 50 Leersum 7.328 3.022 − 0,3 − 0,6 14,5 91,3 5,1 3,6 0 23.100 3.200 1.669 23 Maarn 5.848 7.892 − 2,1 − 2 15,1 85,3 2,6 3,2 0 27.200 3.000 2.217 38 Zeist 60.020 4.864 − 4,2 − 5,4 0,6 56 34,4 9,7 1,9 23.800 24.600 36.548 61 1 gemeente 2 aantal inwoners 2000 3 totale oppervlakte in hectares 4 groei aantal inwoners 2000-2010, in procenten 5 groei aantal jongeren ( ≤ 24 jaar) 2000-2010, in procenten 6 groei aantal ouderen ( ≥ 65 jaar) 2000-2010, in procenten 7 percentage groengebied (water, bos en natuur, agrarische bestemming) 8 percentage bebouwd gebied 9 percentage overig gebied, waaronder verkeers- en recreatiegebied 10 nog uit te geven als bedrijventerrein, in hectares 11 gemiddeld besteedbaar inkomen per inwoner, 1997, in guldens 12 gemiddelde omvang beroepsbevolking, 1996/1998 13 aantal arbeidsplaatsen (voltijd & deeltijd) 14 aantal arbeidsplaatsen als percentage van de totale bevolking vrij naar: ORKA-advies, Roucke, J. en H. v.d. Vegt, Utrecht, 20 februari 2002 bron 5 Gemeentelijk herindelingsvoorstel Heuvelrug, optie 1 vrij naar: WAL in zicht, Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht, Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004

Gemeentelijk herindelingsvoorstel Heuvelrug, De MALDD-variant, optie 2 vrij naar: WAL in zicht, Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht, Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004 Gemeentelijk herindelingsvoorstel Heuvelrug, De DrieMADO-variant, optie 3 vrij naar: WAL in zicht, Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht, Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004 Demografische gegevens kunnen aanwijzingen zijn dat in het verleden gemeenten gegroeid zijn door suburbanisatie. Dit is bijvoorbeeld het geval bij Amerongen, Leersum en Maarn.

→ Welk demografisch gegeven uit bron 4 geeft een aanwijzing dat er in het verleden veel mensen zijn gesuburbaniseerd naar de drie genoemde gemeenten? Motiveer je keuze. Welke gemeenten op de Utrechtse Heuvelrug zelfstandig blijven, is nog onderwerp van gesprek, maar dat er een gemeentelijke herindeling komt, is zeker. De provincie Utrecht streefde naar een herindeling op 1 januari 2006. Bron 5 geeft drie mogelijke herindelingen van gemeenten, de opties 1, 2 en 3. Deze drie indelingsopties zijn getoetst aan een aantal criteria. Twee daarvan zijn: bestuurskracht en planologische ruimtebehoefte.

→ Welk gegeven uit de Basisstatistiek ‘Nederland, Algemeen/Bevolking’ kan de provincie Utrecht als een argument gebruiken om Wijk bij Duurstede niet bij de herindeling Heuvelrug te betrekken, zoals in optie 3 is weergegeven? Motiveer je keuze. Jij krijgt de opdracht om een onderzoek te doen naar het woon-werkverkeer (forensisme) tussen de zes gemeenten die bij optie 1 samengaan.

→ Welke twee kolommen gegevens uit bron 4 heb je daarvoor nodig? Eén van de motieven voor gemeentelijke herindeling is steden extra ruimte te geven voor de aanleg van woongebieden en bedrijventerreinen. Uit bron 4 blijkt dat bij een fusie de overige vijf gemeenten aan Zeist geen extra ruimte kunnen bieden voor bijvoorbeeld de aanleg van bedrijventerreinen. Dit komt vooral door functies die de Utrechtse Heuvelrug op nationale schaal vervult.

→ Noem twee van deze functies. bron 6 Grondgebruik in zes gemeenten die betrokken zijn bij de herindeling Heuvelrug: Amerongen, Doorn, Driebergen, Leersum, Maarn en Wijk bij Duurstede Gemeente Totale oppervlakte in hectares (2003) % water (2000) % bos en natuur (2000) % agrarisch gebruik (2000) % bebouwd (2000) % overig land, waaronder verkeers- en recreatief gebruik (2000) Amerongen 3.059 3,7 39,3 52,4 4,8 4,6 Doorn 2.225 0 46,4 27,4 15,9 10,2 Driebergen 2.644 0,3 39,4 36,9 15,0 8,3 Leersum 3.022 0,6 54,5 36,2 4,8 3,4 Maarn 2.534 0,1 51,1 30,8 6,9 10,4 Wijk bij Duurstede 5.030 5,3 8,4 74,7 7,1 4,5 vrij naar: WAL in zicht, Alternatieven voor gemeentelijke herindeling in Zuidoost-Utrecht, Groenendijk, J.G. en G.H. Hagelstein, 20 april 2004 Als de provincie Utrecht ernaar streeft om via gemeentelijke herindeling te komen tot meer homogene regio’s, dan ligt optie 3 niet voor de hand op basis van de gegevens van bron 6.

opgave 3Opgave 3 − Rietsuiker en bietsuiker

De prijsregeling voor suikerbieten en suiker

De suikerproducenten (dat zijn suikerfabrikanten) binnen de EU krijgen een gegarandeerde

minimumprijs voor de suiker die ze binnen de EU verkopen. Tot nu toe was deze

gegarandeerde prijs veel hoger dan de prijs van suiker op de wereldmarkt. De suikermarkt

van de EU wordt beschermd tegen goedkopere suiker van buiten de EU door

invoerheffingen. De suikerproducenten betalen de boeren binnen de EU die suikerbieten

verbouwen een garantieprijs. Het overschot van de geproduceerde suiker in de EU wordt

door exportsubsidies onder de marktprijs op de wereldmarkt verkocht.

De Europese suikersector staat nu aan de vooravond van ingrijpende hervormingen: de

minimumprijs die suikerproducenten momenteel ontvangen, wordt met een derde verlaagd.

Een reden voor Brussel om de bakens te verzetten, is de klacht die Brazilië, Thailand en

Australië bij de Wereldhandelsorganisatie (WHO) hebben ingediend tegen de bestaande

Europese suikersubsidies. Genoemde grote suikerproducerende landen produceren veel

goedkoper suiker (uit suikerriet).

Toevoeging: De WHO heeft in september 2004 uitspraak gedaan waarin de klagende landen

in het gelijk werden gesteld en de EU de zaak dus verloor.

vrij naar: de Volkskrant, 15 juli 2004

131p

Met welk begrip duid je in het algemeen het geheel van handelsbelemmeringen en subsidies

aan die tot de uitspraak van de WHO (september 2004) binnen de Europese Unie voor

suiker (en andere producten) golden?

Het geheel van handelsbelemmeringen en subsidies zoals door de EU wordt toegepast voor

de suikerproductie wordt afgebouwd. Op mondiale schaal zal dit gevolgen hebben voor de

verdeling van de suikerteelt.

141p

In welke fysisch-geografische zone zal de suikerteelt toenemen?

Volgens bron 7 hebben veel suikerproducerende landen buiten de EU protest aangetekend

bij de Wereldhandelsorganisatie tegen de maatregelen die de suikermarkt binnen de EU

beschermen.

152p

Beredeneer met behulp van gegevens op de kaartbladen 150 en 193 (51e druk: 137 en 171)

waarom de meeste suikerproducerende landen uit Afrika geen belang hebben bij een protest.

Economisch gezien is het goed dat de landen die rietsuiker produceren zo snel mogelijk

vrije toegang krijgen tot de Europese markt.

163p

Ben jij het eens of oneens met deze stelling? Beargumenteer je mening.

Om de gevolgen van de afbouw van het geheel aan handelsbelemmeringen en subsidies

voor suiker binnen de EU te onderzoeken, stellen we de volgende hoofdvraag:

Welke ruimtelijke gevolgen heeft de afbouw van dit stelsel voor de Europese Unie?

171p

Formuleer een voorspellende deelvraag bij deze hoofdvraag.

opgave 4Opgave 4 − Het Waddengebied – bedreigingen en kansen

Natuur en milieu

Opgave 4 − Het Waddengebied – bedreigingen en kansen

Het Waddengebied tussen Schiermonnikoog en Lauwersoog

bron: Topografische Dienst Emmen, kaart 2 Oost, 1993

Waterstanden in centimeters (gemiddelden 2000-2003), ten opzichte van NAP

Lauwersoog hoogwater 106 Lauwersoog laagwater − 125 Schiermonnikoog hoogwater 104 Schiermonnikoog laagwater − 123

bron: http://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterstat.asp

bron 10

doorsnede A 3 3 NAP NAP 2 2 1 1 0 0 -1 -1 -2 -2 -3 -3 -4 -4 -5 -5 -6 -6 -7 -7 -8 -8 X Y

doorsnede B 3 3 NAP NAP 2 2 1 1 0 0 -1 -1 -2 -2 -3 -3 -4 -4 -5 -5 -6 -6 -7 -7 -8 -8 X Y

doorsnede C 3 3 NAP NAP 2 2 1 1 0 0 -1 -1 -2 -2 -3 -3 -4 -4 -5 -5 -6 -6 -7 -7 -8 -8 X Y

bron: Cito

Geschatte invloed op het milieu van het Waddengebied per ingreep (2004)

kokkelvisserij* mosselvisserij klimaatverandering calamiteit scheepvaart exoten* havenuitbreiding garnalenvisserij wadpieren steken recreatie gaswinning militaire oefeningen windmolens horizonvervuiling vermindering nutriëntentoevoer 0

negatief effect

*kokkels zijn schelpdieren

*exoten: uitheemse soorten, zoals de Japanse oester, die het ecosysteem kunnen verstoren

vrij naar: Meijer, W., P.C. Lodders Elfferich en L.M.L.H.A. Hermans, Ruimte voor de

Wadden, eindrapport adviesgroep Waddenzeebeleid, ’s-Gravenhage, maart 2004

181p

Welke doorsnede van bron 10, doorsnede A, B of C, past bij de lijn X-Y in bron 8?

192p

Geef van elk van de twee andere doorsneden aan waarom ze niet bij de lijn X-Y passen.

De overheid kan de schadelijke effecten van de in bron 11 genoemde ingrepen op

verschillende ruimtelijke schalen aanpakken.

202p

Noem twee schadelijke ingrepen uit bron 11 die op een hogere ruimtelijke schaal dan de

nationale moeten worden aangepakt.

Noem er de juiste ruimtelijke schaal bij.

In bron 11 komt de invloed ‘vermindering nutriëntentoevoer’ voor. Er zijn dus minder

voedingsstoffen voor planten in de Waddenzee terecht gekomen.

213p

Beschrijf de route die de meeste nutriënten volgen om uiteindelijk in de Waddenzee terecht

te komen.

De aardgaswinning in het Waddengebied heeft op sommige plaatsen tot daling van de

bodem geleid. De Adviesgroep Waddenzeebeleid verwacht dat natuurlijke processen deze

daling zullen compenseren.

222p

Op welke redenering kun je deze verwachting baseren?

In zijn algemeenheid is windenergie een milieuvriendelijke manier van energievoorziening.

Toch is de Waddenvereniging tegen plaatsing van windmolens in het Waddengebied.

232p

Geef twee argumenten van verschillende aard tegen de productie van windenergie in het

Waddengebied.

opgave 5Opgave 5 − Het rivierengebied

→ Geef twee redenen waarom juist uiterwaarden erg geschikt zijn als verbindingszone. bron 12 Maatregelen voor inrichting van de rivier in en buiten het winterbed 13 bron: www.natuurdichtbij.nl/kennismaken/inrichten/scalamaatregelen.htm Een van de maatregelen die de overheid kan nemen om de capaciteit van de waterafvoer te vergroten, is het verlagen van de uiterwaarden.

→ Noem een vorm van ruimtegebruik in de uiterwaarden die hiervan nadeel zal ondervinden. Beargumenteer waarom. Natuurontwikkeling kan op verschillende manieren gerealiseerd worden. Maar sommige manieren passen slecht bij elkaar. Het is bijvoorbeeld niet verstandig in de uiterwaarden bomen en struiken te planten in die gebieden waar uiterwaardverlaging heeft plaatsgevonden.