bronnen

Eindexamen aardrijkskunde havo 2001, tijdvak 1 (oude stijl)

bij dit examen

Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atlaskaart(en) nodig zijn voor de
beantwoording.

opgave 1Migratie en Vervoer

De vragen 1 tot en met 4 gaan over migratie en ruimtelijke inrichting.
bron 1 Migratie in de regio Helmond
Wil Helmond ook de komende jaren zijn vestigingsoverschot behouden, dan zal een kwalitatief
hoogwaardig nieuwbouwprogramma noodzakelijk zijn. Het blijkt namelijk dat huishoudens vooral over
korte afstanden verhuizen. Wil Helmond meer inwoners uit andere gemeenten aantrekken dan zal de
grootste groei van de vestigers te halen zijn in de gemeenten die in de nabijheid van de stad liggen.
Het aantal vertrekkers is veel moeilijker te beïnvloeden. In de jaren zestig en zeventig had Helmond,
een oude industriestad, een vertrekoverschot. Op dit moment heeft Helmond een sterke positie als
woongemeente in Zuidoost-Brabant. Dit is te danken aan een kwaliteitsverbetering van de stad als
geheel, maar vooral aan het feit, dat in de gemeente Helmond in het kader van de Vierde Nota
Ruimtelijke Ordening Extra (Vinex) een belangrijke zogenaamde Vinex-locatie is gepland. Dit beleid
dient dan ook absoluut gehandhaafd te blijven.
vrij naar: Gemeente Helmond, Verhuisprocessen op de Helmondse woningmarkt
1996–1998, april 1999
bron 2 Grote Vinex-locaties
figuur bij de opgave
bron: Centrum voor energiebesparing en schone technologie, november 1995
Gebruik de bronnen 1 en 2 en eventueel de atlas bij de vragen 1 tot en met 4.
In het kader van het Vinex-beleid wil de overheid grote aantallen woningen bouwen op
bepaalde plaatsen in Nederland (zie bron 2). Ook in de gemeente Helmond is een
dergelijke Vinex-locatie gepland.
Naast het tegemoetkomen aan de woningbehoefte, zijn er nog andere doelstellingen op
het gebied van de ruimtelijke ordening die de Rijksoverheid met het bouwen van grote
aantallen woningen op Vinex-locaties wil bereiken.
12p
Geef twee andere doelstellingen van het Vinex-beleid.
In de jaren zestig en zeventig was het migratiesaldo van Helmond ten opzichte van de
regiogemeenten meestal negatief.
23p
Noem drie pushfactoren ter verklaring van dit negatieve saldo die samenhangen met de
woonomgeving in steden als Helmond.
In bron 1 wordt gesteld dat het grote aantal woningen dat de gemeente Helmond mag
bouwen alleen gerealiseerd kan worden als er een behoorlijk positief migratiesaldo is met
de gemeenten in de regio. Een belangrijke voorwaarde voor het slagen van de
nieuwbouwplannen is dat de overige gemeenten in de regio Helmond nog maar beperkt
woningen mogen bouwen.
32p
Geef twee argumenten waarom de gemeentebesturen van deze gemeenten tegen het
beperken van woningbouw in hun gemeenten kunnen zijn.
Mensen die vanuit Helmond migreren naar andere gemeenten zijn in twee groepen te
verdelen. De overheersende reden van migratie is voor beide groepen verschillend.
42p
A: Welke migratiereden overheerst bij mensen die vertrekken uit Helmond naar
gemeenten in de regio?
B: Welke migratiereden overheerst bij mensen die vertrekken uit Helmond naar overig
Nederland?
De vragen 5 tot en met 7 gaan over Europese migratievraagstukken.
bron 3 Individuele asielaanvragen in enkele Europese landen (× 1000)
figuur bij de opgave
bron: Vluchtelingenwerk Nederland, vluchtelingen in getallen, editie 1999
Gebruik bron 3 bij vraag 5.
Bron 3 laat een verschil zien tussen de ontwikkeling van het aantal asielaanvragen in
Nederland en die in Duitsland tussen 1996 en 1998.
53p
A: Welk verschil wordt bedoeld?
B: Geef een verklaring voor het verschil.
In het rapport ’Minderheden 1999’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau wordt
gesteld, dat de periode 1990–2000 het decennium is geweest met het hoogste aantal
immigranten in Nederland tot nu toe. Deze grote aantallen worden voor een belangrijk
deel verklaard door het ’kleiner’ worden van de wereld.
62p
Noem twee belangrijke ontwikkelingen in de laatste decennia, die voor dit ’kleiner’
worden van de wereld gezorgd hebben.
Van de elf belangrijkste herkomstlanden van asielzoekers is tussen 1992 en 1998 het
totale aantal asielzoekers in Nederland gestegen van 45.000 naar 159.000.
71p
Welk Europees land had een fors aandeel daarin?

opgave 2bron 4 IJzeren Rijn langs A67 leggen

Den Bosch – De provincie Noord-Brabant wil dat de IJzeren Rijn grotendeels langs de A67 wordt gelegd. Behalve voor goederentransport moet deze nieuwe spoorverbinding ook gebruikt gaan worden voor passagiersvervoer. Voor de provincie is de Limburgse variant De IJzeren Rijn is een in onbruik geraakt…

Den Bosch – De provincie Noord-Brabant wil dat de IJzeren Rijn grotendeels langs de A67 wordt gelegd. Behalve voor goederentransport moet deze nieuwe spoorverbinding ook gebruikt gaan worden voor passagiersvervoer. Voor de provincie is de Limburgse variant De IJzeren Rijn is een in onbruik geraakt volstrekt onaanvaardbaar. „Limburg schuift goederenspoorlijntje dat België tot leven wil hiermee de problemen die het wekken. Minister Netelenbos wordt gevraagd goederentransport in zijn eigen stedelijke om de Brabantse variant nog toe te voegen gebieden heeft, op Brabant af. Daar kan aan de vijf al aangedragen tracés door natuurlijk geen sprake van zijn”, oordeelt de Railned. gedeputeerde Van Geel. bron: Brabants Dagblad, februari 2000

bron 5 Enkele varianten op de IJzeren Rijn vrij naar: Brabants Dagblad, najaar 1999 De vragen 8 tot en met 12 gaan over vervoersvraagstukken in Nederland. Gebruik de bronnen 4 en 5 en de kaartbladen 34-35 en 53 uit de atlas bij de vragen 8 tot en met 11. België heeft jaren met Nederland…

bron 5 Enkele varianten op de IJzeren Rijn vrij naar: Brabants Dagblad, najaar 1999 De vragen 8 tot en met 12 gaan over vervoersvraagstukken in Nederland. Gebruik de bronnen 4 en 5 en de kaartbladen 34-35 en 53 uit de atlas bij de vragen 8 tot en met 11. België heeft jaren met Nederland onderhandeld om de ’IJzeren Rijn’ weer in gebruik te nemen.

■ Geef twee argumenten waarom de Belgische overheid de ’IJzeren Rijn’ weer in gebruik wil nemen. Het weer in gebruik nemen van het oorspronkelijke tracé van de ’IJzeren Rijn’ over het Nederlands grondgebied stuit op bezwaren op verschillende ruimtelijke schalen.
■ A: Geef een bezwaar op nationale schaal tegen het weer in gebruik nemen van de ’IJzeren Rijn’. B: Geef een bezwaar op regionale schaal tegen het weer in gebruik nemen van de ’IJzeren Rijn’. Gebruik daarbij de kaarten 35 en 53D. Op gemeentelijk niveau (bijvoorbeeld Roermond) bestaat ook weerstand…

■ A: Geef een bezwaar op nationale schaal tegen het weer in gebruik nemen van de ’IJzeren Rijn’. B: Geef een bezwaar op regionale schaal tegen het weer in gebruik nemen van de ’IJzeren Rijn’. Gebruik daarbij de kaarten 35 en 53D. Op gemeentelijk niveau (bijvoorbeeld Roermond) bestaat ook weerstand tegen het weer in gebruik nemen van het oorspronkelijke tracé van de ’IJzeren Rijn’. De gemeente krijgt wel de lasten, maar niet de lusten.

■ A: Geef twee voorbeelden van dergelijke lasten voor de gemeente Roermond. Zonder de aanleg van bepaalde verkeersinfrastructurele voorzieningen heeft Roermond geen voordeel van het weer in gebruik nemen van de ’IJzeren Rijn’. B: Geef twee voorbeelden van zulke verkeersinfrastructurele…

■ A: Geef twee voorbeelden van dergelijke lasten voor de gemeente Roermond. Zonder de aanleg van bepaalde verkeersinfrastructurele voorzieningen heeft Roermond geen voordeel van het weer in gebruik nemen van de ’IJzeren Rijn’. B: Geef twee voorbeelden van zulke verkeersinfrastructurele voorzieningen.

■ A:Welke variant, de Brabantse of de Limburgse, tast het minst de belevingswaarde van de inwoners van plaatsen als Helmond en Deurne aan? B: Leg uit waarom.
De termen intermodaal en multimodaal hebben ongeveer dezelfde betekenis. Bij vraag 12 wordt alleen de term multimodaal gebruikt. Multimodaal vervoer en de aanleg van multimodale transportknooppunten worden door verschillende belangengroepen en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat gezien als dé…

De termen intermodaal en multimodaal hebben ongeveer dezelfde betekenis. Bij vraag 12 wordt alleen de term multimodaal gebruikt. Multimodaal vervoer en de aanleg van multimodale transportknooppunten worden door verschillende belangengroepen en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat gezien als dé oplossing voor een groot aantal problemen in Nederland. Multimodaal transport zou een waarborg zijn voor het behoud van natuur en milieu in ons land.

■ Geef een andere reden waarom de overheid en de transportsector zich sterk maken voor multimodaal transport.

opgave 3Het Nederlandse landschap – natuurlijke en menselijke factoren

(toegepast op het rivierkleilandschap en het zandlandschap) bron 6 Een deel van het Nederlandse rivierkleigebied nabij Geldermalsen bron:Topografische Dienst Emmen, kaart 38H, 1999
Gebruik bron 6 bij de vragen 13 tot en met 16. De boomgaarden in gebied A duiden op de aanwezigheid van een zandige ondergrond, in dit geval overslaggrond.
■ Leg uit op welke wijze overslaggronden als deze zijn ontstaan. In de twintigste eeuw zijn er in het gebied, aangegeven met de letter B, maatregelen genomen om de fysische gesteldheid van de bodem te verbeteren.
■ Noem twee van dergelijke maatregelen.
■ A:Welk bodemtype komt in het overgrote deel van het afgebeelde rivierengebied voor? B: Geef de fysisch-geografische verklaring voor je antwoord. In het gebied, afgebeeld op bron 6, heeft een ruilverkaveling plaatsgevonden.
■ Noem twee kenmerken van het landschap die erop wijzen dat er een ruilverkaveling heeft plaatsgevonden. De Landinrichtingswet van 1985 is de opvolger van de Ruilverkavelingswet van 1954. Tussen beide wetten bestaat een belangrijk verschil. Dit verschil heeft te maken met een verandering van…

■ Noem twee kenmerken van het landschap die erop wijzen dat er een ruilverkaveling heeft plaatsgevonden. De Landinrichtingswet van 1985 is de opvolger van de Ruilverkavelingswet van 1954. Tussen beide wetten bestaat een belangrijk verschil. Dit verschil heeft te maken met een verandering van waarden binnen de Nederlandse samenleving in de tussenliggende periode.

■ A:Welk belang stond centraal bij de Ruilverkavelingswet van 1954? B:Aan welk ander belang is bij de Landinrichtingswet van 1985 meer aandacht geschonken?
■ A:Welk kenmerkend landschapselement in het rivierkleilandschap is sinds de jaren zestig grotendeels verdwenen? B: Geef de verklaring voor het verdwijnen van dit landschapselement.
■ A:Welk van onderstaande landschapselementen is ontstaan door menselijk handelen? Kies uit: • stuwwal • dekzandrug • spoelzandwaaier/sandr • stuifduin. B: Leg uit hoe menselijke activiteiten ertoe geleid hebben dat dit landschapselement is ontstaan.
bron 7 Houtwallen in een zandlandschap bron 8 bron 7:Alleijn,W.F., Houtwallen in het boerenland, Den Haag: Natuurmonumenten 1980 bron 8: Nederlands Openluchtmuseum,Arnhem Gebruik de bronnen 7 en 8 bij de vragen 20 en 21. In het Noord-Nederlandse zandlandschap ligt het Fries-Drentse plateau. In het…

bron 7 Houtwallen in een zandlandschap bron 8 bron 7:Alleijn,W.F., Houtwallen in het boerenland, Den Haag: Natuurmonumenten 1980 bron 8: Nederlands Openluchtmuseum,Arnhem Gebruik de bronnen 7 en 8 bij de vragen 20 en 21. In het Noord-Nederlandse zandlandschap ligt het Fries-Drentse plateau. In het zandlandschap van Zuid-Nederland ligt het Kempisch plateau. Bron 7 is een foto van houtwallen op één van de genoemde plateaus. Bij bron 8 is ingezoomd op een houtwal in dat landschap.

■ A: Op welk van beide plateaus ligt de houtwal van bron 8? B: Beargumenteer je keuze. De mechanisatie van de landbouw had tot gevolg dat tot in de jaren tachtig veel houtwallen zijn verdwenen. Daarna kwam er een herwaardering van het landelijk gebied, waarbij het nut van houtwallen weer werd…

■ A: Op welk van beide plateaus ligt de houtwal van bron 8? B: Beargumenteer je keuze. De mechanisatie van de landbouw had tot gevolg dat tot in de jaren tachtig veel houtwallen zijn verdwenen. Daarna kwam er een herwaardering van het landelijk gebied, waarbij het nut van houtwallen weer werd ingezien.

■ Geef een ecologische reden voor het herwaarderen van houtwallen. Veeteelt en akkerbouw hebben niet altijd dezelfde rol gespeeld in de Nederlandse landbouw op de zandgronden.
■ Beschrijf de veranderde rol van veeteelt ten opzichte van akkerbouw na ongeveer 1880. Gebruik atlaskaart 26 bij de vragen 23 en 24. Dalem is een voorbeeld van een nederzetting in het zandlandschap.
■ Leg uit op welke wijze de ligging van nederzettingen als Dalem een samenhang vertoont met het fysisch milieu. Het landschap van kaart 26A heeft een belangrijkere informatiefunctie dan het landschap van kaart 26E.
■ Geef daarvoor de verklaring.
bron 9 Bodemgebruik op de Veluwe – situatie ±1850 bron 10 Bodemgebruik op de Veluwe – situatie 1975 bron: Pater, B.C. de, e.a., Nederland in delen, deel 2, Houten, 1989 Gebruik de bronnen 9 en 10 bij vraag 25. Vergelijk beide kaarten.
■ A:Welke twee belangrijke veranderingen in het landschap op de Veluwe vonden plaats in de periode 1850–1975? B: Geef voor elk van beide veranderingen de verklaring.

opgave 4Frankrijk

bron 11 Aantal vorstdagen per jaar in Frankrijk
Legenda: < 20 dagen 20-40 dagen 40-60 dagen 60-80 dagen > 80 dagen 0 100 200 km
bron: Gehrung, J.-M., Unser Nachbar Frankreich, Braunschweig, 1987
Gebruik bron 11 bij vraag 26.
Op bron 11 is een duidelijk patroon te herkennen.
263p
A: Beschrijf dit patroon.
B: Verklaar dit patroon.
C: Waardoor wordt dit patroon hier en daar verstoord?
bron 12 Monsieur François
figuur bij de opgave
bron: Geografisch Tijdschrift, 1991, nummer 3
Gebruik bron 12 bij vraag 27.
De tekenaar heeft goed gebruik gemaakt van de monding van de Gironde om de mond
van monsieur François aan te geven.
271p
Hoe wordt zo’n type riviermonding genoemd?
bron 13 Bevolkingsafname in de regio’s van Frankrijk in verleden, heden en toekomst
Legenda: bevolkingsafname begonnen vóór 1995 bevolkingsafname begint in periode 1995-2010 bevolkingsafname begint in periode 2010-2025 bevolkingsafname begint na 2025 0 100 200 km
bron: Netherlands Interdisciplinary Demographic Institute, Regional Population Growth or
Loss? What makes the Difference?, augustus 1999
Gebruik bron 13 bij de vragen 28 en 29.
De bevolkingsafname in de verschillende regio’s van bron 13, is vooral het directe gevolg
van de aard en omvang van de migratie.
Het vertrekoverschot in de twee regio’s die al vóór 1995 een bevolkingsafname lieten zien,
kan worden verklaard met behulp van een oorzaak die speciaal voor die gebieden geldt.
282p
A: Welke oorzaak wordt bedoeld?
B: Noem de specifieke Franse term voor de soort migratie die verantwoordelijk was en is
voor het vertrekoverschot in deze regio’s.
Het migratiesaldo in de zuidelijke regio’s van Frankrijk zal nog geruime tijd positief zijn.
Dit is het gevolg van zowel het vestigingsoverschot van jongeren als dat van ouderen.
292p
Verklaar dit vestigingsoverschot van:
A: jongeren
B: ouderen
bron 14 Procentuele verdeling van de industriële werkgelegenheid per regio in de periode
1954–1985
figuur bij de opgave
bron: Een ronde door Frankrijk, Centrum voor Educatieve Geografie, Vrije Universiteit,
Amsterdam, 1991
Gebruik bron 14 bij de vragen 30 en 31.
304p
A: In welke twee planregio’s was de industriële werkgelegenheid in 1954 volgens bron 14
het hoogst?
B: Noem de twee industriële bedrijfstakken met de meeste werkgelegenheid in 1954 in
deze twee planregio’s.
312p
A: In welke planregio is in 1985 de industriële werkgelegenheid volgens bron 14 het laagst?
De overheid heeft in deze planregio de zware industrie bevorderd.
B: Op welke wijze heeft de overheid de vestiging van zware industrie in deze planregio
bevorderd?
Ongeveer 70% van de Franse elektriciteitsproductie vindt plaats in kerncentrales.
Hiermee is Frankrijk relatief de grootste producent van kernenergie ter wereld. Aan de
voorkeur voor de productie van kernenergie ligt politieke besluitvorming ten grondslag.
321p
Noem – afgezien van de kosten – een overweging waarom de Franse overheid een
voorkeur heeft voor kernenergie.
Hieronder staan drie beschrijvingen die betrekking hebben op drie van de zes planregio’s
van Frankrijk die je voor het examen moet kennen.
1 De bijzondere verkeersligging en de aanwezigheid van een grote stad op voldoende
afstand van Parijs, heeft de economische voorspoed van deze regio gunstig beïnvloed.
2 De internationale verbindingen in deze regio zijn de laatste tien jaar sterk verbeterd.
3 Als gevolg van de situering van delfstoffen, rivieren en cuesta’s heeft deze regio een
duidelijke west-oost geleding.
333p
Schrijf de cijfers 1 tot en met 3 van de beschrijvingen onder elkaar op je antwoordblad en
zet achter elk cijfer de juiste naam van de planregio. Elke beschrijving heeft slechts op
één planregio betrekking.
bron 15 Spreiding van een beroepsgroep met een bepaalde sociaal-economische status over Parijs
in 1982
figuur bij de opgave
bron: APUR, Paris principaux résultats du recensement de 1982, Parijs, 1986, bijlage C
342p
34 A: Van welke beroepsgroep is de spreiding van hun woonlocatie over Parijs weergegeven?
Kies uit:
• arbeiders
• handelaren en eigenaren van kleine bedrijfjes
• lager administratief personeel / employees
• management / bestuurlijke elite / wetenschappelijk personeel
B: Beargumenteer je keuze.
Einde